Spis treści

PRZEDMOWA

ALPY FRANCUSKIE

LIPIEC 2014

TO ŚWIETNY TRENING DLA PSYCHIKI

CHCIEJ BYĆ KIMŚ

ZNAJDŹ SWOJĄ MARCHEWKĘ

MIEJ EGO I KORZYSTAJ Z NIEGO – AŻ PRZYJDZIE PORA SCHOWAĆ JE DO KIESZENI

POMYŚL O TYM, JAK MYŚLISZ – CO i DLACZEGO

ZASADA „WPÓŁ DO PIĄTEJ”.

DOBRE I ZŁE NARRACJE: TAK DUŻO ZALEŻY OD TEGO, CO SOBIE OPOWIADASZ

NIGDY NIE REZYGNUJ… CHYBA ŻE NAJWYŻSZY CZAS NA TO

EPILOG

META!

PODZIĘKOWANIA

DODATEK: ULTRANASTAWIENIE „W PIGUŁCE”

O AUTORACH

Startując w rajdach przygodowych w każdym zakątku świata, Trav wyrobił sobie niezrównaną pozytywną postawę, która odgrywała ogromną rolę w udanych finiszach naszej zawodowej drużyny. Praktyczne koncepcje przedstawione w tej książce dotyczą całego życia, nie tylko sportu.

Robyn Benincasa, światowej klasy zawodniczka rajdów przygodowych, autorka bestsellera „New York Timesa” pt. How Winning Works

Jeżeli szukasz lepszego nastawienia umysłowego, które będzie generować powodzenie i wyjątkowe rezultaty w pracy, życiu rodzinnym, sporcie i innych sferach, ta książka jest dla ciebie. Trav osiągnął więcej w sportach wytrzymałościowych w ostatniej dekadzie niż wielu zawodników może dokonać przez całe życie. Zawsze wiedziałem, że może udzielić nam wartościowych nauk. Oto one.

Marshall Ulrich, zawodnik ekstremalnych sportów przygodowych, zdobywca Siedmiu Szczytów (najwyższych szczytów siedmiu kontynentów), autor Running on Empty

Biegałem razem z Travisem podczas studiów w Boulder i zawsze chciałem umieć patrzeć na swój trening z jego zrównoważonej perspektywy pod hasłem „szklanka do połowy pełna”. W Ultranastawieniu pokazuje nam, jak możemy się mobilizować do większego wysiłku we wszystkich sferach życia, nie tracąc przy tym poczucia dobrej zabawy.

Matt McCue, autor An Honorable Run

Wnikliwe porady do zastosowania we wszystkich aspektach życia, pochodzące od człowieka, którego nazywam „Indianą Jonesem rajdów przygodowych”. Ultranastawienie pozwala nam zasmakować przygód Travisa… oraz wyruszyć w poszukiwaniu własnych.

Josiah Middaugh, zawodowy triatlonista, dziesięciokrotny zwycięzca mistrzostw USA EXTERRA

Ultranastawienie pokazuje sposób na maksymalizację swojego powodzenia w dowolnym obszarze życia na przykładzie barwnych opowieści o trudach i cierpieniach sportów outdoorowych – i tego, jak stosują się one do realnego świata.

Dave Mackey, UltraRunner Roku, Mistrz USA w biegach terenowych na 100 km, rekordzista stumilowego Western States 100 z czasem 15:53

Mojemu trenerowi wytrzymałościowemu Travisowi zawdzięczam, że zdołałem niedawno ukończyć swój pierwszy ultramaraton. To normalny facet, który dokonuje zdumiewających rzeczy przez przestrzeganie zasad, które głosi. Gwarantuję, że ta książka zmieni twoje życie.

Charles Martelli, ojciec, handlowiec i sportowiec amator

Travis przygotował mnie do zwycięskiego startu w Leadman Series w 2014 roku. Wiem z pierwszej ręki, że jego zasady nastawienia umysłowego są praktyczne i pomocne nie tylko w przedsięwzięciach sportowych, ale także w życiu zawodowym i osobistym.

Bob Africa, dyrektor Kidrobot Inc., zwycięzca Leadman

Tytuł oryginału: The Ultra Mindset: An Endurance Champion’s 8 Core Principles for Success in Business, Sports, and Life Przekład: Tomasz Jakub Krause Redakcja: Dariusz Rossowski Korekta: Edyta Fijołek Skład: Norbert Młyńczak

Projekt okładki: Mariusz Banachowicz

Copyright © 2015 by Travis Macy
Zdjęcia: Jan DePuy, Alexandre Garin, Tim Holmstrom, Wouter Kingma, Chinese Mountaineering Association, Moab Action Shots, Mountain Moon Photography, www.AXSracing.com/www.NewComerPhoto.com, Travis Macy i jego rodzina
Copyright © for the Polish edition and translation by Wydawnictwo JK, 2015

ISBN 978-83-7229-502-6

Wydanie I, Łódź 2015

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych, bez uprzedniego wyrażenia zgody przez właściciela praw.

Wydawnictwo JK,
ul. Krokusowa 1-3 92-101 Łódź
tel. 42 676 49 69
fax 42 646 49 69 w. 44
www.wydawnictwofeeria.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

Wyattowi i Lili. Życzę Wam szczęścia i wytrwałości.
I kocham Was.

Tata

Dokument chroniony elektronicznym znakiem wodnym

PRZEDMOWA

DEAN KARNAZES

W mojej pierwszej książce, zatytułowanej Ultramaratończyk, pisałem o ludziach ze środowiska, które nazywam „ultramaratońskim podziemiem”.

Choć liczba biegaczy ultra znacznie wzrosła od tamtej pory – w zgodzie z ogólną gwałtowną tendencją wzrostową w biegach długodystansowych – moja opinia, wypowiedziana w 2005 roku o wyjątkowym duchu braterstwa panującym w ich szeregach, nie straciła nic z aktualności dziesięć lat później. Pisałem o niebywałym oddaniu i poświęceniu, które charakteryzują wyczynowych ultramaratończyków, o ich umiejętności znoszenia bólu, zapale, który każe im iść wciąż naprzód, oraz wielkiej motywacji. I to wszystko również się nie zmieniło.

Pisałem też o tym, jak wielu biegaczy ultra ćwiczy w samotności (pomyśl przez chwilę, ilu ludzi chciałoby towarzyszyć komuś w ośmiogodzinnej sesji biegowej?), oraz o tym, że w gruncie rzeczy są to osoby raczej powściągliwe i zamknięte w sobie.

Travis Macy, reprezentant nowego pokolenia ultramaratończyków, które obecnie dominuje w tym sporcie, idzie o krok dalej w rozwijaniu wspomnianych przed chwilą idei (my, ultrasi, jesteśmy zawsze chętni, żeby iść o krok dalej). Travis urodził się i wychował w wysokich Górach Skalistych. Jego ojciec – Mark „Mace” Macy – odnosił sukcesy w dyscyplinach wytrzymałościowych i rajdach przygodowych, był też pionierem biegów ultra. Travis także jest „górskim ultrasem” – biegowym i rowerowym. Startuje w zawodach w Górach Skalistych i Alpach Francuskich, czyli w miejscach, gdzie trzeba pomagać sobie kijkami trekkingowymi, żeby wspiąć się na urwiste zbocze, i gdzie powietrze jest tak rozrzedzone, że nawet wysportowany gość z nizin po kilku minutach sapie jak parowóz.

Góry to domena Travisa. Biegając samotnie po niebosiężnych szczytach The Rockies, ma sporo czasu na myślenie. Refleksja z tych górskich eskapad, którą teraz dzieli się z nami – ultramaratończykami, długodystansowcami, ale również z osobami, które wcale nie biegają – jest taka, że do realizacji celów w ramach naszej dyscypliny sportu ważne są nie tylko talent i fizjologia, ale także cechy charakteru oraz postawa wobec życia i świata.

Travis zebrał te czynniki w ramach – jak to nazywa – ultranastawienia.

Jego zdaniem (dla porządku dodam, że i moim), każdy może stosować elementy ultranastawienia w dowolnej dziedzinie życia. Nie tylko w stumilowych ultramaratonach, jak to czyni Travis. Nie tylko w rekordowo szybkim biegu przez cały Park Narodowy Zion, czego również dokonał. Nie tylko po to, żeby wygrać zawody nazywane przez niektórych „ultra do kwadratu” – cykl Leadman, w którym triumfował (cykl ten stanowi serię pięciu wyścigów rozgrywanych w ciągu kilku tygodni, a zwieńczonych dwoma następującymi po sobie startami na 100 mil – w kolarstwie górskim i biegach terenowych; rzecz jasna wszystko odbywa się na dużych wysokościach nad poziomem morza).

Zanim skupił się na biegach, Travis był jednym z najlepszych na świecie zawodników rajdów przygodowych, ścigając się bez względu na porę roku w wielodniowych eskapadach w Chinach, Argentynie, Francji, Nowej Zelandii czy Brazylii. Jeżeli odwracanie kajaka obróconego do góry dnem, nocą, w na wpół zamarzniętej rzece za kołem podbiegunowym w Szwecji, cierpiąc z braku snu, nie wymaga niebywałej motywacji i siły mentalnej, to nie wiem już, co ich wymaga.

Ta książka uczy, jak „ustawiać swój kajak” – radzić sobie z przeciwnościami losu, przekraczać kolejne bariery i pokonywać przeszkody.

Uczy również, jak stosować ultranastawienie w odniesieniu do szans pojawiających się w życiu: dlaczego nigdy nie powinniśmy się poddawać (chyba że właśnie przyjdzie na to pora); jak zrezygnować z możliwości dalszego wyboru, gdy skupimy się na określonym celu; jak zastąpić negatywne opowieści pozytywnymi (szkoda, że nie robiłem tego, zmagając się z 50-stopniowym upałem w trakcie 216-kilometrowego ultramaratonu Badwater w Dolinie Śmierci). Zawiera również inne ciekawe koncepcje, przydatne w realizacji naszych marzeń i zamierzeń.

Travis opowiada o tym, jak ważna jest świadomość swoich mocnych i słabych stron oraz zwracanie się w razie potrzeby o pomoc – co zresztą pokazał na własnym przykładzie, prosząc o wsparcie w napisaniu tej książki Johna Hanca. Hanc – tak samo jak ja – przebiegł maraton na Antarktydzie (i napisał o tym książkę The Coolest Race on Earth). Jest autorem świetnych tekstów z zakresu biegania oraz samorozwoju. Razem z Travisem stworzyli bardzo przydatną opowieść, którą jednocześnie znakomicie się czyta. Nie tylko jest to historia nietuzinkowego życia Travisa i procesu wykluwania się idei, które złożyły się na ultranastawienie, ale także zbiór odpowiednio dobranych relacji, wskazań i ćwiczeń, pomocnych w osiągnięciu takiej postawy. W równym stopniu co biegaczom, ultrasom, triatlonistom i miłośnikom innych dyscyplin sportu, wskazówki autorów przydadzą się menedżerom na najwyższych stanowiskach, młodym specjalistom różnych dziedzin czy rodzicom, którzy poświęcili się wychowywaniu dzieci.

Ostatniemu rozdziałowi Ultramaratończyka nadałem tytuł Wybiegając w przyszłość. W książce Travisa właśnie o to chodzi, żeby dostarczyć ci narzędzi – nie wspominając o iskrze inspiracji – dzięki którym pewnie wybiegniesz w przyszłość, własną przyszłość. Nieważne, czy w tej przyszłości będziesz biegał, jeździł na rowerze albo startował w rajdach przygodowych. Te same zasady porządkowania rzeczywistości, które pozwalają nam, członkom „ultramaratońskiego podziemia”, przekroczyć linię mety naszych długodystansowych ambicji, mogą pomóc również tobie w spełnieniu twoich marzeń.

Oto prawdziwy dar, którym Travis dzieli się z nami.

Dean Karnazes

San Francisco, październik 2014

ALPY FRANCUSKIE

LIPIEC 2014

– Muszę to zrobić.
– Zwariowałeś? Dobrze ci się biegnie, masz trzecie miejsce w kieszeni!
– Ale przed biegiem zwracano szczególną uwagę na te przepisy. Nie chcę zostać zdyskwalifikowany.
– Nikt cię nie zdyskwalifikuje. Napieramy od siedmiu godzin… Wdrapaliśmy się na dwie góry, przebiegliśmy przez lodowiec. To już prawie koniec. Nikt nie piśnie ani słówka.
– A co, jeśli na mecie będzie sprawdzany sprzęt obowiązkowy i tam zostanę zdyskwalifikowany, a Wyatt to jeszcze zobaczy? Jak mam to wytłumaczyć trzylatkowi? „Tatuś postąpił wbrew regułom i go przyłapali. Widzisz, czasami można obchodzić zasady, tylko nie wolno dać się złapać?”. Bardzo wychowawcze!
– Cholera, leciałeś osiem tysięcy kilometrów, żeby tu wystartować. Należy ci się.
– A co z moimi uczniami w szkole? Jak im się z tego wytłumaczę we wrześniu
– Znają cię… i uważają, że to, co robisz jest super. A jeśli teraz zawrócisz, pomyślą, że jesteś głupi. Czego to ich nauczy?
– Nauczy, że trzeba robić wszystko, jak należy. I tak właśnie muszę zrobić.

Gdyby ta wymiana zdań potrwała dłużej, doszłoby pewnie do rękoczynów. Mogłoby to nawet być ciekawe – musiałbym sam siebie walnąć w szczękę, biegnąc po stromych, ośnieżonych zboczach Col de Lessieres, w samej końcówce ponad sześćdziesięciokilometrowego ultramaratonu górskiego, znanego jako ITT (Ice Trail Tarentaise).

Wspomniana rozmowa naprawdę toczyła się w mojej głowie i choć trwała zaledwie kilka sekund, to decyzja była rzeczywiście trudna. Gdy zapadła, niechętnie uczyniłem coś, czego nie robi prawie żaden liczący się zawodnik dowolnej dyscypliny sportu. Kiedy w zasięgu wzroku zaczęła się pojawiać linia mety, rysująca się w dolinie u stóp góry, z której zbiegałem, i już skrzyła się ponętnym blaskiem w promieniach alpejskiego słońca, które przebiło się przez ciężką zasłonę nisko zawieszonych chmur, ja obróciłem się na pięcie i jąłem wbiegać po tym samym ośnieżonym zboczu, z którego właśnie zbiegłem.

Najdłuższym biegiem rozgrywanym w ramach igrzysk olimpijskich jest maraton, liczący 42 kilometry i 195 metrów. Większości biegaczy – zawodowców i amatorów – nie zdarza się pokonywać większych dystansów. Maraton jest wystarczająco długi i męczący. Powyżej jego granicy istnieje jednak całkiem inna klasa biegów. To ultramaratony, które zaczynają się od 50 kilometrów, ciągną przez 50 mil (ok. 80 kilometrów) do 100 kilometrów i 100 mil (ok. 160 kilometrów), a potem… No cóż, bieg wydłuża się do 24 godzin i dłużej – istnieją bowiem również imprezy kilkudniowe. Krótko mówiąc, bieg ultra to wyścig na dystansie dłuższym niż 42 kilometry i 195 metrów.

I to jest właśnie mój żywioł. To świat nie tyle długich, co ultradługich dystansów.

Chociaż obecnie moją specjalnością są biegi ultra, pokonuję bardzo długie dystanse również na inne sposoby. Jestem członkiem kilku z najlepszych na świecie drużyn startujących w adventure racing, czyli rajdach przygodowych (być może widziałeś kiedyś relacje z takich imprez w telewizji). To wielodniowe eskapady na odludnych, dziewiczych krańcach świata, podczas których biega się, wiosłuje, zjeżdża po linie i jeździ na rowerze, nawigując po wyznaczonej trasie. Potrafię wiele godzin naciskać na pedały górskiego roweru i stawałem na podium takich wyścigów jak 24 Hours of Moab, 24 Hours of Leadville, Trans Mexicana, jak również innych wytrzymałościowych wyścigów kolarstwa górskiego. W zimie uwielbiam ścigać się na rakietach śnieżnych, sporo czasu spędziłem też uprawiając narciarstwo wysokogórskie, biegi na orientację, wspinaczkę po skałach i triatlon.

Jest jeszcze jeden istotny wymiar moich wyczynów biegowych, kolarskich i innych wytrzymałościowych. Wyobraź sobie 50- albo 70-kilometrową drogę, a potem postaw ją pionowo, rozkładając po szczytach gór. Puść wodze fantazji i zrób kolejny krok: chwyć wielki młot i roztrzaskaj tę drogę, aż zostanie z niej tylko kamienisty szlak. Dla pełnego obrazu sytuacji niech nad szlakiem rozpęta się burza. Teraz znajdujesz się w moim świecie, który dzielę z grupą podobnie napalonych sportowców wytrzymałościowych, lubiących sięgać głową nieba. To arena dla zmagań biegaczy górskich, na której rozgrywane są nasze wyścigi. Oto świat mroźnych szlaków i rozpadlin, lodowców i szczytów okrytych białą czapą, skał, głazów i śnieżnych zasp.

Jeśli powiem, że „mam góry we krwi”, może się to wydać pretensjonalne. A jednak mam je tuż za progiem: kiedy przebywam w domu w stanie Kolorado, trenuję zwykle na wysokości 2300–3000 m n.p.m. Bez względu na to, czy robię długie wybieganie prosto z domu aż na szczyt Grays i Torreys, dwóch z 54 czternastotysięczników (tj. szczytów o wysokości co najmniej 14 tysięcy stóp, czyli 4267 m n.p.m.) Kolorado, czy startuję w kilkudniowych zawodach w Vail[1], cieszę się na myśl o długim i ciężkim wyzwaniu. W powietrzu, którym wtedy oddycham, jest mniej tlenu, niż we mnie tłuszczu (a ważąc 63,5 kilograma przy wzroście 178 centymetrów jestem raczej szczupły).

Sadzę, że można mnie nazwać zawodowym multidyscyplinarnym sportowcem ultrawytrzymałościowym i górskim. Można też, jak wielu to czyni, nazywać mnie po prostu narwańcem. Faktycznie trzeba mieć niezłego bzika, żeby zrywać się o 2:15 w niedzielny poranek, by wystartować w ITT w Alpach Francuskich, gdzie w środku lipca jest tak zimno, że trzeba zakładać grubą czapkę i rękawice.

Należę do elitarnych zawodników, zaproszonych do udziału w dzisiejszym starcie, będącym częścią popularnego w Europie cyklu biegów górskich o nazwie Sky Running. W środowisku ultrasów – które w ostatnich latach szybko się rozrasta za sprawą bestsellerów Dana Karnazesa i Scotta Jurka oraz fenomenu Urodzonych biegaczy[2] – znany jestem najbardziej z tego, że wygrałem cykl Leadman. Stanowi on pewnego rodzaju Grand Prix zawodów ultra. Zaczyna się od przełajowego maratonu, po którym następuje wyścig kolarstwa górskiego na dystansie ok. 80 kilometrów, a potem – w ciągu siedmiu dni – odbywają się: górski etap rowerowy na 100 mil (ok. 160 kilometrów), nazajutrz bieg na 10 kilometrów i wreszcie wielki finał – słynny 100-milowy ultramaraton Leadville, rozgrywany w kolejny weekend. Wszystkie imprezy wchodzące w skład Leadman odbywają się na wysokości pomiędzy 3100 a 4019 m n.p.m. Najszybszy łączny czas ich pokonania, rekord Leadman, który ustanowiłem latem 2013 roku, wynosi 36 godzin i 20 minut.

W kręgu sympatyków ultra jestem znany z jeszcze jednego rekordowego osiągnięcia w samotnym biegu. W kwietniu 2013 roku w 7 godzin 27 minut i 48 sekund pokonałem 77 kilometrów szlaku prowadzącego przez Park Narodowy Zion w stanie Utah. Ktoś może zapytać: „Co to za pomysł bić rekordy w parku narodowym?”. Nie potrafię stwierdzić, kto wpadł na ten pomysł, ale powiem ci, że ten i inne podobne wyczyny Fastest Known Time (dosł. „najszybszy notowany czas”) są bardzo popularne wśród ultrasów. Osobiście uważam to za świetną zabawę, mimo że mój rekord został pobity zaledwie kilka miesięcy później.

Choć przyjemnie mieć tego rodzaju osiągnięcia w życiorysie, najbardziej dumny jestem ze swojej systematyczności (czy może to ośli upór?). W ciągu dziesięciu lat profesjonalnej kariery sportowej ukończyłem 104 imprezy ultra (czyli mniej więcej 10 rocznie) pieszo, na rowerze, w rakietach śnieżnych, a czasami także na końskim grzbiecie, hulajnodze, w łodzi, kajaku, na tratwie i korzystając z innych przedziwnych form poruszania się podczas rajdów przygodowych. Wygrałem bądź współtworzyłem zwycięską drużynę w co czwartej z tych imprez, a w wielu innych byłem drugi lub trzeci. Jestem również dumny z tego, że ukończyłem każdą z jedenastu wielodniowych, nieprzerwanych ekspedycji rajdowych trwających od czterech do siedmiu dni, w których startowałem jako członek czteroosobowego zespołu. Nie podaję tych wszystkich osiągnięć po to, żeby się popisać, jak jestem wyjątkowy. Przeciwnie, osiągnięcie wartościowych wyników w ultra przez zwykłego faceta – ojca, męża i pracownika – stanowi jeden z dowodów na to, że koncepcje przedstawione w tej książce działają w moim przypadku i mogą zadziałać w twoim.

Zawodowe uprawianie sportu w Kolorado to wielka frajda, ale nie da się z tego żyć, o ile nie nazywasz się Peyton Manning[3]. Traktuję to więc jako zajęcie dodatkowe. Większość moich dochodów pochodzi z pracy w charakterze nauczyciela, trenera i prelegenta. Przez siedem lat uczyłem angielskiego i WF-u w liceum (zarówno stacjonarnym, jak i online), a potem poświęciłem się bieganiu i razem z żoną rozpocząłem działalność doradczą dla kandydatów na studia. Trenuję też zawodników sportów wytrzymałościowych i prowadzę warsztaty oraz wykłady z zakresu coachingu i motywacji. Wymienione przedsięwzięcia mają różny charakter, ale wszystkie obracają się wokół nauczania, czemu w ten czy inny sposób poświęciłem większą część swego życia zawodowego. Uwielbiam motywować ludzi i przekazywać im wiedzę bez względu na to, czy chodzi o nastolatków, których uczę w szkole, trenowanych przeze mnie biegaczy czy pracowników korporacji podczas prelekcji. A teraz mam nadzieję, że zmotywuję ciebie. Może uda mi się nauczyć cię tego czy owego i pomóc ci w realizacji przedsięwzięć, jakich się podejmiesz.

Taki jest prawdziwy cel tej książki: pomóc ci w realizacji celów (w zawodach sportowych i w życiu) przez zastosowanie kilku zasad, którym zawdzięczam powodzenie w pokonywaniu dystansów ultra wśród lasów i gór. Zamierzasz przebiec swój pierwszy maraton albo ukończyć stukilometrowy wyścig rowerowy? Może chcesz zakwalifikować się do maratonu bostońskiego? Albo trenujesz do pierwszego triatlonu, ultramaratonu, charytatywnego marszobiegu na 5 kilometrów? Może próbujesz zebrać odwagę, by otworzyć własną firmę lub zmienić pracę? Być może chcesz po prostu stać się lepszym rodzicem, przyjacielem… człowiekiem.

Książka, którą trzymasz w ręku, opowiada o cyklu Leadman, o kolarstwie górskim w Chinach, o bieganiu wzdłuż i wszerz stanu Utah, o pływaniu kajakiem w Szwecji i o mnóstwie innych rzeczy, ponieważ moje doświadczenia zebrane w tych rozmaitych miejscach dowodzą, że ludzie potrafią osiągnąć wszystko, jeśli się temu prawdziwie poświęcą. Mam nadzieję, że moje relacje z wyścigów zaciekawią cię, a może nawet rozbawią. Przede wszystkim służą one jednak za narzędzie do przekazania pewnych konkretnych, praktycznych zasad postępowania, które będziesz mógł zastosować do własnych przedsięwzięć. Zasady te wzmacniały mnie, wspierały i prowadziły przez długie, męczące kilometry, pokonywane na wszystkich krańcach świata, w przeróżnych okolicznościach.

Zasady te nazywam w skrócie ultranastawieniem.

Bez względu na dystans, poziom wytrenowania i cel ultranastawienie może służyć ci pomocą. Widziałem już, jak potrafi zadziałać, nawet gdy nie przebiega się ani jednego kroku.

Niezależnie od tego, czy biegasz, czy nie – czy interesujesz się międzyczasami, rekordami życiowymi, treningiem na progu mleczanowym i wszystkimi tymi sprawami, które zajmują sportowców dyscyplin wytrzymałościowych, czy też jesteś może osobą, która nie odróżnia chipa do pomiaru czasu od chipsów – jedno docenisz: jestem znany z tego, że kończę zawody, w których startuję. Nie zawsze jestem na pierwszym miejscu, ale zawsze docieram do mety. Kiedy już podejmę się jakiegoś zadania, wykonuję je w całości (chyba że mojego partnera z drużyny – jak to raz miało miejsce – odwiozą do szpitala. Takie rzeczy też się zdarzają).

Przyczyną takiego postępowania nie jest jakaś moja nadzwyczajna siła albo determinacja, choć czasem podczas biegu ultra trzeba sięgnąć do najgłębszych rezerw. Powodem tego, że kończę każdy bieg, jest poczucie zobowiązania. W trakcie przygotowań przed każdym startem zobowiązuję się ukończyć zaplanowane zawody. Wykluczam możliwość niedotarcia do mety. Jeśli i ty złożysz takie zobowiązanie i oddasz całe serce swojej sprawie – wyścigu, pracy, innych sfer życia – to również osiągniesz cel.

Nie jest to pusta gadka motywacyjna, że można pokonać każdą przeszkodę. Ty i ja dobrze wiemy, że pewnych przeciwności nie da się przezwyciężyć bez względu na to, jak bardzo byśmy się starali. Ale nigdy nie spotkałem jeszcze takiej przeszkody – lodowej szczeliny, śliskiego zbocza, trudnego egzaminu czy upierdliwego szefa – której pokonania nie można byłoby przeanalizować, podzielić na fragmenty, a potem zmierzyć się z nią i w końcu mieć za sobą.

To nie jest kolejna wyświechtana historyjka o dawaniu z siebie wszystkiego i nierezygnowaniu. Przed chwilą powiedziałem, że ukończyłem 104 zawody ultra, a tylko w dwóch przy moim nazwisku pojawiła się adnotacja DNF (did not finish – nie ukończył), w obu przypadkach na skutek kontuzji. Natomiast poza sferą sportu rezygnowałem kilka razy z pewnych wyzwań, ale były to przypadki, gdy odpuszczenie realizacji nieaktualnych już i niesatysfakcjonujących celów wymagało w istocie dużo więcej odwagi niż dalsze brnięcie po omyłkowo wybranej drodze, która donikąd nie prowadziła. Rajdy przygodowe nauczyły mnie, że kiedy trasa prowadzi przez bezkresny dziewiczy teren, czasami trzeba zacisnąć zęby i przeć naprzód… a czasem należy obrać inny kierunek. Przezwyciężanie obaw jest nieodłączną częścią (i trudnym wyzwaniem) pisania na nowo własnej historii i odmiany życia na lepsze. Ufam, że dalsza lektura przekona cię o słuszności tego stwierdzenia.

To, co nazywam ultranastawieniem, różni się nieco od typowych i często niepraktycznych rad, które można usłyszeć z ust trenerów albo motywacyjnych guru. Moje rady są realistyczne. Czerpię miejscami z ciekawych badań psychologicznych, dotyczących motywacji, odporności i pozytywnego nastawienia, ale sam nie jestem psychologiem. Niemniej wiem sporo o tym, co to znaczy przetrwać trudności, znosić cierpienie i kończyć wyznaczone zadanie.

W każdym z rozdziałów tej książki przedstawiam, wraz z jej współautorem Johnem Hankiem, wybrane doświadczenia, zebrane podczas moich startów. Pokazuję, jak toczyły się koleje mojego sportowego życia, żeby zilustrować poszczególne zasady ultranastawienia. W drugiej części rozdziału szczegółowo omawiam, w jaki sposób można zastosować daną zasadę i jak może ona wesprzeć ciebie. Ponieważ niektóre zasady wymagają zmiany spojrzenia na świat lub postawy wobec niego, przygotowałem dla ciebie odpowiednie narzędzia samooceny i ćwiczenia pomocne w dokonywaniu zmian – często drobnych, ale o wielkim potencjale. Dostaniesz propozycje treningów, będących poligonem doświadczalnym dla wdrażania ultranastawienia (nie obawiaj się, nie wszystkie zakładają pokonywanie dystansów ultra; są przewidziane dla różnych poziomów zaawansowania). Wreszcie w każdym rozdziale przeczytasz, co mają do powiedzenia zawodnicy i zawodniczki, których podziwiam. Sportowcy ci opowiedzą własnymi słowami, jak stosują różne aspekty ultranastawienia w swoich dyscyplinach i w swoim życiu.

Osiem zasad ultranastawienia jest stosowanych nie tylko przeze mnie i moich znajomych sportowców, ale także przez wiele trenowanych przeze mnie osób. Pamiętaj, nie musisz przygotowywać się do startu ultra, żeby skorzystać z mocy takiego nastawienia. Przedstawione pomysły możesz z powodzeniem zastosować do pokonania fizycznych i mentalnych barier podczas pierwszego maratonu, biegu na 10K, wyścigu kolarskiego na 100 kilometrów albo marszu charytatywnego. I chociaż bardzo się cieszę, kiedy słyszę, że ktoś ukończył swoje pierwsze zawody, jestem również przekonany, że wyłożone przeze mnie zasady można zastosować także w innych dziedzinach życia, i właśnie to stanowi moim zdaniem o prawdziwej wartości tej książki. Jeżeli we właściwy sposób wdrożysz zasady ultranastawienia, pomogą ci one w pracy, w związku, we wszystkich aspektach życia.

Dokąd zmierza to życie? Być może czujesz się szczęśliwy i po prostu chcesz sprawić, by było jeszcze lepsze. A może zmagasz się akurat z jakimiś problemami – motywacja, związki, forma fizyczna, praca, nałogi, cokolwiek innego. Może kłopoty wynikają z jakichś niepodjętych decyzji, nieprzemierzonych dróg, niewykonanych zadań. Może odczuwasz strach i nie śmiesz sięgnąć po to, czego chcesz i potrzebujesz, przytłoczony różnymi powodami, by tego nie robić, bojący się poświęcić sprawie, przygnieciony negatywnymi przykładami, niepewny, czego chcesz lub kim pragniesz być, albo – tak jak ja – stoisz u progu wyzwania, które zdaje się niewyobrażalnie wielkie. (Nieraz doświadczyłem tego wszystkiego – w sporcie oraz w życiu – i przetrwałem.) Jak pisze Doktor Seuss w ulubionej przez mojego syna Wyatta książce Oh the Places You’ll Go, w pewnych chwilach nieuchronnie znajdujemy się „w dołku”.

Napisaliśmy tę książkę, żeby cię rozruszać, przypomnieć ci, że „możesz poruszać góry”. Pokaże ci ona, jak myśleć i jak działać, by tego właśnie dokonać – wydobyć się z dołka i dotrzeć na szczyt.

Drogi Czytelniku, gdziekolwiek się teraz znajdujesz w perspektywie miejsca, w które chciałbyś kiedyś dotrzeć, ta książka jest dla ciebie. Korzystaj z niej na drodze do sukcesów w relacjach z ludźmi, w pracy, w sporcie i we wszystkich innych dziedzinach życia, w których chcesz się rozwijać i wzrastać.

Treści w niej zawarte – zasady ultranastawienia – mogą szczególnie przydać ci się w sytuacji, gdy twoje przekonania, ideały i zobowiązania zostaną poddane ciężkiej i zaskakującej próbie. Dokładnie tak, jak przytrafiło się mnie w Alpach Francuskich.

Val d’Isère – wyścig ITT

Od samego startu biegu ITT czołowi zawodnicy nadawali mocne tempo, wspinając się na coraz bardziej strome zbocze, pod które prowadziła asfaltowa droga z górskiego kurortu Val d’Isère, gdzie przez pięć miesięcy w roku królują śniegi. To widać: przemknęliśmy obok sklepów z odzieżą sportową popularnych marek The North Face, Oakley oraz Columbia i wbiegliśmy w ciemność, spowijającą okolicę miasteczka. Sprawdziłem tempo na swoim zegarku Garmin z GPS-em: płaski odcinek po ulicach pokonaliśmy w tempie poniżej 4 minut na kilometr. Trochę za szybko jak na początek wyścigu – testosteron buzuje, pomyślałem.

Niedługo później byliśmy już na szlaku, mijając stado stado koni pasących się nieopodal. Kiedy nas zwęszyły, kilka z nich instynktownie przez chwilę z nami pogalopowało. Kopyta rozbryzgiwały wodę, chlapiąc po naszych nogach, gdy wspólnie przebiegaliśmy przez strumień w jednym, mieszanym, końsko-ludzkim stadzie. Bieg w ich wykonaniu wygląda tak łatwo. Napieramy dalej.

Na tym etapie wyścigu znajdowałem się w czołowej grupie 8–10 biegaczy. Tempo było szybkie, ale czułem się całkiem komfortowo. Zaczęliśmy wspinaczkę stromym, błotnistym, wąskim szlakiem wiodącym z Val d’Isère w górę, powyżej wioski Tignes. Dostrzegłem w dole pensjonat, w którym wynajęliśmy pokoje (mimo że w tamtej chwili o tym nie wiedziałem, moja żona Amy obudziła się już i wypatrywała na horyzoncie sznura biegaczy). A potem czekał nas długi zbieg kamienistym szlakiem, pełnym błota po deszczu. Zdałem sobie sprawę, że mimo uważnego pakowania ekwipunku zgodnie z listą popełniłem błąd w wyborze sprzętu – moja latarka była za słaba na ten bieg. Choć trasa została dobrze oznakowana pomarańczowymi flagami, ledwie widziałem, co znajduje się tuż pod moimi stopami. W niedługim czasie straciłem kontakt z czołówką, z której większość zawodników popędziła w dół szlaku na złamanie karku.

Wtedy po raz pierwszy mogłem stracić głowę i zacząć panikować, ale doświadczenie w długich zawodach kazało mi zachować spokój. „Miej wiarę”, jak mawiał mój tata. W końcu los się odmieni, o ile utrzymasz pozytywne nastawienie i sam się nie poddasz. Ze zwiadów trasy, które robiłem, od kiedy przyjechaliśmy tu z rodziną kilka dni przed startem, wiedziałem, że niedługo zacznie się długie podejście. Mam zaufanie do swojej zdolności pokonywania podejść, więc w duchu usprawiedliwiłem się ze straty na początku zawodów. Chociaż wysokość najbliższego szczytu – 3653 metrów n.p.m. – to dużo jak na Alpy, mam to szczęście, że w Kolorado regularnie biegam powyżej tego poziomu. Czułem, że niedługo znowu zobaczę się z niektórymi spośród kolegów, którzy pomknęli szlakiem w dół przede mną.

Nie myliłem się. Rozpoczęła się wspinaczka na Grande Motte, najwyższy punkt wyścigu. Znajdujemy się już na wysokości 2100 metrów n.p.m., a w ciągu najbliższych pięciu kilometrów mamy do tego dołożyć kolejne 1550 metrów. Droga, po której poruszamy się w górę, wiedzie dobrze utrzymaną trasą narciarską. Uśmiecham się, kiedy na wysokości ok. 2300 metrów n.p.m. zaczyna się śnieg. W to mi graj, w tym jestem mocny. Całą zimę trenuję na takim podłożu, ścigam się po ośnieżonych zboczach, raz po raz przecinając trasy narciarskie w tak znanych miejscach w Górach Skalistych jak Vail, Beaver Creek, Aspen i Winter Park. Gdy tylko czuję znajomy chrzęst śniegu pod stopami, zatrzymuję się, żeby założyć na buty Kahtoola NanoSpikes, miniraki poprawiające przyczepność. Świetnie trzymają się śniegu i w połączeniu z kijkami, które również wyciągnąłem, sprawiają, że wpadam w rytm niczym maszyna. Moje ramiona i nogi poruszają się miarowo, raz za razem, a ja stapiam się z ruchem i powtarzam, jak cichą mantrę:

Kij w górę do przodu – podciągnięcie na ramionach – odepchnięcie lewą nogą – prawe kolano w górę do przodu – prawa stopa mocno w śnieg.
Kij w górę do przodu – podciągnięcie na ramionach – odepchnięcie lewą nogą – prawe kolano w górę do przodu – prawa stopa mocno w śnieg.

Na stromych podejściach, takich jak to, bieg zmienia się raczej w forsowny marsz albo ćwiczenia na stairmasterze (maszynie imitującej pokonywanie schodów) – z tą różnicą, że teraz ćwiczymy na wolnym powietrzu.

Wkrótce mijam kilku rywali, którzy uciekli mi podczas zbiegu w ciemnościach. Mogę już rozpoznać biegaczy na prowadzeniu. Wysoka, szczupła sylwetka na pierwszym miejscu to François D’Haene z Beaujolais, 29-letnia gazela, a w rzeczywistości fizjoterapeuta, który dorabia sobie wytwarzaniem wina. François ma już na swoim koncie zwycięstwo w ITT, a także w bardzo mocno obsadzonym wyścigu Ultra Trail du Mont Blanc – innym legendarnym biegu po Alpach, liczącym 168 kilometrów. Wiedziałem, że jego raczej nie dogonię. Może miałbym jakąś szansę, gdyby to były znajome mi szlaki wokół Vail, ale tutaj to on jest u siebie.

Odnoszę wrażenie, że zawodnik biegnący na drugim miejscu bardzo się męczy. W świetle skrywającym się za chmurami oraz we mgle, które zdają się być stałym elementem alpejskiego krajobrazu, widzę, że jego sylwetka tryska coraz mniejszą energią. Każdy kolejny krok skraca się i spowalnia. Zamiast odpychać się z zapałem kijami, postać wydaje się wspierać na nich, jakby miała zaraz upaść. Zrobiło mi się go żal – wszyscy zawodnicy tej dyscypliny świetnie wiedzą, co znaczy cierpienie – ale w kontekście rywalizacji był to dla mnie dobry znak. Kolejny rywal, którego mogę wyprzedzić.

W pobliżu szczytu zdarza się nie lada cud. Mgła się podnosi, nisko zawieszone chmury rozstępują i nagle biegnę w złotym słonecznym blasku, odbijającym się od białego szczytu Grande Motte na tle cudnego błękitu nieba. Ten fragment trasy wymaga sporego wysiłku, a przede mną jeszcze długa droga do pokonania. Wiem, że nieuchronnie zbliżają się ciężkie chwile, znane każdemu ultrasowi, ale teraz czuję wdzięczność, że mogę tu być; jestem zaszczycony, że biorę udział w tym wyzwaniu. W dole, w Tignes i w Val d’Isère, a także w połowie kontynentu po drugiej stronie oceanu, w Kolorado, wielu znajomych smacznie sobie śpi, a ja jestem tu, wysoko, u bram nieba.

To zdjęcie zostało zrobione podczas jednego z treningów na trasie Ice Trail i pokazuje, jak ciężkie potrafią być warunki w Alpach Francuskich w lipcu. Kiedy je zrobiłem, zawróciłem i pobiegłem z powrotem do miasteczka, żeby nie utknąć w nieznanym terenie w środku śnieżnej zamieci. FOT. TRAVIS MACY

Moje duchowe uniesienie nie trwa długo. Jak napominały nas popularne kiedyś nalepki na zderzaki samochodowe: S**t happens, co w ultra sprawdza się nader często. Na przykład czasami zdarza się, że w ostatniej chwili następuje zmiana trasy. Jeśli zaszłaby taka konieczność rankiem w dniu maratonu nowojorskiego, potrzebna byłaby decyzja samego burmistrza. Ale w górskim biegu w jednej chwili może dojść do nieprzewidywalnych zmian alpejskiej pogody. Pierwotnie trasa wyścigu miała wieść na sam czubek Grande Motte, ale ze względu na niepewne warunki śniegowe i zagrożenie lawinowe w rejonie szczytu organizatorzy zdecydowali rano o zmianie trasy. Informację dostaliśmy, stojąc już na starcie. Tuż pod szczytem – choć i tak niemal na dachu świata – zawracamy tą samą drogą, którą tu dotarliśmy.

Na górzystej trasie biegu Ice Trail we Francji było mnóstwo śniegu i kamieni. W tym miejscu, w pobliżu słynnej przełęczy l’Iseran, na lodowcu, kamienie i śnieg leżą na trasie narciarskiej, która w środku lipca wciąż jest otwarta. Musieliśmy być przygotowani na bieg w różnym terenie. W wielu miejscach zapadałem się w śnieg po kolana. FOT. ALEXANDRE GARIN

Wyobraź sobie, że pędzisz z dużą prędkością w dół bardzo stromego zbocza. To w istocie nie jest bieg, ale dzika jazda. Momentami ślizgasz się, jak zawodnik drużyny baseballowej próbujący zaliczyć bazę, ale tu podłoże jest pochyłe i twój ślizg ciągnie się aż do samego końca boiska. Brzmi to jak niezła zabawa, ale trzeba uważać, kiedy znajdziesz się na niższych wysokościach i śnieg zastąpią kamienie. A ponieważ potrafisz biegać szybciej, niż się ślizgać, wciąż próbujesz podbiegać. Z górki raz zbiegam wyprostowany, opierając się sile grawitacji, która próbuje wessać mnie w dół zbocza; innym razem ślizgam się, gdy szlak staje się zbyt stromy. Podczas tamtego biegu wiele razy upadłem – trzeba oddać honor trasie, że prawie wszystkich zmuszała do wywrotek – obcierając sobie ramiona, dłonie i nogi, ale uniknąłem poważniejszego urazu.

Znajdowałem się teraz w połowie wyścigu. Biegłem swoim tempem, a humor mi dopisywał.

Podczas ITT w większości poruszasz się nie drogami, tylko błotnistymi, a w wyższych partiach gór zaśnieżonymi, szlakami. Teren, po którym biegniesz, wciąż się zmienia. Uwielbiam śnieg – jestem jego prawdziwym koneserem. Śnieg bywa miękki i puszysty albo twardy i zmrożony. Na kilku wąskich graniach spotka się jeszcze jedną jego postać: twardy z wierzchu, miękki pod spodem. To taki rodzaj śniegu, po którym stawia się pewnie dziesięć kroków, a w jedenastym człowiek przebija się przez grubą skorupę do miękkiego i mokrego materiału, znajdującego się w głębi. Po raz kolejny jestem w swoim żywiole – w przeciwieństwie do Australijczyka, z którym rozmawiałem po biegu. Pochodził z regionu, gdzie śniegu jest jak na lekarstwo, nic więc dziwnego, że czuł się niepewnie w tych obcych dla siebie warunkach.

Ludzie często mnie pytają, o czym myślę podczas biegu. Odpowiedź jest jedna: o jedzeniu. I to nie tylko o pobiegowym posiłku, o którym marzy każdy z nas – dla mnie będzie to burger z frytkami – ale o kaloriach, które pozwolą przetrwać bieg. Podczas zawodów ultra staram się przyjmować 250–300 kalorii na godzinę. Na ITT popijam napój węglowodanowy Vitargo, który zawsze stosuję, a na każdym z pięciu punktów odżywiania rozmieszczonych na trasie zatrzymuję się na chwilkę, żeby poczęstować się kilkoma kostkami wyśmienitej francuskiej czekolady deserowej oraz kilkoma plasterkami salami i kawałkami sera – miejscowymi przysmakami (nie, nie zawsze odżywiam się w ten sposób, ale podczas biegu ultra najważniejsze jest dostarczenie ciału paliwa). W każdym punkcie otaczają mnie wiwatujący wolontariusze, zakutani w grube kurtki i w zimowych czapkach na głowie (nawet w kwietniu panuje tu mróz). Niektórzy mają w ręku krowie dzwonki, którymi dopingują nas z wielkim zapałem.

– Allez, allez – wołają. – Dawaj, dawaj.

Mam wrażenie, że biorę udział w Tour de France, a entuzjazm wolontariuszy, dźwięk obcego języka oraz urok ogromnych, nieznajomych gór napawają mnie energią.

No dobrze, „daję, daję” przecież. Napieram z wielką mocą, wszystko gra. Biegacze uliczni albo stadionowi lekkoatleci zwykle przystępują do wyścigu z obmyśloną strategią. Wiedzą, kiedy zaatakować, a kiedy odpuścić; w którym momencie zacząć decydujący szturm. W biegu ultra, w którym wszystko rozgrywa się w niebywale rozciągniętej perspektywie czasowej, musisz przede wszystkim obserwować swoje samopoczucie. Strategia jest prosta: kiedy czujesz się źle, masz sobie odpuścić; kiedy czujesz się dobrze, przyspieszasz. Nadszedł czas, żebym przyspieszył.

Przed ostatnim podejściem na trasie Ice Trail byłem skoncentrowany i gotowy do akcji! FOT. ALAXANDRE GARIN

W początkowej fazie wyścigu zauważyłem biegacza o wydatnej szczęce i srogiej minie. Miał krótko ścięte włosy i nosił okulary przeciwsłoneczne. Na pierwszym zbiegu przemknął obok mnie niczym błyskawica. Wyglądał jak Terminator, jak młody Arnold Schwarzenegger z kijkami narciarskimi w ręku.

– Eksterminować Terminatora – powtarzałem sobie. – Eksterminować Terminatora.

Nie miałem nic przeciwko niemu – zresztą rozmawialiśmy później, po biegu, i okazał się miłym i uprzejmym gościem, zupełnie nie przypominał Terminatora. Ale w trakcie wyścigu musisz znaleźć sposoby na zmotywowanie się do wytężonego wysiłku, żeby wytrzymać ból, który pojawia się, kiedy mocno napierasz (nawet jeśli czujesz się akurat dobrze). A on zapewnił mi tę motywację.

Kursujemy w górę i w dół, w górę i w dół, niczym winda w wieżowcu, a dookoła nas wstaje nowy dzień. Piętnaście kilometrów, trzydzieści, pięćdziesiąt… Po około pięćdziesięciu pięciu kilometrach – do mety zostało jakieś dziesięć – szlak znowu kieruje nas pod górę. Tym razem wspinamy się na przełęcz l’Iseran. Położona na wysokości prawie 3000 metrów n.p.m. jest najwyższą z alpejskich przełęczy, do których wiedzie asfaltowa droga. To z tego powodu wielokrotnie przejeżdżał przez nią wyścig kolarski Tour de France, ostatnio w 2007 roku.

W międzyczasie usłyszałem na jednym z punktów, że zawodnik biegnący na drugiej pozycji za D’Haene odpadł z rywalizacji. Na ostrym zbiegu wdzieram się do pierwszej piątki. Sprawy przybierają pomyślny obrót. Nadal mam dużo sił, a przed nami kolejne podejście. Czuję, że mógłbym jeszcze dodać gazu i zyskać przewagę, bo rywale z czołówki wydają się słabnąć. Przede mną jedno wzniesienie – podejście, a potem zejście. Na dystansie 7 kilometrów muszę pokonać prawie 700 metrów w pionie na Aguille Pers (kolejny z lodowcowych szczytów, sięgający 3386 metrów n.p.m.), po czym zbiec tyle samo po drugiej stronie góry. Jestem pewien, że kogoś wyprzedzę po drodze.

Przyszedł czas, by sięgnąć po moją tajną broń: to muzyka.

Muszę przyznać, że zwykle nie biorę odtwarzacza na trasę. W części zawodów ulicznych zabrania się biegać ze słuchawkami w uszach, a ja zawsze postępuję zgodnie z zasadami. Niemniej w wyścigu po bezdrożach, jak ten, nikogo nie obchodzi, czy włączysz sobie iPoda i puścisz kilka ulubionych utworów. Przygotowałem sobie odpowiednią listę starannie wybranych piosenek, które mają mnie wprowadzić w określony stan na tym etapie zmagań. Wszystkie są szybkie i mają za zadanie odwrócić moją uwagę od bólu, jak również pomóc mi utrzymać szybki rytm kroków. Kiedy pod koniec wyścigu potrzebuję dodatkowego dopalania, niczym podwójne espresso zaparzone we włoskim dzbanku, który kupiłem sobie niedawno w Hiszpanii, sięgam po muzykę. Ona pozwala mi dać prawdziwego czadu.

Moja lista to mieszanka różnorodnych stylów i wykonawców: Eminem, Neil Young, Katy Perry, Michael Jackson. Słucham Gangnam Style i luzackiej Happy Pharrella Williamsa. Mam nawet kultowego dinozaura motywujących piosenek treningowych – Eye of the Tiger z filmu Rocky III. Nucę sobie pod nosem podczas biegu rising up to the challenge of our rivals, czyli „podejmuję wyzwanie rzucone przez rywali”, radząc sobie z kilkoma spośród nich, kiedy na zbiegu z przełęczy l’Iseran wyprzedzam ich, niesiony muzyczną falą. Sędzia techniczny stojący obok szlaku podnosi w górę trzy palce, kiedy go mijam. Trzecie miejsce. O, tak! Oui!

Jestem już na ostatnim zbiegu: 1175 metrów w dół na przestrzeni 9 kilometrów. Zrobiło się trochę cieplej, zdjąłem więc kurtkę i wsadziłem do plecaka obok miniraczków Kahtoola NanoSpikes, które ściągnąłem, kiedy tylko skończył się śnieg.

Gdy tak pędzę w dół zbocza, czuję, że plecak przesuwa mi się na plecach. Odwracam głowę i widzę, jak łopocze rozsunięty zamek błyskawiczny. Nie zapiąłem go dokładnie. Staję, ściągam plecak i tam, gdzie niedawno były raczki, widzę tylko puste miejsce. „Cholera – zakląłem w myślach. – Musiały mi wypaść po drodze, pewnie leżą gdzieś na szlaku”. Ale koło mnie ich nie ma. Truchtam kilka kroków z powrotem. Nic. Część mnie instynktownie próbuje zapomnieć o raczkach i rzucić się do dalszego zbiegu w kierunku mety. Zostało do niej jakieś sześć kilometrów. W ultra oznacza to mniej więcej tyle co ostatnie okrążenie na stadionie.

W mojej głowie rozpoczyna się dysputa o zgubionym sprzęcie i przepisach regulaminu, a w szerszej perspektywie – o istocie przestrzegania zasad. Poprzedniego dnia na odprawie przed startem organizatorzy podkreślali znaczenie zapisów dotyczących sprzętu obowiązkowego. Na tyle, na ile moja ograniczona znajomość francuskiego pozwalała mi zrozumieć sens wywodów, wiele uwagi poświęcili właśnie raczkom. Trzymali je uniesione wysoko ponad głowami uczestników, żeby każdy mógł zobaczyć. Pod koniec spotkania określili nawet markę – Yaktrax. Musiałem iść do dyrektora biegu, żeby pokazać moje, wyprodukowane przez inną firmę. Zaaprobował je, ale przesłanie było jasne: „Do sprzętu podchodzimy poważnie”.

Ale czy na pewno? Zdałem sobie sprawę, że nikt nie sprawdzał mnie na starcie. I mimo że całkowicie rozumiałem potrzebę zabrania określonego ekwipunku oraz zachowania ostrożności w potencjalnie niebezpiecznych warunkach, znajdowaliśmy się teraz poniżej obszarów wysokogórskich, w pobliżu mety. Czy naprawdę dysponowanie raczkami ma jeszcze znaczenie? Przez głowę przemknęło mi ponure pytanie: Czy na mecie będzie kontrola wyposażenia?

Przede wszystkim jednak zastanawiałem się, czy postępuję właściwie. Z pewnością nie pozbyłem się raczków specjalnie, ale jednak ich nie mam. Czy nie powinienem zatem spróbować odnaleźć zgubę?

Uznałem, że odpowiedź brzmi „tak”, po części dlatego, że byłem przekonany, iż moje NanoSpikes nie mogą leżeć zbyt daleko.

Myliłem się. Kiedy zawróciłem i począłem przeszukiwać ścieżkę pod stopami, kręcąc głową w lewo i prawo jak żuraw i wypatrując na bezkresnym górskim szlaku niewielkich kawałków gumy z wystającymi kolcami, zdałem sobie sprawę, jak bardzo się myliłem. Minęła minuta. Minęły dwie. W tym czasie wyprzedził mnie jeden, a potem następny rywal, których wcześniej minąłem. „Co się stało?” – zapytał któryś z nich francuską angielszczyzną. „Moje nakładki na buty – odparłem. – Widziałeś je?”. Spojrzał na mnie dziwnie i pokręcił głową.

Pobiegłem dalej w górę. Znowu porozglądałem się. Ani śladu raczków.

Nagle biegnie Terminator. Wygląda na zszokowanego moim widokiem. Pokazuję moje nogi. „Kahtoola… hm, to znaczy Yaktrax – dukam. – Widziałeś?”. Pokręcił tylko przecząco głową i gestem pokazał mi, żebym biegł razem z nim do mety.

Ja również z żalem pokręciłem głową, ale podążyłem w przeciwną stronę. W końcu znalazłem je, wbite w śnieg. Najwyraźniej wypadły mi z plecaka, bo nie zadbałem o to, by dopiąć zamek. Odnalezienie głupiego sprzętu zabrało mi prawie dziewięć minut. Znowu frunąłem ku mecie, a głosy w mojej głowie wznowiły dyskusję, tym razem nie przebierając już w słowach.

– Ty idioto – powiedział jeden z nich. – Spieprzyłeś bieg.

Mimo że w przeciągu kilku minut przeszedłem od radosnej ekscytacji do bezdennej rozpaczy, inny głos odezwał się tymi słowy: „No, dalej, Trav, przecież my nigdy się nie poddajemy. No, dalej, Trav, przecież my nigdy się nie poddajemy. No, dalej, Trav, przecież my nigdy się nie poddajemy!”. Z początku głosik brzmiał cichutko, ale wkrótce skandowałem te słowa razem z nim. Chwilowo biegłem samotnie po stromym, trawiastym zboczu, tuż ponad miasteczkiem, ale wiedziałem, że jeśli nie wezmę się w garść – i to natychmiast – wkrótce wyprzedzą mnie kolejni rywale.

Kiedy w końcu wbiegłem na metę w Val d’Isère, znajdowałem się na szóstym miejscu, z czasem 8 godzin i 13 minut – jakieś 35 minut za zwycięskim D’Haene’em. Trzech przeciwników wyprzedziło mnie, gdy szukałem zguby. W rezultacie na ostatnich sześciu kilometrach trasy spadłem z trzeciego miejsca na szóste, co stanowiło dla mnie duży zawód.

Każdy, kto przekracza linię mety w biegu takim jak Ice Trail, jest gotów uznać, że na ten dzień już mu starczy. Ja barowałem się do tego z lawiną mieszanych emocji na temat właśnie ukończonego biegu, zwłaszcza po tym, jak na ostatnich kilometrach zrezygnowałem z rozprawiania się z rywalami i zawróciłem w poszukiwaniu zgubionego sprzętu obowiązkowego. FOT. ALEXANDRE GARIN

Za linią mety zatrzymałem się i wsparłem o kije. Wlepiwszy wzrok w ziemię rozważałem to, co zaszło na trasie. Ujrzałem parę wycelowanych we mnie butów biegowych i podniosłem wzrok. Nade mną stał Terminator. „Co się stało?” – zapytał po angielsku z silnym akcentem, a w jego głosie słychać było szczerą troskę. Wytłumaczyłem, jak potrafiłem najlepiej, całą historię ze zgubą, regulaminem i obawą przed złamaniem przepisów. Zrobił tylko minę i pokręcił lekceważąco głową.

– Trzeba było biec ze mną – powiedział krótko. – Dobrze ci szło!

Kiedy zdałem sobie sprawę, co nie nastąpiło na mecie, przyznałem mu w duchu rację. Nie było żadnego sprawdzania sprzętu. Nie dało się dostrzec ani jednego sędziego, który uzbrojony w srogą minę i listę obowiązkowego wyposażenia sprawdzałby zgodność zawartości worków i plecaków z wytycznymi. Publiczność, obsługa biegu i spikerzy dawali upust swej radości: oklaskiwali uczestników wbiegających na metę, potrząsali krowimi dzwonkami i bujali się w rytmie rapowanej muzyki, puszczanej na cały regulator z wielkiego głośnika, ustawionego w samym środku strefy mety, w której panował iście festynowy nastrój. Piwo i wino lały się strumieniami. A ja stałem pośrodku tego święta – rozstrojony po podjęciu wątpliwej decyzji. Czułem się jak filozof roztrząsający poważny kryzys egzystencjalny, kiedy wszyscy wkoło bawią się w najlepsze.

Pod względem fizycznym bieg ułożył się dla mnie bardzo dobrze i kiedy w końcówce wyścigu przesuwałem się w górę klasyfikacji, walcząc o trzecie miejsce, doznałem tego słynnego odczucia, że „prawie w ogóle się nie męczę”. Dobrze rozegrałem bieg pod względem mentalnym. Uważałem na siebie i przyspieszałem we właściwym momencie. Z mistrzowską precyzją szacowałem intensywność i zmęczenie… Cóż z tego, skoro utrata elementu wyposażenia obowiązkowego kosztowała mnie tak wiele?

Czy w trakcie szaleńczego wyścigu w ogóle powinno się rozważać etyczne dylematy? Czy zdarzenie to było przykładem rozciągnięcia mojej determinacji, żeby zawsze postępować właściwie, do granic absurdu? Swoją drogą, co to znaczy „postępować właściwie”?

Usłyszałem, jak ktoś mnie woła. To była Amy i dzieciaki. Nie było czasu na filozofowanie. Jak zwykle zresztą, nie miałem też wiele czasu na odpoczynek. Wyściskany, wykąpany i najedzony musiałem zaraz wrócić do pełnienia ojcowskich obowiązków.

Tej nocy o drugiej nad ranem, niemalże dobę po przebudzeniu przed wyścigiem, powinienem był głęboko spać z wyczerpania, ale decyzja podjęta podczas biegu i scena na mecie powracały nieustannie w moich myślach, a głosy szepczące do ucha odpędzały sen.

Trzeba było to dobrze przemyśleć… Prawdziwy zawodnik, któremu zależy, nie przejmuje się subtelnościami etyki, zbliżając się do mety ważnych międzynarodowych zawodów. Miałeś w kieszeni miejsce na podium wielkiego biegu w Europie, co rzadko bywa udziałem Amerykanów – i wszystko schrzaniłeś.

Wierciłem się i przewracałem z boku na bok, nie mogąc dojść do ładu z samym sobą. Wtedy usłyszałem drugi głos, który włączył się do dyskusji w mojej głowie. W przeciwieństwie do natarczywych krzyków rozbrzmiewających mi w uszach podczas zawodów, nowy rozmówca rozpoczął nieśmiałym szeptem, który z czasem nabierał siły i pewności.

Dość z rozpamiętywaniem i rozgrzebywaniem tego, co się stało. Przestań się zamęczać. Pogódź się z wyborem, którego dziś dokonałeś. Wyciągnij wnioski i przestań się nad sobą użalać. Głowa do góry! Skup się na treningach i startach, poświęć uwagę swoim dzieciom, pracy, pisaniu tej książki i temu wszystkiemu, co naprawdę się dla ciebie liczy.

Przemówiło ultranastawienie. Zamknąłem oczy, przewróciłem się na drugi bok i pogrążyłem w błogim śnie.

Siedem tygodni później odzyskałem siły, energię i koncentrację. Wystartowałem w mistrzostwach świata Ultra Race of Champions na 100-kilometrowej trasie w górach Kolorado, gdzie czekało mnie 3000 metrów wspinaczki na wysokości od 3000 do 3780 m n.p.m. Pod koniec wyścigu zajmowałem znowu trzecie miejsce w mocnej stawce amerykańskich biegaczy. Myślałem o tym, co robię – by nie zapominać o odżywianiu – a także dlaczego to robię, co pozwalało mi zachować wysoką motywację. Opowiadałem sobie historie z pozytywnym przesłaniem, z rozmysłem podkreślając te momenty, gdy przeżywałem trudności, które musiałem pokonać. Przypominałem sobie podjęte zobowiązanie, by ukończyć bieg, które całkowicie wykluczało jakąkolwiek możliwość wycofania się z rywalizacji. Trzymałem się dzielnie, zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym. Wypędziłem demony z Val d’Isère i tym razem nie było wewnętrznych debat, gdybania ani desperackich poszukiwań samego siebie czy, konkretniej, zagubionego sprzętu.

Zakończyłem swój udział w zawodach mistrzowskich na dobrym, trzecim miejscu.

Trudno jest powstrzymać moc ultranastawienia, gdy raz się je zrozumie i nauczy się nim posługiwać. Zatem do dzieła!

TO ŚWIETNY TRENING DLA PSYCHIKI

Nie stawaj, Travis! Zatrzymamy się dopiero na szczycie wzgórza!

Rozklekotany górski rowerek podskakiwał na wybojach drogi pomiędzy sosnami wydmowymi w Evergreen – górskim miasteczku w Kolorado, oddalonym o 65 kilometrów na zachód od stolicy stanu Denver. Mój tata odwrócił się na siodełku i spojrzał na mnie zza szkieł okularów Oakley. Rozwichrzone włosy wystawały mu spod białej czapki kolarskiej z krótkim daszkiem. Uśmiechnął się i głową wskazał kierunek, w którym podążaliśmy. Mówił w ten sposób: „Wierzę w ciebie. Uda ci się”.

Pamiętam, że podkręciłem tempo, jadąc małym rowerkiem tuż za ojcem. Spod maciupeńkiego kasku widziałem jedynie bieżnik jego opon i żyły na potężnych, umięśnionych łydkach.

Był czerwiec 1988 roku, a ja miałem pięć lat. To jedno z moich najwcześniejszych wspomnień. Z perspektywy czasu widzę, że to wtedy właśnie rodziło się ultranastawienie. Często tak wspólnie jeździliśmy. To była nasza wersja berka w przydomowym ogródku. Mój tata lubił wszystkie dyscypliny sportu. Na studiach grał w hokeja na trawie (lacrosse), ale od tamtego czasu szczególnie upodobał sobie biegi długodystansowe oraz triatlon. W 1986 roku ukończył nawet zawody triatlonowe na Hawajach na dystansie Ironman (3,86 kilometra pływania, 180,2 kilometra jazdy na rowerze oraz bieg maratoński), który to wyczyn przez wielu uważany jest wciąż za najbardziej imponujące osiągnięcie w wytrzymałościowych sportach multidyscyplinarnych na świecie.

Mój tata, z zawodu prawnik, był podręcznikowym przykładem mężczyzny, któremu przyszło dorastać w czasach wielkiej mody na bieganie w latach siedemdziesiątych. Zainspirowane zwycięstwem Franka Shortera (który sam skończył prawo na Yale) w maratonie olimpijskim w 1972 roku, całe pokolenie wykształconych białych Amerykanów zawiązało sznurówki adidasów czy pierwszych specjalistycznych butów biegowych i wyszło na ulice, dając początek zjawisku, określanemu jako running boom.

Wybór padł na sporty wytrzymałościowe, a tak się złożyło, że tata miał do nich talent. Mark Macy – powszechnie nazywany „Mace” – nie tylko biegał, ale także pływał i jeździł na rowerze, jak również emocjonował się zmaganiami kolarzy w Tour de France dziesięć lat, zanim świat usłyszał o Lance’ie Armstrongu.

Na wcześniejszym etapie naszej przejażdżki, w tej części, która miała być pewnie czysto rozrywkowa, tata jechał za mną i dopingował mnie, kiedy wspinałem się na stromą górę. Mówił: „Uda ci się, Bud,” nazywając mnie pieszczotliwym imieniem, które dla mnie przeznaczył.

No i udało mi się.

Chociaż mogłoby się wydawać, że znajdujemy się w jakimś dziewiczym terenie, tak naprawdę jechaliśmy wciąż przez naszą osadę, na którą składały się domy rozrzucone tu i ówdzie pośród lasów i połączone siecią drożyn, wijących się między wzgórzami. W zasięgu wzroku nie było regularnej zabudowy ani szos asfaltowych. Sygnał telewizyjny docierał do wszystkich domów z pojedynczej, metrowej anteny ustawionej na szczycie wzniesienia, na które właśnie wjeżdżaliśmy. Nad dachami górował Mt. Evans, jeden z tzw. czternastotysięczników[4] stanu Kolorado. Ograniczona liczba linii telefonicznych sprawiała, że niektóre gospodarstwa miały jedną wspólną. Evergreen oficjalnie nie było zresztą miastem, tylko niemunicypalnym obszarem zamieszkałym w ramach hrabstwa Jefferson. Nie mieliśmy ratusza, fast foodu ani kina – nie mieliśmy nawet burmistrza.

Trwałem w przekonaniu, że wszyscy ludzie na świecie żyją tak jak my; że każdy dzieciak z najdalszego zakątka globu napiera pod górkę razem ze swoim wysportowanym, rosłym tatą; że wszyscy mogą wybierać program w telewizji spośród zaledwie czterech kanałów i muszą dzielić linię telefoniczną z czterema innymi rodzinami.

Parliśmy pod górę ramię w ramię, co miało mi pomóc dać z siebie więcej, przekroczyć granice swoich możliwości. Tata nie był jednak tyranem i wiedział, że nie można forsować pięciolatka. Zdawał sobie sprawę, że wysiłek musi dawać frajdę. Prawdziwym celem ojca nie było uczynić ze mnie twardego kolarza, ale wykształcić we mnie odporność, która przeprowadzi mnie przez wiraże życia.

Mimo że mieliśmy ograniczony dostęp do telewizji, mogliśmy oglądać Tour de France. Wkręciłem się bez reszty. Tata sporo wiedział o kolarstwie i tłumaczył mi zawiłości tego legendarnego wyścigu. Poznałem nazwiska czołowych zawodników, w tym jednego z moich idoli dzieciństwa, Amerykanina Grega LeMonda, który w 1986 roku wygrał Tour (triumf ten powtórzył w 1989 i 1990).

Pokonawszy pierwszy etap naszego przydomowego wzniesienia wyjechaliśmy na wypłaszczenie, służące za arenę zmagań sprinterskich w połowie etapu. Moje małe nóżki naciskały mocno na pedały, a tata naśladował głos komentatora BBC English, niezrównanego Phila Liggetta, relacjonując przebieg rywalizacji.

„Fignon, LeMond i Hinault jadą bark w bark!” – grzmiał tata, przywołując Laurenta Fignona – rywala LeMonda – oraz innego z wielkich tamtych czasów, Bernarda Hinaulta. „Hinault obejmuje prowadzenie, ale oto nadciąga LeMond. Wyprzedza i zyskuje przewagę. I… LeMond! Wygrywa ten etap, pokonując rywali na kresce. Co za finisz!”.

Wyrzuciłem ramiona w górę, ku niebu i przesłałem całusa wyimaginowanym tłumom kibiców. Tata chichotał. Pedałowaliśmy dalej, ciesząc się pięknem poranka.

Kiedy opuściliśmy granicę zabudowań i wjechaliśmy w okoliczne lasy, droga poczęła się piąć i stała się bardziej kamienista. Dyszałem ciężko. No dobrze, pewnie bardziej przypominało to popiskiwanie – miałem zaledwie pięć lat. W zagrodzie stojącej na zboczu wzniesienia i otoczonej drutem kolczastym ryczał osiołek. Z mojej mikrej perspektywy wyglądało na to, że wspinamy się na sporych rozmiarów wzgórze, a może nawet górę. Tylne koło zabuksowało w luźnym materiale skalnym, ale odzyskałem przyczepność i parłem dalej. Miałem górski rower o sztywnych widelcach (przednia amortyzacja nie była jeszcze rozpowszechniona), więc każdy kamień przyprawiał o drżenie moje dziecięce kości. Pedałowałem, ile wlezie. Czułem ból i miałem ochotę zatrzymać się, zawrócić i poudawać jeszcze Grega LeMonda, pozdrawiającego rozszalałe tłumy. Kiedy miałem właśnie postawić stopę na ziemi i zatrzymać się w pół drogi, tata przybliżył się do mnie i spokojnym głosem wyraził myśl, która stała się motywem przewodnim mojej edukacji wytrzymałościowej.

„Uda ci się, Bud” – powiedział. – „Nie zatrzymuj się podczas wspinaczki. Przyłóż się, podejmij zobowiązanie, napieraj pod górę. To świetny trening dla psychiki”.

Kiedy teraz sobie to wspominam, nie mam pewności, czy wiedziałem wtedy, co znaczy „zobowiązanie”. Wiem za to na pewno, że nie miałem bladego pojęcia o „treningu psychiki”. Wiedziałem jednak to (i z tego właśnie powodu wspomnienie owych dni pozostało we mnie żywe do dziś): dotarłem na szczyt wzniesienia, które wydawało się nie do pokonania.

Tata wierzył we mnie i to sprawiło, że sam w siebie uwierzyłem.

ECHO PRZESZŁOŚCI: PIERWSZY START TATY W lEADVILLE 100

Mam jeszcze jedno wspomnienie z 1988 roku. Dotyczy wydarzenia, które miało miejsce zaledwie kilka tygodni po naszej rowerowej wycieczce. Zapamiętałem je chyba dlatego, że w pewnym sensie potwierdziło prawdziwość nauki odebranej na małym rowerku pośród wzgórz Evergreen. Można powiedzieć, że przypieczętowało zawarty wtedy pakt i uświadomiło mi, że tata potrafi nie tylko podnieść mnie na duchu, kiedy z trudem gramolę się na szczyt góry, oraz świetnie naśladować Phila Liggetta – umie również potwierdzić czynem własne słowa.

Zawsze lubiłem biegać i jeździć na rowerze razem z tatą. Mama zrobiła nam to zdjęcie w 1994 roku po biegu na 5 kilometrów na festynie Moose Dropping w Talkeetna. FOT. ARCHIWUM RODZINNE MACY’ÓW

To była moja druga lekcja treningu psychiki. Odbyła się w najwyżej położonym mieście Stanów Zjednoczonych, czyli w Leadville w stanie Kolorado, usytuowanym na wysokości 3100 metrów n.p.m. w Górach Skalistych. (Dodam, że Leadville ma swojego burmistrza, który w 1988 roku najprawdopodobniej nosił kowbojski kapelusz i paradował z bronią u pasa).

Tata, który nigdy wcześniej nie przebiegł dystansu dłuższego niż maraton, zgłosił się do startu, podjął zobowiązanie i wyruszył na trasę Leadville Trail 100 Run, jednego z najważniejszych biegów 100-milowych (ok. 160 kilometrów) w Ameryce. Byłem na miejscu i widziałem, jak się to potoczyło.

Kiedy przypominam sobie ten nasz pierwszy Leadville 100 (wyścigi te z czasem przerodziły się w pewnym sensie w miejsce rodzinnych zjazdów dla nas), wydaje mi się niewiarygodne, że w ogóle zdecydowaliśmy się tam pojechać oraz że wróciliśmy stamtąd z ojcem w stanie prawie nienaruszonym.

Wszystko zaczęło się w wakacyjnym nastroju. Kiedy jechaliśmy drogą Little Cub Road do Leadville, położonego w samym sercu Gór Skalistych, u podnóża najwyższej góry w Kolorado – Mt. Elbert – mama odwróciła się do nas ze swojego siedzenia obok kierowcy i wręczyła mi oraz mojej siostrze Kately odpowiednie podarunki na tę okazję. Oboje otrzymaliśmy stroje startowe. KK, jak ją nazywaliśmy, dostała koszulkę i spodenki, a mnie przypadły w udziale legginsy w panterkę oraz czarna koszulka bez rękawów z wizerunkiem górskiego lwa[5] na piersi (często kręciły się w naszej okolicy; chciałem kiedyś wziąć jednego do domu, ale wytłumaczono mi, że to nie był najlepszy pomysł).

Byłem żywym i ruchliwym dzieckiem i uwielbiałem jeździć na zawody, w których startował tata. FOT. ARCHIWUM RODZINNE MACY’ÓW

Ten strój stał się moim ulubionym – myślę, że lew górski był dla mnie symbolem odważnego i silnego taty.

Po latach zdałem sobie sprawę, że ta siła i odwaga nie dotyczyły jedynie biegania i jazdy na rowerze, ale obejmowały również sytuację mojej mamy. Mace i Pam byli ze sobą od bardzo dawna, na pierwsze randki zaczęli umawiać się jeszcze w latach licealnych w swoim rodzinnym mieście Livonia w Michigan. Oboje rozpoczęli potem studia w Michigan State, a ojciec kontynuował naukę na wydziale prawa uniwersytetu w Detroit, który skończył w 1980 roku. Po dyplomie rodzice przeprowadzili się do Kolorado. Szukali miejsca do zamieszkania w samym Denver, ale pewnego razu trafili do Evergreen podczas dorocznego rodeo, które odbywało się tam w jeden z weekendów. Miejsce to czymś ich zauroczyło – szczególnie tatę – i dlatego rodzice postanowili osiedlić się na „Dzikim Zachodzie”.

Potrzeba lat, by rozpocząć praktykę prawniczą w nowym stanie, i w chwili przeprowadzki tata wciąż był jeszcze w trakcie tego procesu. Chcąc związać koniec z końcem, przyjął pracę dorywczą i weekendami mył okna, żeby zarobić parę dolców. Jak znajdował czas, by pojeździć ze mną, wykonywać własny trening i jeszcze pracować w soboty i niedziele, do dziś pozostaje dla mnie tajemnicą. To pewnie kolejny efekt podejścia „to świetny trening dla psychiki” – jeżeli bardzo się czegoś pragnie, znajdzie się sposób, by tego dokonać.

W 1988 roku pojawił się jeszcze jeden ważny czynnik w życiu naszej rodziny. Dzisiaj, kiedy sam jestem rodzicem, potrafię sobie wyobrazić, jak silny musiało to mieć wpływ na i tak stresującą codzienność młodej rodziny w trudnej sytuacji finansowej.

U mojej mamy pojawiła się niewydolność wątroby. Pam Macy po raz pierwszy dowiedziała się o kłopotach z wątrobą po okresowych badaniach krwi w 1977 roku, przed zawarciem małżeństwa z Mace’em. Wspomina, że była tym „całkowite zaskoczona, ale niezbyt się przejęła. Zdiagnozowano autoimmunologiczne zapalenie wątroby… w skrócie stan zapalny bez wskazania konkretnej przyczyny”.

Kiedy rodzice byli gotowi mieć dzieci, lekarze uprzedzili mamę, że podejmuje duże ryzyko. Choć przy urodzeniu byłem istnym chucherkiem – ważyłem niecałe 2200 gramów – to jednak byłem zdrowy. Dwa lata później rodzice zaadoptowali moją siostrę, która pochodziła z Korei. Od tamtej pory, jak wspomina mama, przyjęli taką strategię postępowania z jej chorobą, żeby brać przepisane leki, regularnie chodzić na badania kontrolne, a na co dzień „nie pamiętać o całej sprawie”.

Tak to z grubsza wyglądało przez kilka lat. Ale na początku 1988 roku stan zdrowia mamy zaczął się pogarszać. Wtedy nie wiedzieliśmy jeszcze, że skończy się to przeszczepem wątroby dwa lata później, niemniej jestem przekonany, że oboje rodzice mieli tę myśl gdzieś w głębi ducha, kiedy jechaliśmy do Leadville. Rzecz jasna my, dzieciaki, byliśmy zbyt mali, by zdawać sobie z czegokolwiek sprawę. Pamiętam, że najfajniejsze w Leadville było dla mnie to, że wszyscy faceci chodzili w kowbojskich kapeluszach. W Evergreen też czasami się to widywało, ale tutaj… To był prawdziwy Dziki Zachód.

Obecnie miasteczko Leadville jest owiane legendą w środowisku biegaczy i innych zawodników sportów wytrzymałościowych, ale jego historia sięga czasów sprzed wojny secesyjnej w XIX wieku, kiedy to pewien poszukiwacz odnalazł złoto pośród okolicznych wzgórz. Złoża minerałów w pobliżu Leadville okazały się jednymi z najbogatszych na całym Zachodzie i dały początek wielkim fortunom. W późnych latach osiemdziesiątych XIX wieku miasteczko przeżywało prawdziwy rozkwit i przyciągało takie postacie jak Doc Holliday, Jesse James, Buffalo Bill[6] i im podobni. Napadano na dyliżanse, wybuchały strzelaniny… Z szykownych saloonów dobiegały dźwięki pianina i pokrzykiwania „prawdziwych facetów” rżnących w karty, chadzano do przybytków sztuki i przybytków rozkoszy – w mieście nie brakowało żadnego z atrybutów Dzikiego Zachodu, jakie można sobie tylko wyobrazić.

Sto lat później wszystko wygląda tu inaczej. Przedsiębiorstwo wydobywcze Climax Mine, które przez lata było ekonomicznym filarem miasteczka, a przez pewien czas czołowym światowym dostawcą molibdenu (pierwiastka stosowanego przede wszystkim w produkcji stali), niespodziewanie zamknięto w latach osiemdziesiątych XX wieku, przez co większość mieszkańców została bez pracy. Cały region stanął na krawędzi finansowej przepaści.

Jednym z pracowników kopalni był Ken Chlouber, pochodzący z Oklahomy; twardy i szorstki w obyciu facet. Gdyby przyszło mu mieszkać w Leadville sto lat wcześniej, zostałby pewnie szeryfem i to takim, który się kulom nie kłania. Działał w radzie miejskiej i próbował znaleźć sposób na ocalenie społeczności, która go przyjęła, a w której bezrobocie sięgało teraz 90 procent na skutek likwidacji przedsiębiorstwa. Chlouber usłyszał o Western States 100, słynnym kalifornijskim ultramaratonie o dobrze ugruntowanej pozycji, i uznał, że podobny pomysł może wypalić w Leadville; poza tym każdy uczestnik biegu na 100 mil (160 kilometrów) musiałby zostać na noc, dzięki czemu ożywiłby się sektor turystyczny. Oponenci byli zdania, że ktokolwiek porwałby się na stumilowy bieg w Leadville, musiałby skorzystać raczej z usług miejscowej kostnicy i domu pogrzebowego. W czerwcu 2014 roku ukazał się w czasopiśmie „Trail Runner” artykuł o Chlouberze. Garrett Graubins przytacza anegdotę o lekarzu, który na zebraniu gorąco protestował przeciwko planom zorganizowania biegu, mówiąc, że próba pokonania stu mil w terenie położonym tak wysoko jak Leadville jest równoznaczna z wyrokiem śmierci.

Chlouber zlekceważył ostrzeżenie – prawdopodobnie okraszając swoją odpowiedź jakimś przekleństwem pod adresem lekarza – i w 1983 roku rozegrano pierwsze zawody Leadville 100. Wszystkie 45 osób, które wzięły udział, przeżyło. Bardzo szybko Leadville stało się biegiem popularnym wśród zawodników z całego kraju, szukających niezwykłych doznań. Mimo że ostatnimi laty pojawiły się zarzuty dotyczące przesadnego tłoku na trasie na skutek zwiększenia liczby uczestników (1200 w 2013 roku), wyścig ten wciąż należy do najbardziej prestiżowych ultramaratonów na świecie. Jednym z głównych powodów jest postać samego Chloubera. Chociaż Ken, liczący dziś 75 lat, sprawia na niektórych wrażenie trochę nieokrzesanego, razem ze współzałożycielem biegu Merilee Maupinem niezmiennie od pamiętnego 1988 roku pozostaje inspiracją dla mnie, dla mojego taty i tysięcy innych biegaczy. Obaj nadal angażują się w zawody, kibicują zawodnikom na starcie i wyściskują ich na mecie.

Podczas pierwszych edycji Leadville 100 panowała prawdziwie rodzinna atmosfera, wszyscy sobie wzajemnie pomagali. Na każdej odprawie przedstartowej Ken mówił te same słowa do uczestników zgromadzonych wraz z rodzinami w starej sali gimnastycznej na 6th Street: „Jesteście warci więcej, niż wam się wydaje. Jesteście zdolni do większych rzeczy, niż przypuszczacie. Postanówcie sobie, że nie odpuścicie”.

Słuchałem go z uwagą. Miał rację. Ujrzałem to na własne oczy tamtego dnia, a nauka ta – jedna z najważniejszych lekcji ultranastawienia – zapadła mi w pamięć i nie straciła nic ze swego znaczenia aż do dziś, choć minęło już ponad dwadzieścia pięć lat.

Zgodnie z duchem Dzikiego Zachodu Leadville zaczyna się palbą ze strzelby o czwartej rano. Pamiętam, że tego ranka przed startem byłem śpiący i zziębnięty, ale owo głośne „bum” skutecznie mnie rozbudziło. Później byłem już naładowany energią, ciekawy wszystkiego, co się dzieje, i podekscytowany udziałem taty. Czułem, że żyję. Obejrzeliśmy start wyścigu, a potem poszliśmy razem z mamą i jej młodszym bratem Brianem – na którego wołaliśmy „Wujek B” – na śniadanie do baru.

Byłem tak podekscytowany udziałem taty w wyścigu, że ledwie mogłem wmusić w siebie ciastko w kształcie niedźwiedziego pazura. Jednak gdybym był starszy i więcej wiedział o przygotowaniach taty do ultra – czy raczej ich braku – na pewno kompletnie straciłbym apetyt.

Zwykle trening do zawodów na 100 mil (160 kilometrów) zaczyna się od biegania maratonów. Potem wchodzi się w tzw. „fazę wstępną” ultra – biegi na 50 kilometrów. Następnie startuje się kilka razy na 50 mil (80 kilometrów). Biegi na tak długich dystansach muszą być rozłożone w czasie wielu miesięcy. Oznacza to, że mądre i bezpieczne przygotowanie do 100 mil trwa zazwyczaj kilka lat.

Zatem, choć może to brzmieć niewiarygodnie, istnieje coś takiego jak racjonalny plan treningowy do biegu na 100 mil. Trening taty taki jednak nie był. Dwa lata wcześniej tata ukończył triatlon na dystansie Ironman, co niewątpliwie stanowi znaczne osiągnięcie. Mimo to pływanie, jazda na rowerze i bieganie, nawet jeśli odbywają się na długim dystansie Ironmana, nie dają tak w kość jak bieg na 100 mil. Zupełnie inna jest też rozpiętość czasowa – to pierwsze wyzwanie trzeba ukończyć w 17 godzin, a żeby zostać oficjalnie sklasyfikowanym w Leadville 100, należy dotrzeć na metę w ciągu 30 godzin.

Na dodatek bieganie setki mil powyżej 3000 metrów n.p.m. to zupełnie inna bajka.

Tata był w tarapatach nie tylko przez braki w treningu. Ani on, ani wielu innych uczestników nie wiedziało zbyt wiele o właściwym doborze sprzętu, odżywianiu i nawadnianiu oraz o oszacowaniu bieżącego tempa podczas ultramaratonu. Na bieg w rodzaju ITT w Val D’Isère zakładam buty Hoka One One ze specjalną superamortyzacją dla biegaczy ultra. Mam pewność, że dzięki nim zminimalizuję siłę uderzeń stóp o ziemię w niezliczonej liczbie kroków stawianych w trakcie wyścigu. Piję specjalny napój Vitargo w celu uzupełnienia węglowodanów, który chroni mnie przed utratą sił, nie powodując wzdęć. Zakładam plecak Ultimate Direction, lekki i mięciutki jak puch. Mam przy sobie tabletki z elektrolitami, żeby zapobiec odwodnieniu; noszę ubrania z włókien technicznych, które chronią przed otarciami i obrzmieniami; zegarek z GPS-em pokazuje mi, jak szybko biegnę i jaki dystans zdołałem już pokonać. Nie wspominając już o jasnym świetle LED-owej latarki, dzięki której w nocy widzę szlak pod nogami.

Tata nie miał nic z tych rzeczy. Wystartował w zwykłych butach do biegania, miał na sobie sportowe spodenki i bawełnianą koszulkę, a pił głównie wodę i napój Gatorade. Kazali mu wziąć latarkę, kupił więc jakąś w pierwszym lepszym sklepie po drodze do Leadville. Był wyposażony raczej do szukania czegoś w ciemnej piwnicy niż napierania przez 160 kilometrów w Górach Skalistych.

Miał jednak coś innego: siłę charakteru.

Czy brak doświadczenia zaszkodził mu w biegu? A jakże.

Czy przygotowanie mentalne go uratowało? Bez wątpienia tak.

Zrozumieliśmy to dopiero pod koniec wyścigu. Na półmetku rywalizacji, w Winfield – opustoszałym miasteczku dawnych poszukiwaczy złota, położonym na dnie głębokiej doliny pomiędzy gigantycznymi górami o ośnieżonych szczytach – tata czuł się dobrze. Dostrzegł nas i postanowił urządzić sobie spontaniczny piknik z rodzinką. Myśląc o tym teraz, dochodzę do wniosku, że było to przejawem problemów z trzeźwą oceną sytuacji; uwierz mi na słowo, że w strategii rozgrywania stumilowego wyścigu nie ma miejsca na piknikowanie. A jednak rozłożyliśmy koc i zasiedliśmy do pałaszowania serowych placków quesadilla oraz sałatki owocowej. Było piękne popołudnie w górach, słoneczne, ciepłe, pod przejrzystym niebem.

Tata z ożywieniem opowiadał o biegu. W 12 godzin pokonał 80 kilometrów – 80 kilometrów! Był przekonany, że potrafi przebiec drugą połowę w podobnym czasie, nie musi się więc martwić o zmieszczenie się w 30-godzinnym limicie. „Czuję się o wiele lepiej, niż się spodziewałem” – oznajmił radośnie.

Podczas swego pierwszego udziału w Leadville 100 tata zatrzymał się po 80 kilometrach w Winfield na piknik, który urządził sobie razem z mamą, Katelyn i mną. FOT. ARCHIWUM RODZINNE MACY’ÓW

Gdy skończyliśmy posiłek, ruszył w dalszą drogę. Zanim zniknął pośród drzew na szlaku, obrócił się jeszcze i pomachał do nas.

Jak nietrudno się domyślić, to był początek końca. Niedługo potem wszystko się posypało. Sprawy przybrały szczególnie zły obrót, gdy tata zaczął wracać do Leadville, ponownie wspinając się 900 metrów na Hope Pass. Kiedy dotarł do osady Twin Lakes po drugiej stronie przełęczy (na 96.\ kilometrze biegu), był już roztrzęsionym i powłóczącym nogami kompendium wszelkich możliwych urazów przeciążeniowych. Mięśnie ud miał tak pospinane, że prawie nie mógł chodzić. Bolały go stopy (potem zdiagnozowano u niego dwa złamania przeciążeniowe kości śródstopia obu stóp). Wymiotował z odwodnienia. Badziewna latarka przestała świecić kilka godzin po zmroku i wkrótce musiał po omacku znajdować drogę na kamienistym szlaku w ciemnym lesie.

W pewnym momencie, mimo nachodzącego splątania myśli, musiał zdać sobie jednak sprawę z pojawiającego się ryzyka, że nie dotrzyma limitu czasu 30 godzin. Wziął się więc w garść i jakimś cudem wykrzesał siły do dalszej walki.

Czy mówił do siebie tymi samymi słowy, co podczas naszej sobotniej wycieczki rowerowej? („Przyłóż się, podejmij zobowiązanie”).

Czy powtarzał sobie słowa zachęty Chloubera? („Jesteście zdolni do większych rzeczy, niż przypuszczacie… Sukces oznacza nigdy się nie poddawać”).

Czy potrafił przekonać siebie, że to wszystko to „świetny trening dla psychiki”? Albo że trening mentalny, jaki zaliczył w krótszych startach, pomoże mu przezwyciężyć tę sytuację? Albo że w porównaniu z walką o zdrowie, którą toczy mama, ta sprawa to pestka?

Kiedy po latach zapytałem go o to, przyznał, że wiele przeżyć z tamtego pierwszego biegu po prostu z siebie wyparł. Pamiętał jednak tyle, że z mętliku myśli wyłoniła się pewna iskierka, postawa wobec świata, swego rodzaju nastawienie… ultranastawienie… które pojawiło się i przejęło kontrolę nad rozwojem wydarzeń gdzieś tam w mroku podczas mozolnej wspinaczki na Hope Pass.

„Kiedy klęczałem na kolanach, wymiotując na pusto – opowiadał – dotarcie do mety wydawało się niemożliwe, ale powiedziałem sobie, że jeśli tylko nie będę się zatrzymywał, to mi się uda. I póki się nie zatrzymywałem, nie traciłem nadziei, że to jednak jest możliwe”.

Czekaliśmy na tatę w pobliżu mety w Leadville. Czekaliśmy. I czekaliśmy. (Większość moich wspomnień z wielu zawodów w dzieciństwie wiąże się z czekaniem. Może to również z tego powodu, kiedy startuję w Leadville, a także w innych imprezach, zawsze staram się szybko dobiec do mety z myślą o własnych dzieciakach).

Wreszcie pojawił się na skraju drogi, którą miejscowi nazywali „Bulwarem”. Ponad trzykilometrowy, piaszczysty odcinek prowadził biegaczy do upragnionych granic miasteczka. Tata najwyraźniej cierpiał, zauważyłem szkliste spojrzenie w jego oczach. Przestraszyłem się. Dochodziła godzina dziesiąta przed południem drugiego dnia jego biegowych zmagań. Poprzedniego wieczoru zameldowaliśmy się w miejscowym hotelu, przez jakiś czas oglądaliśmy telewizję, zdrzemnęliśmy się nieco i około czwartej rano wróciliśmy na trasę. Zaczynała się druga doba biegu taty. Cały czas był w trasie, walcząc z zadanym sobie na własne życzenie bólem i cierpieniem.

A jednak, kiedy go ujrzeliśmy tego rana, jego zmaltretowane ciało – podobnie jak u innych uczestników, pojawiających się co jakiś czas na mecie – jakimś cudem przemieszczało się naprzód, choć nie ulegało wątpliwości, że powinien spocząć gdzieś w pozycji horyzontalnej, najpewniej na szpitalnym łóżku. W tle rysowały się Góry Skaliste z najwyższym punktem trasy na przełęczy Hope Pass. Kiedy skręcał w 6th Street, do limitu czasu, czyli godziny dziesiątej rano, zostało niebezpiecznie mało minut. Podczas gdy zegar wskazywał nieuchronnie zbliżający się koniec, wzrok taty utkwiony był w napisie „meta”, za którym staliśmy. Oczy zaszły mu krwią z braku snu, a jednak były pełne życia i energii. Wyczerpany do granic, nie zdołał wypowiedzieć ani słowa, ale zdobył się na szczery uśmiech do swych dzieci, kiedy wybiegliśmy, by chwycić go za rękę, gdy on kuśtykał po czerwonym dywanie ostatnie 20 metrów do mety.

Ukończył zawody na szarym końcu.

To jednak nie miało znaczenia, podobnie jak czas na mecie: 29 godzin i 56 minut. Zaledwie cztery minuty dzieliły go od dyskwalifikacji. Tata ukończył bieg najbliżej limitu czasowego spośród wszystkich zawodników, którzy w dotychczasowej historii Leadville dotarli do mety.

Liczyło się to, że mój ojciec ukończył Leadville 100 – bieg na 100 mil!

Był Supermanem i mimo że wszystko to było czystym szaleństwem, chciałem być taki jak on.

Mace pokonał trasę wyścigu Leadville 100 jeszcze czterokrotnie, zdobywając upragnioną przez zawodników prestiżową klamrę do paska. Co ważniejsze, każdą z czterech prób ukończył w dobrym stanie fizycznym. Nigdy więcej nie popełnił już błędu zlekceważenia dystansu i należycie się przygotowywał . Kariera taty jako ultrasa rozwinęła się i wykroczyła poza Leadville… daleko poza Leadville. Czterokrotnie wspiął na szczyt Pikes Peak i z powrotem w wyścigu Pikes Peak Quad, na który składa się 100 mil z prawie 11000 metrami przewyższenia. Ukończył zarówno Maraton Piasków (Marathon des Sables), wielodniowy bieg ultra o długości 250 kilometrów, rozgrywany na Saharze, jak również Badwater Ultramarathon, często uważany za najtrudniejszy – a ze względu na fakt, iż startuje w Dolinie Śmierci, również za najgorętszy – jednodniowy wyścig na świecie. Tata wygrał też Iditashoe, stumilowe zawody na rakietach śnieżnych, organizowane na szlaku Iditarod na Alasce – trzykrotnie. Wziął nawet udział w kultowym Eco Challenge, który w latach dziewięćdziesiątych był transmitowany na kanale Discovery Channel. (Producentem był zapaleniec rajdów przygodowych Mark Burnett, który ideę programu rozwinął w jednym z pierwszych wielkich reality show – Survivor[7]). Tata stał się jednym z nielicznych zawodników, którzy ukończyli osiem edycji Eco Challenge, wyścigów trwających cały tydzień i rozgrywanych w najtrudniejszych warunkach terenowych, jakie można znaleźć na naszej planecie.

Podsumowując, mój ojciec stał się światowej klasy zawodnikiem dyscyplin wytrzymałościowych. Ja byłem licealistą startującym bez większych sukcesów w biegach przełajowych. A jednak dość się nasapałem podczas wspólnych treningów biegowych w Evergreen, żeby mieć jakie takie pojęcie o skali cierpienia, które stało się udziałem taty w Leadville w 1988 roku. Zapytałem go jakieś dziesięć lat później o to, czy Leadville 1988 stał się zaledwie niemiłym wspomnieniem, które należało wymazać z pamięci? Czy wspominając te zawody uśmiecha się, czy krzywi? Czy wstydzi się, że podjął wyzwanie, do którego był tak bardzo nieprzygotowany?

Entuzjazm, energia i charyzma taty przemieniały na lepsze ludzi z jego otoczenia. Wiem, że tak było zarówno w moim przypadku, jak również wśród członków drużyn rajdowych startujących np. w Eco Challenge. Drużyna ojca nazywała się Stray Dogs (Bezpańskie Psy) i choć nigdy nie zwyciężyła, to również nigdy się nie wycofała przed ukończeniem wyścigu.

Spojrzał na mnie z niedowierzaniem. „Wstydzić się? – zapytał. – Bud, ty chyba zapomniałeś, co ci mówiłem, kiedy byłeś małym chłopczykiem i jeździliśmy razem na rowerach”.

Przyznałem, że faktycznie nie pamiętam.

„To świetny trening dla psychiki – oznajmił. – Ty starałeś się wjechać na rowerku na wzgórze, ja starałem się dotrzeć cały do mety. Wszystko to świetny trening dla psychiki”.

ULTRANASTAWIENIE 1

TO ŚWIETNY TRENING DLA PSYCHIKI

Tata miał rację – wszystko to stanowi naprawdę świetny trening dla psychiki.

Wynika to z faktu, że wyzwania są częścią naszego życia. Postrzeganie ich jako pozytywnych, a nawet nieodzownych narzędzi „treningu psychiki” buduje, krok po kroku, fortecę wewnętrznej odporności, która pozwala ci osiągnąć wszystko, do czego się szczerze zobowiążesz.

Co więcej, te wyzwania i ten trening mentalny odbywany w przedsięwzięciach pochodzących z naszego wyboru budują ogromne pokłady determinacji, które pomagają nam przebrnąć przez naprawdę ciężkie, nieuniknione próby oraz cierpienia, którymi bezlitośnie doświadcza nas życie. Być może ukończenie pierwszego Leadville przez tatę, dało mu siłę mentalną, żeby radzić sobie z chorobą mamy, wychowując jednocześnie dwójkę małych dzieci, a także rozwijając karierę zawodową.

Co dla ciebie jest przedsięwzięciem tego typu? Dla mnie i mojego taty są to biegi na 100 mil albo rajdy przygodowe, podczas których napieramy przez cały tydzień, praktycznie bez snu. Ale ty możesz wybrać coś innego, co się tobie podoba, na co masz ochotę, czym czujesz się zaintrygowany. Wiele osób decyduje się na podjęcie jakiegoś wyzwania o charakterze wytrzymałościowym – jedni wybierają 5-milową wycieczkę po górach, inni start w biegu na 5 kilometrów – bo jest dla nich wymagające, ale jednocześnie możliwe do sprostania. Podejrzewam, że między innymi z tego powodu bieganie, wędrówki piesze, jazda na rowerze i triatlon są obecnie tak popularne. Dają sporą szansę ukończenia startu (pod warunkiem, że dobrze się przygotujesz); można się im oddawać bez zbytniej szkody dla pozostałych sfer życia (wstać wcześniej i wyjść na dwór!); nie wymagają zbyt dużych nakładów czasu i pieniędzy (przynajmniej na początkowych stopniach zaawansowania).

W kontekście ultranastawienia tego rodzaju cele, imprezy sportowe, pomagają zahartować mentalny pancerz, który będzie cię chronił podczas innych wyzwań rzucanych przez życie, takich jak problemy rodzinne, rozwój zawodowy, starzejący się rodzice, kwestie finansowe itd. – wyzwań, których nie podejmujesz z własnej woli, ale do których przygotowałeś się, mierząc się z tymi, wybranymi przez siebie.

Pozwól, że przekształcę nieco to zdanie:

To świetnie – trening dla psychiki.

Przez zmianę końcówki jednego słowa oraz dodanie myślnika, który wprowadza nie tylko pauzę, ale i coś znacznie istotniejszego, nieco zmodyfikowaliśmy, czy może wzmocniliśmy znaczenie zdania, obrazując jednocześnie cel niniejszej książki. Pozytywne stwierdzenie To świetnie kładzie fundament celowości zasad, którymi rządzi się ultranastawienie, a które będę ci przedstawiał. Zostały one sprawdzone w praktyce, a ich skuteczność potwierdzona w rywalizacji na imprezach ultra na najwyższym światowym poziomie.

Według mnie całość tych zasad oraz historie potwierdzające ich skuteczność składają się na swego rodzaju kurs treningu mentalnego, który można odnieść do pracy, rodziny, sportu i życia. Tak, ultranastawienie nie jest tylko dla ultrasów, ale dla wszystkich ludzi, którzy chcą się rozwijać i podnosić jakość swojego życia; którzy nie szukają rozwiązań prowizorycznych, ale trwałych.

Skorzystaj z metod, które będą przynosić u ciebie rezultaty i stosuj w życiu. Przyłóż się do zrobienia czegoś doniosłego, zbuduj szczytową formę i wyjdź zwycięsko z walki – umocniony triumfem, będziesz w stanie następnym razem dać z siebie jeszcze więcej.

Zacznijmy od następującej zasady treningu mentalnego. Radzę ci myśleć o ćwiczeniu psychiki tak jak o ćwiczeniu mięśni. Albo jeszcze lepiej: jakbyś trenował kilka układów – ramiona, nogi, serce, płuca – do wspólnej pracy. W celu przygotowania ich do określonego zadania podjąłbyś świadome działania i przeprowadzał symulacje, aby zwiększyć ich gotowość do ostatecznego sprawdzianu. Trening psychiki przebiega podobnie. W książce Succeed: How We Can Reach Our Goals (Osiągaj sukces: Jak realizować swoje cele) psycholog dr Heidi Grant Halvorson mówi o samokontroli jako podstawowym czynniku wiodącym do sukcesu. Osiągnięcie celu wymaga – na najbardziej podstawowym poziomie – wykonywania w danej chwili czynności, na które nie ma się czasem ochoty albo które wydają się pozostawać poza zasięgiem możliwości. Właśnie w tym miejscu odzywa się trening mentalny. Czy po przebiegnięciu stu kilometrów mam ochotę na kolejne sześćdziesiąt? Uwielbiam biegać, ale oczywiście nie chce mi się biec jeszcze sześćdziesięciu kilometrów po pokonaniu już stu. Nikomu się nie chce. A jednak doszedłem do takiego poziomu samokontroli, że o ile nie trapi mnie poważny uraz, przez który nie mogę postąpić ani kroku dalej, to nie zatrzymuję się. Wiem, że będę napierał do końca, przez kolejne sześćdziesiąt kilometrów, choćby się waliło i paliło.

Często spotykam ludzi – w pełni zdrowia – którzy opowiadają mi, że chcieliby „móc” biegać, chcieliby „móc” jeździć na rowerze, chcieliby „móc” złapać formę. Chcieliby mieć konieczną do tego siłę woli i samokontrolę. Zachowują się, jakby cechy te były jednym dane od urodzenia, a innym nie. Tymczasem przeprowadzone niedawno badania potwierdzają, że samokontrola może zostać wykształcona i wytrenowana, tak samo jak ćwiczy się mięśnie albo pamięć.

Omawiana teza ma określone konsekwencje, o czym przekonuje lekarz medyny dr Steven Jonas, który wykłada profilaktykę zdrowotną na Stony Brook University w Nowym Jorku i sam jest świetnym triatlonistą. „Nie ma czegoś takiego, jak złe doświadczenia” – stwierdza dr Jonas, autor bestsellerowego podręcznika treningowego Triathlon for Ordinary Mortals (Triatlon dla zwykłych śmiertelników).

Mówiąc to, ma na myśli, że z każdego doświadczenia można wyciągnąć naukę. Rzecz jasna przytrafiają się nam czasem okropne zdarzenia, których nie życzylibyśmy ani sobie, ani nikomu innemu. Jednakże każdy problem kryje w sobie mądrość, lekcję, którą należy odrobić i zastosować wysnute z niej wnioski. To pomoże nam przejść w lepsze miejsce albo zwrócić się ku nowym celom.

Mówisz, że próbowałeś przejść na dietę, ale nie dałeś rady stosować się do jej zaleceń? Zainwestowałeś w założenie firmy i splajtowała? A może rozpadł się związek, który uważałeś za „ten prawdziwy”?

Współczuję ci i w żadnym razie nie będę cię przekonywać, że cokolwiek z tego było „dobre”. Powiem jednak – a mam na to wiele dowodów, doświadczeń konkretnych osób oraz przykładów z historii – że osoby, które musiały zmierzyć się z podobnymi doświadczeniami, wychodziły z tego z reguły lepsze, silniejsze, bardziej odporne, zwłaszcza jeśli potraktowały niepowodzenia jako okazję, żeby dowiedzieć się więcej o sobie samych i unikać powtarzania błędów.

Wyrażę to w inny sposób: wszystko to świetny trening dla psychiki…

Oceń na nowo swoją sytuację

Oto inne spojrzenie na trening mentalny, zaczerpnięte z psychologii kognitywnej. Nazywa się „przeszacowaniem poznawczym”. Jak sama nazwa wskazuje, chodzi o ponowną ocenę, interpretację sytuacji. Mózg nadaje zdarzeniom nowe znaczenie i odpowiednio do tego reaguje. Mówiąc językiem praktycznym, kiedy robisz coś, za czym nie przepadasz, nadaj temu nową wartość, zamiast traktować wciąż tylko jako okropne. Powiedz sobie tak: „To świetny trening dla psychiki. Ta sytuacja uczyni mnie silniejszym, bardziej odpornym i lepiej przygotowanym do podjęcia kolejnych wyzwań stawianych przez życie”.

To nie musi być stu dwudziesty kilometr w stumilowym wyścigu – mało kto kiedykolwiek znajdzie się w tego rodzaju okolicznościach. Oto kilka przykładów sytuacji z codziennego życia, które nadają się do zastosowania przeszacowania poznawczego w celu zmiany nastawienia z biadolącego („O rety, jakie to straszne”) w ultra.

- Zbliża się sesja egzaminacyjna i wiesz, że powinieneś każdego dnia poświęcić kilka dodatkowych godzin na naukę poza zwykłymi zajęciami na studiach, wykonywaniem dorywczej pracy, dbaniem o formę i uganianiem się za ślicznotką, którą masz na oku. Być może mówisz sobie: „Dlaczego w ogóle wybrałem ten przedmiot? Wykładowca tak przynudza… Wolałbym spotkać się z przyjaciółmi, zamiast ślęczeć nad książkami”. Czas na przeszacowanie: „Te zajęcia to jeden z ostatnich kroków na drodze do dyplomu. Widzę światełko na końcu tunelu. Jeszcze tylko trochę wysiłku, a kiedy zdam ten egzamin, będzie po wszystkim. Rozplanowanie wieczornej nauki – niech to będzie codziennie 60–90 minut – to również dobry sposób, żeby nauczyć się zarządzać własnym czasem. To świetny trening dla psychiki”.

- Twój maluszek ząbkuje, a mąż właśnie wyjeżdża w delegację. Pojutrze masz ważną prezentację, ale wiesz, że dzisiejszej nocy będziesz wstawać do dziecka co najmniej pięć razy. Nie wyśpisz się, a przecież musisz zebrać wszystkie siły, żeby dobrze wypaść podczas prezentacji. Maruda w tobie powie tak: „Dlaczego on musi jechać właśnie teraz? Dlaczego dziecko wybrało sobie właśnie tę porę na ząbkowanie? Chciałabym, żeby było już starsze… Zaczynam się zastanawiać, czy macierzyństwo to był w ogóle dobry pomysł”. Ultranastawienie mówi za to: „Poradzimy sobie, tylko musimy się dobrze przygotować. Przećwiczmy prezentację przez godzinkę dziś wieczorem, a potem spróbujmy się przespać. Dzięki temu jutro, kiedy zostaniemy sami z dzieckiem, będziemy wypoczęci, a prezentacja w połowie skończona. Nie będzie takiego stresu. Potraktujmy to jak wyzwanie i świetny trening dla psychiki”.

- Szefowa oddała ci właśnie – po raz trzeci w ciągu ostatnich trzech tygodni – raport, nad którym ciężko pracowałeś. Jest cały pokreślony i musisz go znowu poprawić. Wiesz, że odwaliłeś kawał dobrej roboty, ale szefowa tak nie uważa. Ponieważ to ona tu rządzi (przynajmniej na razie), nie masz innego wyjścia, jak poprawić sprawozdanie w taki sposób, żeby ją zadowolić. Maruda w tobie wzdycha i zastanawia się, jak w ogóle do tego doszło, że ta wredna baba została twoim przełożonym. Ultranastawienie kombinuje tymczasem, jak dokonać przeróbek w najbardziej efektywny sposób. Przy okazji zwraca ci uwagę, że być może nadszedł czas aktywniej poszukać nowego miejsca zatrudnienia, oraz motywuje cię do pracy nad raportem. Dlaczego? Bo to – zawołajmy teraz wszyscy razem – świetny trening dla psychiki.

- Nie lubisz sportu, bo marsze, biegi, jazda na rowerze czy ćwiczenia w siłowni są takie męczące. Mimo to zdajesz sobie sprawę, że jeżeli dotrzymasz postanowienia, by ćwiczyć trzy razy w tygodniu, poprawisz swój stan zdrowia oraz poziom energii i pewności siebie. Kiedy budzik wyrywa cię ze snu o szóstej rano, duch w tobie słabnie. „To i tak do niczego nie prowadzi – oświadcza twoja maruda. – Daj sobie spokój”. Ultranastawienie odpowiada: „Zrobiłeś już tyle, nie poddawaj się teraz. Na koniec zawsze jest super, a tak przy okazji – to świetny trening dla psychiki”. Ultranastawienie ma rację: kiedy zaczynasz ostatni kilometr (albo ostatnią serię ćwiczeń w siłowni), rozbłyska słońce, a ty przyspieszasz. Czujesz przypływ energii, świeżość, mógłbyś góry przenosić. Zastanawiasz się, czy to jest właśnie euforia biegacza, o której tak wiele słyszałeś. Być może, ale z pewnością jest to ultranastawienie. I wierz mi, to potężne lekarstwo.

ULTRANASTAWIENIE W REALu

W odniesieniu do każdej z przedstawionych zasad ultranastawienia polecamy ci pewne działania, a także przekazujemy dawkę inspiracji – trzy komponenty:

- REfleksja. Przeprowadzisz analizę samego siebie. Dostaniesz zadanie pisemne, które pozwoli ci zastanowić się, jak zastosować daną zasadę we własnym życiu – do rozwiązywania problemów, osiągania celów, sprostania wyzwaniom.

- Aktywność. Będzie to aktywność fizyczna, trening ukierunkowany na wcielenie określonej zasady w życie. Opowiem ci co nieco o swoich treningach, ale bez obaw – żeby skorzystać z efektów działania danej zasady, nie będziesz musiał biegać ultramaratonów. W ogóle nie będziesz musiał biegać. Ćwiczenia są dobrane w taki sposób, żeby odpowiadały każdemu poziomowi sprawności i wytrenowania. A każdy powinien regularnie wykonywać jakieś ćwiczenia fizyczne.

- Lekcja. To przykład dawany przez któregoś z mistrzów sportów wytrzymałościowych. Opowiedzą oni, jak ultranastawienie sprawdza się w praktyce oraz w jaki sposób omawiane zasady służą im w karierze sportowej i życiu osobistym.

Jeśli połączysz pogrubione litery trzech wymienionych komponentów – refleksji, aktywności i lekcji – otrzymasz coś, co nazywamy REALnym ultranastawieniem. To sposób na dostosowanie zasad ultra do swoich potrzeb, na ich przećwiczenie oraz zaczerpnięcie inspiracji z przykładów innych ludzi.

Zacznijmy REALną naukę od pierwszej zasady: To świetny trening dla psychiki.

ULTRANASTAWIENIE 1

REFLEKSJA

Przeczytałeś przed chwilą kilka przykładów, jak – używając ultranastawienia – można przeszacować rozmaite sytuacje życiowe i uznać je za dobry trening dla psychiki. Teraz twoja kolej. Spisz na kartce trzy największe wyzwania czy zmartwienia w swoim życiu. Napisz, co w każdej z tych sytuacji złości cię czy niepokoi. Następnie przepisz je po kolei, stosując ultranastawienie mentalne. Przeszacuj każdy z tych problemów. Zacznij pisanie od słów: To świetny trening dla psychiki, ponieważ…” Ten początek zmusi cię do potraktowania sytuacji w kategoriach wyzwania. W zakończeniu zamieść propozycje jakichś działań. Napisz: „Sprostam wyzwaniu przez…” i wymień dwa albo trzy przykłady logicznych działań.

ULTRANASTAWIENIE 1

AKTYWNOŚĆ: ZADBAJ O SWOJĄ (NIE)WYGODĘ!

Bieganie w wielkim upale, kiedy nie jesteś do niego przyzwyczajony, jest nieprzyjemne, a może być nawet niebezpieczne. Oto jak zawodnicy czołówki ultra przygotowują się do biegania w upale. Jeżeli czeka cię „gorący” bieg – albo po prostu szukasz wyzwania – możesz spróbować czegoś podobnego i potraktować jako okazję przećwiczenia mantry „to świetny trening dla psychiki.”

Jak to robią zawodowcy: Bieganie w miejscu w saunie stanowi dobrą symulację warunków panujących np. podczas zawodów Badwater Ultramarathon, rozgrywanych w kalifornijskiej Dolinie Śmierci, gdzie temperatury przekraczają 40 stopni Celsjusza. Mój tata pobiegł tam razem ze swoim kumplem, doświadczonym ultramaratończykiem Marshallem Ulrichem. Ja również ukończyłem ten wyścig. Inny zawodnik, który mieszkał w chłodnym klimacie, biegał na bieżni mechanicznej ustawionej w piwnicy, gdzie prosto w twarz dmuchało mu powietrze przekierowane z pralko-suszarki. Podobnie trenował Mike Pierce, biegacz z San Diego, choć tu sytuacja była odwrotna. Mike przygotowywał się do maratonu na Antarktydzie, biegając w kółko w pobliskiej chłodni rzeźnickiej. W dniu startu „Antarktyczny Mike” był już przygotowany do mroźnych warunków pogodowych, co robi wielkiej wrażenie w przypadku zawodnika z Południowej Kalifornii!

Jak ty to możesz zrobić: Wspomniani zawodnicy oprócz tego, że trenowali w warunkach specyficznych dla planowanego biegu, to dodatkowo stawiali się w sytuacji niekomfortowej. O to właśnie chodzi w treningu psychiki. Nie każę ci biegać w saunie, przerabiać nawiewu w pralko-suszarce czy szukać najbliższej chłodni. Ale możesz rzucić sobie jakieś wyzwanie. Oto kilka sposobów na sprawienie sobie odrobiny niewygody (w celu uzyskania stosownych korzyści):

- Wstawaj pół godziny wcześniej przynajmniej raz w tygodniu przez najbliższe półtora miesiąca i poświęć ten czas na ćwiczenia (może ci się to nawet spodoba!).

- Znajdź jakieś wzniesienie w pobliżu trasy swoich spacerów lub treningów biegowych. Następnym razem, gdy będziesz w pobliżu, nie omijaj go, ale zaatakuj.

- Przed następnym treningiem w siłowni zrób listę maszyn lub ćwiczeń, z których rzadko korzystasz. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że będą to jednocześnie ćwiczenia na te partie mięśni, nad którymi nie lubisz pracować – co z kolei każe sądzić, że właśnie te partie najbardziej potrzebują ćwiczeń. Raz na dwa tygodnie poświęć jedną sesję tym zaniedbanym partiom. Skomponuj zestaw ćwiczeń (na maszynach, z ciężarami swobodnymi albo z masą własnego ciała), które rzadko wykonujesz. Skonsultuj rozpiskę z trenerem albo sprawdź w internecie, żeby wiedzieć, w jaki sposób poprawnie wykonuje się te ćwiczenia.

- Podczas swego zwyczajowego treningu na orbitreku, bieżni mechanicznej lub rowerze stacjonarnym ustaw o jeden stopień wyższy poziom trudności niż zwykle. Pracuj tak przez trzy minuty, a potem wróć do normalnej intensywności. Postaraj się dojść do rytmu „trzy minuty cięższe, trzy minuty normalne” przez całą sesję.

ULTRANASTAWIENIE 1

LEKCJA

Danelle Ballengee

Życie sportowe

W latach dziewięćdziesiątych i później Danelle, która również pochodzi z mojego rodzinnego miasteczka Evergreen, była w czołówce takich zawodów, jak biegi terenowe, biegi w rakietach śnieżnych, triatlon i rajdy przygodowe zarówno na arenie krajowej, jak i międzynarodowej. Wygrała wyścigi w rakietach śnieżnych, zdobyła dwa mistrzostwa świata w rajdach przygodowych, trzykrotnie triumfowała w rajdzie Primal Quest, dziewięć razy w zawodach Mt. Taylor Quadrathlon, odniosła cztery zwycięstwa w Pike Peak Marathon i wiele innych, których lista szybko zapełniłaby karty tej książki. W 2009 roku zdobyła wszystkie 55 z czternastotysięczników stanu Kolorado (przypomnijmy: są to szczyty wyższe niż 14 tysięcy stóp, tj. 4267 m n.p.m. – przyp. tłum.) w ciągu czternastu dni. Kiedy w 2004 roku zacząłem startować w rajdach wspólnie z Nellie, nie mogłem uwierzyć, w jak wielu imprezach startowała co roku, oraz że prawie każdą wygrywała.

Życie realne

Choć szerszej publiczności znana jest głównie z wypadku podczas zbiegu z klifu w okolicach Moab w Utah w grudniu 2006 roku, który niemalże kosztował ją życie, Nellie jest przede wszystkim wspaniałym człowiekiem o wielkim sercu, lojalnym przyjacielem, aktywnym przedsiębiorcą i kochającą mamą dwójki maluchów. Kiedy jednak przeczytasz jej relację z tego, jak otarła się o śmierć, przyznasz pewnie, że istotnie jest to historia niezwykła. To właśnie lata treningu mentalnego pozwoliły jej przetrwać – pomimo wewnętrznego krwotoku i strzaskanej miednicy – dwie mroźne noce na pustyni. Ale jeszcze ważniejsze jest to, jak trening mentalny wykonany z myślą o zawodach przygotował ją do macierzyństwa, kariery zawodowej i doświadczeń w innych sferach życia. Nellie wraz z mężem BC prowadzi bar „Milt’s Stop and Eat” u startu szlaku Slickrock Trail w Moab, Utah. Może przy następnej okazji zechcesz się tam zatrzymać i na własne oczy zobaczyć kobietę, która tak wiele dokonała i tak wiele przeżyła, a przy okazji spróbujesz pysznego jedzenia i pożywnego koktajlu mlecznego!

Refleksje Danelle o skuteczności treningu psychiki

Dopiero po czterdziestce – kiedy na swoim koncie miałam już wiele sukcesów w sportach wytrzymałościowych, nieomal śmiertelny wypadek oraz dwójkę dzieci – spojrzałam na swoje dotychczasowe życie i zdałam sobie sprawę, jak wielkie znaczenie miało moje wrodzone pozytywne nastawienie. Postawa optymizmu nie tylko pomaga czerpać pełnymi garściami z życia, ale w moim przypadku wręcz ocaliła mi je podczas zdarzenia, które mogło zakończyć się tragicznie.

Uczucie przekroczenia mety, zdobycia szczytu czy osiągnięcia dowolnego innego celu z nawiązką wynagradza trudy pokonywania przeszkód, które pojawiają się po drodze. Dla mnie przeszkody te nigdy nie były czymś, co mogłoby mnie zatrzymać, ale raczej przyjmowałam je z radością, jak dodatkowe wyzwania, które czyniły smak końcowego sukcesu jeszcze słodszym. Dorastałam na imprezach sportów wytrzymałościowych, na tym się wychowałam. Być może napływ endorfin na skutek ćwiczeń fizycznych wykształcił w moim mózgu postawę „nigdy się nie poddawać”. Ciężki wysiłek sprawiał, że czasami uśmiech znikał z mojej twarzy, ale w środku zawsze coś wołało: „Jest niesamowicie” – upajałam się życiem i dawałam z siebie wszystko. Pamiętam, że kilka razy zdarzyło mi się upaść na duchu, i wspomnienia tamtych chwil prześladują mnie, jak gdyby to była zbrodnia. Wciąż mam poczucie winy za poddanie się zwątpieniu.

Niektórzy powiedzą, że pozytywne nastawienie tylko teoretycznie gwarantuje pozytywne rezultaty, ale ja jestem innego zdania. Według mnie pozytywne myślenie może sprawić, że w razie potrzeby umysł pozwoli ciału na wyczyny zgoła nadludzkie. Dowód na to otrzymałam między 13 a 15 grudnia 2006 roku. Przetrwałam ujemne temperatury w lekkim stroju do biegania i przeżyłam rozległy krwotok wewnętrzny spowodowany strzaskaniem miednicy po upadku z 18 metrów. Jak tego dokonałam? Zachowałam pozytywne nastawienie. Odgoniłam od siebie śmierć. Lekarze stwierdzili, że większości ludzi wystarczyłoby jedno z tego duetu – krwotok wewnętrzny albo hipotermia – żeby zejść z tego świata w czterokrotnie krótszym czasie. Kiedy znalazła mnie ekipa ratunkowa, usłyszałam, że być może już nigdy nie będę chodzić. Ale pięć miesięcy później, w dwa miesiące po wstaniu z wózka inwalidzkiego, wystartowałam w dwunastogodzinnym rajdzie przygodowym.

W końcu żyłam, więc dlaczego nie?

Z upływem lat, w miarę jak nabierałam więcej cierpliwości i stateczności dzięki wychowywaniu dzieci i prowadzeniu firmy, żyłka rywalizacji słabła we mnie. Niemniej nadal – a w zasadzie tym bardziej – klucz do szczęśliwego życia upatruję w pozytywnym nastawieniu. Każdego dnia uświadamiam sobie, jakie to szczęście, że istnieję i mogę doświadczać wzlotów i upadków, które szykuje dla nas życie. Doznaję poczucia spełnienia, gdy widzę szczęście swoich dzieci i powodzenie firmy. Pragnienie odkrywania nowych miejsc i przemierzania szlaków wciąż jest we mnie silne i daje mi kolejne cele, które mogę przed sobą stawiać. Odkryłam, że pozytywy można zawsze znaleźć, o ile tylko wyznaczony cel jest możliwy do osiągnięcia. Takim celem może być zrobienie pierwszego kroku po wstaniu z wózka inwalidzkiego, ale również odłożenie wszystkich swoich planów na bok, żeby zająć się chorym dzieckiem. Może to być również zdobycie szczytu… w rekordowym czasie!

Nellie

CHCIEJ BYĆ KIMŚ

Jak wielu chłopaków, którzy dorastali w latach dziewięćdziesiątych, chciałem być podobny do sportowców znanych z telewizyjnego ekranu. Łatwo było obrać sobie za wzór Michaela „Air” Jordana, „Neon” Deiona Sandersa czy Bo „Knows” Jacksona – po części dlatego, że mieli zapadające w pamięć ksywki[8].

Całe dnie schodziły mi, mojemu kumplowi z podwórka Samowi i innym kolegom z podstawówki Wilmot Elementary na wcielaniu się w takie postacie. Większość dzieciaków wybierała sobie graczy najbardziej popularnych dyscyplin, z profesjonalnych lig i tęsknie gapiła się przez okna szkoły na boisko w oczekiwaniu wakacji, kiedy będzie można stać się (mocą wyobraźni) Jordanem i spółką.

Ja miałem jednak zupełnie inny zestaw bohaterów. Pamiętam bardzo dobrze, jak przez okno klasy pana Philippe patrzyłem na szczyt Bear Mountain, jeden z wielu w pobliżu Evergreen, i zastanawiałem się, jak strome prowadzą tam drogi, jak ciasne są zakręty i kto wykręciłby najlepszy czas wjazdu: Greg LeMond, Bernard Hinault, Miguel Indurain czy może mój tata.

Z opowieści taty oraz porozrzucanych po domu numerów „Ultra Running Magazine” poznałem takich ludzi jak Marshall Ulrich, który potrafił przez kilka dni biec przez pustynię i raz za razem wygrywał Badwater Ultramarathon. Inną poznaną przeze mnie postacią był Tom Sobal, legenda Kolorado, który wygrał setki (tak, setki!) biegów górskich, wyścigów w rakietach śnieżnych, a także Matt Carpenter, który wbiegał i zbiegał w rekordowym czasie z wielu szczytów (w tym Pikes Peak) i który wykręcił na Leadville 100 taki czas, że do dzisiaj na myśl o tym wyczynie wielu zawodnikom opada szczęka.

Marzyłem, żeby zostać zawodnikiem rajdów przygodowych, jak moi nowozelandzcy i australijscy idole: Jon Howard, który zarobkowo czyścił okna, a w wolnych chwilach był najlepszym nawigatorem na świecie; John Jacoby – człowiek-bestia – który umiał wiosłować w każdych warunkach i pobiec maraton poniżej trzech godzin mimo wielkich rozmiarów ciała i dziwnego sposobu stawiania kroków; Neil Jones – nieugięty myśliwy, polujący na zdziczałe świnie w nowozelandzkim buszu, który wygrał więcej wyścigów niż ktokolwiek inny z tego prostego powodu, że był cholernym twardzielem.

Te i podobne postaci z marginesów zorganizowanego sportu zapadały mi w pamięć przez osobiste doświadczenia oraz opowieści taty, a także sporadycznie dzięki transmisjom telewizyjnym wyłapanym na jednym z kanałów (kiedy miałem dziesięć lat, przeprowadziliśmy się w mniej odludną okolicę, gdzie mieliśmy dostęp do większej oferty telewizyjnej). Przeniknęły moją świadomość, kiedy podczas biegowych i rowerowych wycieczek w lasy Evergreen udawałem, że jestem jak oni.

Kiedy w 1997 roku zacząłem naukę w miejscowym liceum Everton High School, podobnie jak większość pierwszoroczniaków spróbowałem swych sił w piłce nożnej, na bieżni i w koszykówce. Wpatrywaliśmy się w starszych chłopaków, szukając wzoru do naśladowania. Podczas gdy większość moich kolegów pragnęła zdobywać punkty dla drużyny, grając w ataku albo jako pałkarz w baseballu czy rozgrywający w kosza, ja skłaniałem się ku tym zawodnikom, którzy zawdzięczali swą pozycję w drużynie ciężkiej pracy i przykładnym treningom, a potem rzucali się po niczyje piłki czy blokowali rywala, umożliwiając gwiazdom swojej drużyny zdobywanie punktów.

Zostałem biegaczem w drużynie Evergreen High School i reprezentowałem szkołę w zawodach na bieżni i w przełajach. Jak można się domyślić, biegałem też długie dystanse, co w szkole oznaczało dwie mile (ok. 3,2 kilometra). Mój czas na tym dystansie – 9:49 – był jednym z najlepszych w stanie, ale jednocześnie zbyt słaby, by wzbudzić zainteresowanie trenerów na uniwersytecie.

Co ciekawe, dyscypliną, która wywarła na mnie znaczący wpływ, była koszykówka. Ze wzrostem 178 centymetrów i wagą 61 kilogramów byłem zwykłym chudzielcem bez talentu. Rzucałem tak beznadziejnie, że jedna z przeciwnych drużyn uznała, iż przydzieli podwójne krycie naszemu najlepszemu graczowi, a mnie zostawi nieobstawionego, pozwalając mi swobodnie biegać po boisku. Jednak miałem dużo zapału i nikogo się nie bałem. Skoro nie miałem zbyt wiele do powiedzenia w ataku, moją rolą było wyłączać z gry najlepszego zawodnika rywali. W jednym z najważniejszych meczów stanąłem naprzeciwko kolesia, który nie dość, że miał prawie dwa metry wzrostu i ponad 90 kilogramów żywej wagi, to jeszcze miał się niedługo okazać gwiazdą ligi uniwersyteckiej. Gdy bez żadnych ceregieli zaliczył trzy celne rzuty za trzy punkty, śmiejąc mi się w twarz, nasz opiekun, trener Haebe, poprosił o czas.

Trener ten był – i jest nadal – legendarną postacią, pełnym pasji nauczycielem historii, trenerem koszykówki i mentorem całych pokoleń męskiej młodzieży, której przyszło dorastać w Evergreen. Scott Haebe sam był uzdolnionym koszykarzem na Adams State College w Alamosa w Kolorado. Następnie przez kilka lat grał zawodowo w Austrii, gdzie poznał swoją żonę, Klaudię. Razem wrócili do Kolorado i założyli tu rodzinę, a Scott objął posadę nauczyciela i trenera. W czasach, o których mowa, miał czterdzieści jeden lat i był już doświadczonym trenerem, od lat prowadzącym szkolną drużynę.

Scott był tego rodzaju człowiekiem, który wypruwa sobie flaki we wszystkim, czego się podejmie. Zawsze inspirował do zdwojonego wysiłku. Czasami stawał się w tym dość bezpośredni i gwałtowny.

I to był jeden z tych przypadków.

– Travis! Dobijasz nas! – Krzyk trenera niósł się echem po sali, w której panowała absolutna cisza. Czułem, jak drobinki śliny z jego ust rozpryskują mi się na twarzy.

– Kurde, trenerze, wiem! – odwrzeszczałem.

Wszyscy kumple na ławce wyprostowali się jak na komendę. Widziałem, jak kilku z nich spogląda po sobie z wybałuszonymi oczami, jakby mówili: Czy my dobrze słyszymy? Macy… ten cichy, grzeczny Macy… właśnie odpyskował trenerowi?

Może to była młodzieńcza buta, a może właściwe wykorzystanie poczucia własnej godności. Może miałem też dość bycia pośmiewiskiem, które zgotował mi drągal z przeciwnej drużyny. Bez względu na to, co to było, moja reakcja chyba spodobała się trenerowi. Wiedział, że musiałem się nieźle wkurzyć, żeby powiedzieć coś takiego. Potrafił wyczuć, że jestem przejęty i cała sytuacja złości mniej jeszcze bardziej niż jego. Kiwnął tylko głową i kazał wracać do gry.

W hollywoodzkiej wersji tej historii odebrałbym swojemu przeciwnikowi całą ochotę do walki. To jednak było prawdziwe życie i choć kilka razy przeszkodziłem mu w akcji, tak że rzucił mi wrogie spojrzenie, nie przestawał zdobywać punktów. Moim prawdziwym osiągnięciem było jednak rozpalenie żądzy walki w kolegach z drużyny. Uznali, że jeśli spokojniutki Macy może się wkurzyć i dać czadu, oni również mogą. Wygraliśmy ten mecz i mimo że relacja w szkolnej gazetce wychwalała tych, którzy zdobywali punkty, wiedziałem, że odegrałem w nim kluczową, acz cichą – choć tego dnia może nie aż tak bardzo cichą – rolę.

Trener Haebe do dziś opowiada tę historyjkę swoim podopiecznym. Pomaga im wykształcić siłę mentalną i pasję, używając mnie jako przykładu – chłopaka, który choć sam nie grał zbyt dobrze w kosza, potrafił wnieść wkład w grę drużyny, mobilizując ją do większego wysiłku. Przyjemnie jest wiedzieć, że niektórzy młodzi ludzie mogą zechcieć mnie naśladować.

Byłem jednym z najlepszych biegaczy w stanie oraz reprezentantem szkoły Evergreen High School w czterech różnych dyscyplinach. Jesienią biegałem przełaje i grałem w piłkę nożną, zimą w koszykówkę, a wiosną biegałem na bieżni. Program szkoleniowy trenera Haebe – który okazał się wieloetapowym kursem siły mentalnej – odcisnął na mnie niezatarte piętno. FOT. ARCHIWUM RODZINNE MACY’ÓW

Jestem bardzo wdzięczny za nauki, jakie odebrałem od trenera, ćwicząc koszykówkę pod jego okiem. Do dziś, kiedy przeżywam ciężkie chwile w okolicach półmetka wyścigu ultra, słyszę wskazówki Haebe, który instruował nas na sesjach 10 razy 200 metrów sprintem w ramach „piekiełka”, czyli tygodnia przygotowań przed rozpoczęciem sezonu. „Każdy potrafi przycisnąć na ostatnim sprincie w sesji – zwykł mawiać gdzieś w połowie. – Ale jeśli jesteś twardy, przyciśniesz w każdym”.

Kilka dni po ukończeniu przeze mnie szkoły średniej w 2001 roku polecieliśmy z tatą do Anchorage na Alasce, gdzie wynajęliśmy dużą terenówkę przerobioną tak, że można było w niej spać. Jedynym planem na najbliższy tydzień było biegać, odkrywać dzikie miejsca, łowić ryby i gadać o mojej przyszłości. Leżałem w aucie i podziwiałem charakterystyczne zjawisko dla tej szerokości geograficznej: mimo że zegar wskazywał północ, na niebie świeciło słońce. Wziąłem do ręki książkę Chrisa Leara Running with the Buffaloes (Biegając z bizonami) – jego relację z roku spędzonego w towarzystwie biegaczy długodystansowych z University of Colorado w Boulder. W jednej chwili zdecydowałem, że chcę być taki jak oni, którzy – pomimo niezakwalifikowania się w pierwszej rundzie do drużyny uczelnianej – stali się najlepszymi sportowcami akademickimi w kraju dzięki ciężkiej pracy zgodnie z programem treningowym Marka Wetmore’a. Tata przystał na to i wspólnie ułożyliśmy plan, jak to osiągnąć.

Kiedy wróciliśmy do domu, podjąłem ponownie pracę czyściciela okien, którą wykonywałem, odkąd skończyłem szesnaście lat. Pracowałem zresztą w tej samej miejscowej firmie, która przed laty zatrudniała tatę (nepotyzm nie jest elementem ultranastawienia, tylko realnym zjawiskiem w życiu). Mycie okien nie przynosi wielkiej chwały, ale dzięki ciężkiej pracy i właściwemu rozplanowaniu zajęć byłem w stanie zarobić niezłą sumkę. Takie zajęcie pozwalało również sporo trenować.

Tego lata biegałem codziennie, czasami w towarzystwie, ale najczęściej samemu (tak jak teraz), bo szedłem na trening wcześnie rano, w porze lunchu lub wieczorem – albo trzy razy dziennie. Tak ustawiłem sobie grafik w pracy, żeby dwa razy w tygodniu móc uczestniczyć w „nieoficjalnych” biegach treningowych biegaczy z uniwersytetu. Biegaliśmy po wzgórzach wokół Boulder, płaskich ścieżkach w środku miasta i lokalnych drogach. Co istotne, biegaliśmy szybko. Podkręcenie tempa do 4:00–4:20 na kilometr w biegu na dużej wysokości, i to w dniach „lekkiego” treningu, było wówczas dużym przeskokiem dla mnie, ale czułem, że mój organizm dobrze na to reaguje. Byłem coraz lepszy i silniejszy.

Jesienią, tydzień po rozpoczęciu roku akademickiego, rozegrano wyścig pomiędzy zawodnikami, którzy nie zostali zwerbowani do drużyny uniwersyteckiej wprost ze szkół średnich. Trzech pierwszych miało uzyskać miejsce w ekipie. Problemy ze zdrowiem mamy nasilały się i dużo o niej myślałem. Jej podejście, spokojne i bez narzekania było dla mnie inspiracją i w tym przypadku pozwoliło mi pobiec jeden z najlepszych wyścigów w dotychczasowym życiu. Wypadłem najlepiej z całej grupy, wyprzedziłem chyba dziesięciu rywali. Widziałem, że trener Wetmore był pod wrażeniem. Dostrzegał solidną pracę, którą włożyłem w treningi i która teraz dawała owoce. Nagrodził mnie za to, proponując, bym dołączył do drużyny. Byłem w siódmym niebie! Wyścig obserwował też mój tata, który nie krył radości z mojego wyniku.

Chciałbym móc teraz powiedzieć, że stałem się sensacją uniwersyteckiej drużyny Buffaloes – chłopak z małego miasteczka zostaje jednym z najlepszych sportowców w kraju i kapitanem uczelnianej ekipy. Cóż, tak się nie stało. Podczas dwóch lat wspólnych treningów z kadrą przełajowców i zawodników z bieżni stadionowej nie starczyło mi talentu, żeby dorównać reszcie i znaleźć swoje miejsce w drużynie, która była budowana również z myślą o możliwym udziale w igrzyskach olimpijskich (wielu zawodnikom udała się ta sztuka; Wetmore to znakomity trener, który w czasie swojej pracy na University of Colorado zbudował świetną bazę dla kształtowania przyszłych olimpijczyków). Biegałem 15:52 na 5 kilometrów, co wystarczało może, żeby zdobyć puchar w lokalnych zawodach o marchewkę, ale było niczym w porównaniu z rekordami życiowymi kolegów – poniżej 14 minut. Po dwóch latach wspólnego biegania miałem dość.

W liceum przeczytałem książkę Chrisa Leara Running with the Buffaloes, która zainspirowała mnie do tego, by też stać się jednym z najlepszych zawodników akademickich w kraju. Dostałem się do drużyny uczelnianej, ale nie dałem rady dorównać przyszłym olimpijczykom w krótkich i szybkich biegach ani odnaleźć się w strukturze, w której zajmowałeś miejsce odpowiednie do twoich wyników. Dwa lata mi wystarczyły, a potem zająłem się triatlonem i rajdami przygodowymi. FOT. ARCHIWUM RODZINNE MACY’ÓW

Moje chwile chwały miały nadejść później, często na końcu świata albo w środku nocy, w obecności garstki widzów, wśród których z pewnością nie było trenera Wetmore’a. Moje doświadczenia biegowe na studiach pozwoliły mi jeszcze bardziej docenić późniejsze osiągnięcia. Nawet gdybym mógł cofnąć czas, nie chciałbym niczego zmienić. Jestem dumny, że mogłem „biegać z Bizonami”.

Na pierwszym roku studiów na University of Colorado (CU) przypomniałem sobie o triatlonistach, ścigających się w zawodach Ironman – Marku Allenie, Dave’ie Scottcie i innych, których oglądałem w dzieciństwie z tatą w telewizji. To były legendy sportów wytrzymałościowych. Nawet mniej zaangażowani kibice sportowi znali ich ponadludzkie wyczyny w Kona[9].

Czy mogłem stać się taki jak oni?

Dołączyłem do uczelnianej drużyny triatlonowej, żeby się o tym przekonać. Obecnie w USA triatlon jest dyscypliną uniwersytecką i nastąpił gwałtowny wzrost udziału studentów w imprezach pływacko-kolarsko-biegowych. Ale w tamtych czasach triatlon był czymś nowym i nieznanym. Podobało mi się, że mogę być częścią rodzącej się dyscypliny. Jako że byłem przecież w kadrze biegowej uczelni (na piętnastu jej członków zajmowałem… piętnaste miejsce, ale nie mówiłem o tym kolegom triatlonistom), moje ego często powstrzymywało mnie przed daniem z siebie wszystkiego dla dobra drużyny. Nauczyłem się pływać (jako tako) i wziąłem udział w dwóch wyścigach triatlonowych, zajmując dziesiąte miejsce na akademickich mistrzostwach kraju w 2004 roku z wynikiem 1:54 na dystansie olimpijskim (1500 metrów pływania, 40 kilometrów jazdy na rowerze i 10 kilometrów biegu).

Dobrze, że dystans pływacki nie był dłuższy, bo wcześniej zakończyłbym swój udział w zawodach – to znaczy prawdopodobnie musieliby mnie wyciągać z wody, zanim zacząłby się etap rowerowy.

W ostatnim roku studiów zarówno bieganie, jak i triatlon odeszły w cień, ponieważ swoją uwagę skierowałem ku nowej, modnej dyscyplinie sportów wytrzymałościowych, która zyskała zainteresowanie mediów, szczególnie telewizji. Termin „rajdy przygodowe” (adventure racing) bywa nadużywany, dlatego sądzę, że warto wyjaśnić jego znaczenie. Dzisiaj każde zawody, w trakcie których czołgasz się w błocie albo pokonujesz pseudowojskowe przeszkody terenowe, nazywa się biegiem „przygodowym”. Mimo że niektóre z nich mogą być całkiem fajne – i świetnie, że coraz więcej osób szuka nowych wyzwań – prawdziwe rajdy przygodowe stanowią odrębną dyscyplinę sportu. Jej podstawę stanowią bieg/trekking, kolarstwo górskie, sporty linowe (zjazdy na linach wspinaczkowych, kolejki tyrolskie i inne), dyscypliny wioślarskie (kajaki, tratwy, łodzie, itp.), a także nawigacja z mapą i kompasem.

Profesjonalni zawodnicy rajdów przygodowych dysponują znacznymi umiejętnościami w zakresie zjazdów na linach wspinaczkowych, wspinaczki z liną i trawersowania terenu z pomocą lin poręczowych. Pokazany na zdjęciu zjazd do wielkiej jaskini wapiennej w Chinach to był prawdziwy czad! FOT. CHIŃSKI ZWIĄZEK WSPINACZKOWY

Ostatni wymieniony element wskazuje na istotny wyróżnik – podczas maratonu czy triatlonu nikt nie potrzebuje nawigatora. W zawodach tych dystans jest dość sztywno ustalony i nie zmienia się z imprezy na imprezę. Natomiast w rajdach przygodowych łączy się różne dyscypliny w wybuchową mieszankę, zależną od miejsca rozgrywania zawodów i lokalnej kultury. Poza wymienionymi już dyscyplinami, rajdy od czasu do czasu obejmują również formy aktywności charakterystyczne dla danego obszaru geograficznego, np. jazdę konno, jazdę na wielbłądach, wspinaczkę skałkową, trawersy linowe, wędrówki górskie, narciarstwo oraz bieg z lektyką (spotykany często na zawodach w Chinach; trzech członków drużyny niesie czwartego zawodnika w bambusowej lektyce na długich żerdziach, zupełnie jak na rysunkowych filmach Disneya…).

Rajdy są sportem drużynowym. Większość przewiduje rywalizację zespołów złożonych z czworga zawodników (w tym przynajmniej jednej kobiety), przez około tydzień bez przerwy, w ramach tzw. wyprawy (expedition race) lub też w formule etapowej, która zakłada 8–12 godzin ścigania się dziennie z niewielką przerwą na nocny odpoczynek w namiocie (tzw. rajdy etapowe – stage races). Dzika przyroda, rozciągnięcie w czasie, znaczne odległości do pokonania, trudności nawigacyjne, zróżnicowanie dyscyplin oraz brak snu sprawiają, że rajdy przygodowe to nie przelewki.

Dwoma pierwotnymi, klasycznymi rajdami przygodowymi były Raid Gauloises oraz Eco Challenge. To one pomogły rozpropagować dyscyplinę wśród szerszej publiczności dzięki programom telewizyjnym wyprodukowanym przez Marka Burnetta dla Discovery Channel w późnych latach dziewięćdziesiątych. Eco Challenge zainspirowało potem Burnetta do stworzenia kolejnego wielkiego programu pod tytułem Survivor. Była to wieloodcinkowa relacja ze zmagań uczestników, postawionych w sytuacji rozbitków na wyspie z dala od cywilizacji. Program stał się wielkim hitem na kanale CBS i przyczynił się do zapoczątkowania ery reality show w telewizji. Częściowo to właśnie z rajdów przygodowych w rodzaju Eco Challenge wyrosła idea programu, w którym uczestnicy toczą zmagania w sytuacjach z „prawdziwego” życia (choć z czasem programy stawały się coraz bardziej niedorzeczne).

Kiedy ja zająłem się takimi zmaganiami, wymienione dwa rajdy należały już do przeszłości, ale dyscyplina gwałtownie się rozwijała, zarówno na poziomie lokalnym, ogólnokrajowym, jak i międzynarodowym. Nowo organizowane rajdy, takie jak Raid World Championship, Primal Quest, Adventure Racing World Series oraz Adventure Racing World Championship, stały na równie wysokim poziomie co Raid Gauloises czy Eco Challenge w czasach swojej świetności (niemniej żadna z nowych imprez nie osiągnęła porównywalnej popularności w telewizji; można podejrzewać, że programy udające rzeczywistość – czyli reality show – okazały się ciekawsze dla przeciętnego amerykańskiego widza niż sama rzeczywistość!).

Entuzjastyczne wzorowanie się na słynnych zawodnikach i naśladowanie ich sprawdzało się u mnie w przeszłości. Zabrawszy się do rajdów, postanowiłem wrócić do praktyki z czasów podstawówki i po raz kolejny obrać sobie za wzór Mike’a. W tym przypadku był to Mike Kloser, który w 1988 roku wygrał mistrzostwa świata w kolarstwie górskim – tego samego roku wraz z tatą odbywaliśmy treningi rowerowo-mentalne koło domu.

W późniejszych latach Kloser stał się jednym z najbardziej utytułowanych Amerykanów, biorących udział w rajdach przygodowych. Był ważną postacią w transmitowanym na Discovery Channel Eco Challenge, gdzie dobrze poznali się z tatą. Dorastałem, oglądając go w telewizji i na żywo.

Mike Kloser urodził się w 1960 roku w Dubuque w stanie Iowa jako jeden z dziesięciorga rodzeństwa. W dzieciństwie grywał w co się dało z rówieśnikami na podwórku, ale nigdy nie został gwiazdą tradycyjnego sportu drużynowego. Iowa to nie jest wymarzone miejsce do uprawiania aktywności na świeżym powietrzu, a więc Mike, którego ciągnęło do bardziej ekscytujących dyscyplin, w młodym wieku przeprowadził się do Vail w Kolorado. Śmigał po muldach na nartach i rowerem po bezdrożach. W niedługim czasie wraz z żoną Emily zaczęli spędzać lato w Europie, gdzie Mike startował w zawodowych wyścigach kolarstwa górskiego. W połowie lat dziewięćdziesiątych Kloser zakończył karierę rowerową i podjął pracę w ośrodku Beaver Creek Resorts w roli dyrektora ds. aktywności. To tam rozpoczęła się jego druga kariera – w rajdach przygodowych (dzieci Mike’a i Emily są wzorami ultranastawienia: Christian jest znakomitym rowerzystą górskim i narciarzem alpejskim, a Heidi była w 2014 roku w narciarskiej reprezentacji USA podczas zimowych igrzysk olimpijskich w Soczi).

Mike Kloser to mój jedyny znajomy, który miał własny dzień. W uznaniu jego zasług miasteczko Vail zorganizowało w 1997 roku obchody Dnia Mike’a Klosera. Jeśli ty też chciałbyś mieć swój dzień w Vail, powinieneś zgromadzić listę sukcesów sportowych na wzór poniższej:

- czterokrotny mistrz świata w rajdach przygodowych;

- mistrz świata w kolarstwie górskim;

- mistrz świata w biegach na orientację na długim dystansie;

- trzykrotny zwycięzca Eco Challenge;

- pięciokrotny zwycięzca Primal Quest;

- wielokrotny triumfator cyklu krajowych rajdów przygodowych;

- dwukrotny mistrz kraju w triatlonie zimowym;

- dziesięciokrotny mistrz wyścigu Steamboat;

- trzykrotny mistrz Teva Games;

- siedmiokrotny zwycięzca Breckenridge Imperial Champion;

- trzykrotny zwycięzca Aspen Highlands Inferno;

- dwukrotny triumfator Iditabike;

- zwycięzca Mt. Taylor Quadrathlon;

- zwycięzca Moab 24 Hour;

- pięciokrotny triumfator Elk Mountain Traverse;

- zwycięzca Ultra 100 Mountain Bike;

- dwukrotny mistrz USA w biegu narciarskim pod górę;

- mistrz kraju w duatlonie przełajowym;

- mistrz stanu Kolorado w biegu w rakietach śnieżnych;

- zwycięzca w zawodach narciarskich po muldach Dearborn;

- zwycięzca w zawodach narciarskich po muldach Jackson Hole Open;

- zdobywca nagrody Everest;

- zwycięzca plebiscytu pisma „Competitor” w kategorii Zawodnik Roku – Dyscypliny Przygodowe w 2001 roku.

Może znasz wymienione tytuły i zawody, a być może o kilku z nich nigdy nie słyszałeś. Nic w tym złego. Wyjaśnię ci, co łączy je wszystkie: są to długie, męczące i trudne wyzwania, podczas których zawodnik porusza się na dwóch kółkach, na nartach bądź na własnych nogach. I to właśnie w tych długich, męczących i trudnych wyzwaniach Mike jest najlepszy.

Można by więc zadać pytanie, czy wyróżnia się czymś szczególnym, niepowtarzalnym, czego brakuje innym ludziom, a co pozwala mu dawać sobie radę w tego rodzaju sytuacjach? Moim zdaniem odpowiedź brzmi: nie. Sekret Mike’a polega na tym, że:

- niestrudzenie daje z siebie wszystko bez względu na to, co robi;

- zawsze stawia się na starcie, choćby nie wiem co.

Czy znasz słynne powiedzenie Woody’ego Allena na temat sukcesu? Przytacza się je w różnym brzmieniu, a pierwotnie zostało zasłyszane na planie jednego z filmów. Dokładny cytat, potwierdzony przez samego reżysera dziennikarzowi „New York Timesa” Williamowi Safire’owi, brzmi: 80 percent of success is showing up (80 procent sukcesu to obecność).

Nie wiem, czy Mike jest fanem Woddy’ego Allena, ale z pewnością jego postawa jest przykładem wcielenia tej maksymy w życie. Kloser jest zawsze obecny, ilekroć zachodzi taka potrzeba. Jest na miejscu, kiedy potrzebują go kumple z drużyny; jest obecny na najważniejszych zawodach; jest wszędzie tam, gdzie coś się dzieje. Kiedyś powiedział w wywiadzie dla „Rocky Mountain News”: „Moje motto życiowe to «nie pozwól życiu prześlizgnąć się między palcami», a także «po co odkładać na jutro coś, co możesz zrobić dzisiaj?». Lubię maksymalnie wykorzystywać dostępny czas i czerpać garściami z piękna każdego dnia”.

Mimo że chciałbym, by ktoś zorganizował kiedyś dzień na moją cześć, to wcale nie imponujący życiorys Mike’a sprawia, że chciałbym być taki jak on. Tak naprawdę chciałbym naśladować jego stosunek do pracy i umiejętność znajdowania się we właściwym miejscu, bycia obecnym, stawiania się, kiedy trzeba.

Bycie obecnym bez względu na to, czy jest lepiej, czy jest gorzej, kilometr po kilometrze, to element ultranastawienia.

Kiedy chodziłem do liceum, pewnego razu nocowaliśmy u Mike’a w Vail. Nazajutrz mieliśmy wyścig w rakietach śnieżnych, w którym Mike również miał wystąpić. Kiedy udawaliśmy się spać, Mike przeprosił nas za hałasy, które mogą dobiegać przez kilka godzin z łazienki, ponieważ właśnie kładł płytki na podłodze. Czekaj, czekaj, jest dziesiąta w nocy, jutro masz zawody, a ty się zabierasz do kładzenia płytek w łazience? Cały Kloser: uważał, że wykonanie roboty – i to porządnie – jest ważniejsze od pory, miejsca i tego, co ludzie uznają za możliwe czy stosowne. Jeśli jest coś do zrobienia, to się to robi.

Ścigając się przeciwko Mike’owi Kloserowi w zawodach miałem szansę dobrze go poznać – wielokrotnie oglądałem jego plecy i przybiegałem na metę za nim lub za jego drużyną. Miałem więcej okazji, niż bym chciał, żeby bacznie się przyjrzeć, jak wygrywa. Był nieustępliwym przeciwnikiem, który nie cofał się przed niczym. Taki ktoś robi wszystko, co tylko jest dozwolone w regulaminie, żeby wygrać. Zachowywał się, jak gdyby miał na plecach wyrysowaną tarczę strzelecką; jak ktoś, kto wie, że jest celem dla wszystkich innych, a mimo to i tak prawie zawsze wygrywał.

Taka była prawda.

Kloser mógł się również wydawać – przynajmniej swoim rywalom – tak bardzo owładnięty myślą o zwycięstwie, że nigdy nie zatrzymałby się, by pomóc innemu zawodnikowi. Można było odnieść wrażenie, że ideał cierpliwości albo pozwolenie, by cokolwiek odwróciło jego uwagę od zwycięstwa, były mu równie obce, co odległe krainy na końcu świata, gdzie tak często sięgał po najwyższe laury.

Tymczasem prawda w tym względzie była całkiem inna.

Również dlatego pragnę być jak Mike. Każdego dnia jest we wszystkim obecny i okazuje wielką troskę o swoich towarzyszy z ekipy, emanuje niespożytymi siłami i chęcią pomocy wszystkim, którzy potrzebują jego rady, przejawia zaskakującą cierpliwość, niesłabnący entuzjazm i pozytywne podejście do życia.

Na dziesięć dni przed mistrzostwami Adventure Racing World Championship w 2007 roku – najważniejszymi zawodami w roku, w których planował poprowadzić swoją ekipę do triumfu – Mike został potrącony przez terenówkę, jadąc rowerem przez Vail. Potoczył się po chodniku i wpadł pod półciężarówkę. Pozdzierał sobie skórę do krwi i wybił palec wskazujący.

Kiedy człowiek zostaje potrącony przez auto, zwykle siedzi w domu i się kuruje. Mike po swoim wypadku natychmiast pojechał zoperować uszkodzony palec, zdusił w sobie resztki bólu i stanął na starcie w pełni gotowy, jak zawsze.

Drużyna Mike’a – uszczuplona o jeden nie w pełni sprawny palec – stanęła w szranki z najlepszymi na świecie i wyszła zwycięsko. Jak się wiosłuje z szyną na dłoni? Nie potrafię powiedzieć, ale domyślam się, że kiedy bez chwili wahania zjawiasz się na linii startu w pełnej gotowości, takie sprawy same się jakoś układają.

Zapytany o podobne sytuacje Mike odpowiada: „Zawsze mówię sobie «mogło być gorzej»”. Wizja wymarzonego startu nie obejmuje zdartej skóry i stłuczonej dłoni, ale mistrzowie nie liczą na wymarzone warunki. Zaciskają zęby i napierają mimo przeciwności.

Cieszyłem się, że mogę ścigać się w Chinach z najlepszymi na świecie, mając w drużynie Jaya Henry’ego, Gretchen Reeves i Mike’a Klosera. Mike miał już dobrze ponad pięćdziesiąt lat, ale wniósł znaczący wkład do zespołu, zarówno pod względem fizycznym, jak i zdolności przywódczych. FOT. CHIŃSKI ZWIĄZEK WSPINACZKOWY

Lata ciężkiej pracy i stosowania zasad ultranastawienia pozwoliły mi w końcu osiągnąć odpowiedni poziom, by móc wystąpić w rajdzie wraz z Kloserem ku obopólnemu zadowoleniu. To prawda, że Kloser miał już ponad pięćdziesiąt lat, ale specyfika rajdów – ich długość oraz znaczenie siły mentalnej – sprawiają, że niektórzy najlepsi zawodnicy, mimo bardziej zaawansowanego wieku, wciąż mogą ścigać się z młodszymi kolegami. Walczyłem o zwycięstwo w rajdzie przygodowym w Chinach ze światową czołówką – mając Mike’a Klosera w drużynie!

W wyścigu Wulong Mountain Quest w Chinach przewidziana jest duża pula nagród, żeby przyciągnąć najlepsze ekipy na świecie. Mike z zespołem, z którym rok wcześniej znalazł się w pierwszej trójce, miał w planach ponowny start. Jeden z kolegów nie mógł wziąć udziału w biegu, więc poproszono mnie, bym go zastąpił. Być może Mike pomyślał, że jeśli Travis Macy jest choć w połowie tak dobry jak Mark Macy – którego znał z Eco Challenge – to się nada. Co z tego, że Mike mógłby być moim ojcem (tak duża była różnica wieku między nami)? Czułem się zaszczycony, że mogę ścigać się u jego boku. Reszta drużyny była równie znakomita, włączając Gretchen Reeves (zgodnie z wymogami organizatora każda ekipa musiała mieć choć jedną dziewczynę w składzie). Gretchen była znakomitą zawodową rowerzystką górską z Vail.

Skomplikowana i stresująca podróż, w trakcie której kolejne samoloty, autobusy, pociągi i ciężarówki transportowały niezliczone mrowie toreb ze sprzętem, rowerów, wioseł i zapasów jedzenia, doprowadziła nas do Chongqing w Chinach. Ja też nigdy wcześniej nie słyszałem o tym miejscu, ale to gigantyczne miasto z 29 milionami mieszkańców – jest większe od Nowego Jorku (uwaga do samego siebie – obserwować Chiny). Ostatni etap podróży odbyliśmy autobusem, który w ciągu godziny przewiózł nas na wieś. Różnica była szokująca. Mieszkańcy żyli tu w skromnych domostwach z betonu, blachy i bambusa. Charakter tego miejsca diametralnie różnił się od pobliskiej metropolii, pędzącej z animuszem w XXI wiek.

Przez cztery dni ścigaliśmy się pośród ludzi, którzy wiwatowali na nasz widok i machali do nas, kiedy przebiegaliśmy obok ich ryżowych poletek. Nawigowaliśmy po stromych wzniesieniach, ciemnych lasach, głębokich kanionach i rwących rzekach, które składały się na zapierający dech w piersiach krajobraz tej części Chin.

W tym punkcie wyścigu moi towarzysze z drużyny płynęli małą tratwą, odpychając się długimi drewnianymi żerdziami. Na tratwie ulokowaliśmy wszystkie cztery rowery, a ja płynąłem za nią. FOT. CHIŃSKI ZWIĄZEK WSPINACZKOWY

Pierwszego dnia poszło nam nieźle, a nazajutrz jechaliśmy już na przedzie stawki wspólnie z kilkoma innymi drużynami. Razem z Jayem ciężko pracowaliśmy na długaśnym górskim podjeździe, wyznaczając tempo jazdy. Ja dodatkowo wykonywałem zadania nawigatora – nieustannie śledziłem mapę i kompas, trzymane cały czas w zasięgu wzroku na specjalnym, obrotowym mapniku rowerowym.

Poprzedniego dnia ślęczałem godzinami nad mapami, żeby upewnić się, iż obraliśmy najszybszą i najlepszą trasę wśród licznych możliwości oferowanych przez leśne drogi, szlaki i ścieżki.

Nagle zagrzmiał huk wystrzału. Przez chwilę pomyślałem, że jakiś krewki rolnik nie został na czas uprzedzony o wyścigu i uznał, że zakradamy się na jego prywatny teren. Okazało się, że w rowerze Gretchen pękła szprycha. Jay, Gretchen i ja ucieszyliśmy się z przerwy. Mike tymczasem od razu rzucił się do działania i naprędce zmajstrował coś, co pozwoliło nam ukończyć etap drugiego z pięciu kolejnych dni ścigania się po 8–12 godzin dziennie.

Ten dzień zakończyliśmy na drugiej pozycji. Wróciliśmy do hotelu, gdzie spędziliśmy 3–5 godzin na przygotowaniu sprzętu na następny etap. Było już późno, a musieliśmy wstać wczesnym rankiem. Większość z nas z chęcią poszłaby spać od razu – ale nie Mike. Zawodnik jednej z przeciwnych drużyn miał problem natury mechanicznej; w trakcie zmagań w rowerze pękł przewód hamulca hydraulicznego. Zepsuty przewód to poważny problem, a jazda bez hamulców nie jest (rzecz jasna) zalecana. Na dodatek trudno to naprawić. Doświadczony mechanik rowerowy w serwisie pełnym najlepszych części zamiennych i narzędzi potrzebowałby kilku godzin, żeby wymontować popsute elementy, założyć nowy przewód, napełnić go świeżym płynem, ostrożnie usunąć wszystkie pęcherzyki powietrza, skalibrować i sprawdzić. Mike’owi nie przeszkadzała późna pora, brak stojaka na rower i różnych narzędzi, a także wyzwanie stojące przed nim nazajutrz. Nie przejmował się, że większość rywali ma po dwadzieścia parę lat, podczas gdy on ponad pięćdziesiąt, ani tym drobnym szczegółem, że znajduje się gdzieś w Chinach, gdzie w zasięgu wzroku nie ma żadnego warsztatu. Mimo wszystko próbował naprawić rower.

Po kilku godzinach sprzęt był sprawny i gotowy do użytku, a rywal mógł dzięki temu ukończyć wyścig.

Cały ten trud Mike zadał sobie, by pomóc przeciwnikowi. Najbardziej doświadczony i utytułowany zawodnik w całej stawce spędził długie godziny na naprawie roweru, nie przynoszącej żadnego pożytku jemu ani jego drużynie. Jednak ci z nas, którzy znają Mike’a, wiedzieli, że on po prostu taki jest. Niestrudzony pracuś, który zawsze stawia się na zawołanie, gotów do udzielenia pomocy. Właśnie za to tak bardzo go szanuję.

Pracuj ciężko i bez wytchnienia bez względu na to, czego się podjąłeś. Każdego dnia stawiaj się tam, gdzie trzeba, z pozytywnym nastawieniem, gotowy na wszystko – oto składniki ultranastawienia, których nauczył mnie Mike Kloser w obcym mieście, w samym środku jednego z najbardziej intensywnych przeżyć w moim życiu.

Aha, jeszcze jedno. Ukończyliśmy zawody na drugim miejscu, ustępując pola jedynie nowozelandzkim wymiataczom. To był mój ostatni wspólny wyścig z Mike’iem, ale nauka tam odebrana pozostała żywa do dziś i okazała się nieodzowna dla moich zwycięstw – zespołowych i solo – na większą skalę w późniejszych latach.

ULTRANASTAWIENIE 2

CHCIEJ BYĆ KIMŚ

W moich czasach szkolnych posiadanie idola, którego by się naśladowało, traktowano niemal jak przestępstwo. Jak się jednak okazuje, chęć upodobnienia się do innych osób jest w rzeczywistości korzystna z punktu widzenia ultranastawienia. Nie twierdzę, że nie powinieneś być sobą albo że masz się stawać czyjąś dokładną kopią. Niemniej obranie sobie za wzór postaci, które można się starać w ten czy inny sposób naśladować, jest bardzo istotne w kontekście wyznaczenia sobie ambitnych celów, obmyślenia sposobów ich osiągnięcia, a potem faktycznego działania w tym kierunku. Kiedy patrzę wstecz, widzę, że mój rozwój sportowy i osobisty był ściśle związany z naturalną tendencją do wzorowania się na tym, co robili ludzie odnoszący sukcesy – ci, których widywałem w telewizji i o nich czytałem, tacy jak Greg LeMond i Mark Allen, a także ci, których poznałem osobiście dzięki tacie, np. Marshall Ulrich i Mike Kloser.

Psycholog Carol Dweck z Uniwersytetu Stanforda w swej książce Mindset (Nastawienie mentalne) wychwala zalety tzw. umysłowości prowzrostowej, która, mówiąc w skrócie, traktuje nieustanne dążenie do stawania się lepszym jako kluczowy składnik powodzenia i szczęścia. Książka ta wywarła duży wpływ na mnie oraz wielu uczniów i zawodników pod moją opieką. Gorąco ją polecam.

Jak pisze Dweck, wielu z nas w jednej lub kilku dziedzinach życia popada w umysłowość statyczną (przeciwieństwo prowzrostowej). Funkcjonując w jej ramach, nieustannie osądzamy siebie, porównujemy z innymi, a każde wyzwanie traktujemy jak sprawdzian swoich statycznych (czyli raz ustanowionych i niezmiennych) umiejętności, inteligencji, możliwości, szybkości, siły, zręczności itd. Nastawienie prowzrostowe uznaje natomiast, że żadna z tych funkcji nie jest określona na stałe i zawsze możemy się poprawić. Bieżące wyzwanie albo sprawdzian – czy będzie to bieg na 5 kilometrów, triatlon Ironman, egzaminy maturalne, sesja na studiach, rozmowa kwalifikacyjna czy trudy wychowywania dziecka – nie jest już wyznacznikiem tego, jak „dobrzy”, „mądrzy” czy „utalentowani” jesteśmy (a zgodnie z umysłowością statyczną, również jacy będziemy). To tylko chwilowe wskazanie tego, jak w danym momencie poradziliśmy sobie z konkretnym zadaniem. Innymi słowy, jeżeli za pierwszym podejściem nie ukończyłeś triatlonu, nie zdobyłeś wysokiej liczby punktów na egzaminie albo nie dostałeś pracy, nie znaczy to, że z następnym wyzwaniem nie poradzisz sobie lepiej albo że nie jesteś w stanie poprawić się dzięki ciężkiej pracy i uzyskać lepszego wyniku.

Świadomość, że wytężone starania pozwalają nam się poprawić, pomaga lepiej znosić porażki i komplikacje przez postrzeganie ich nie jako „statycznych” zdarzeń, ale jako kolejnych stopni w procesie wzrostu; procesie, który doprowadzi nas w końcu do mistrzostwa – albo przynajmniej do poprawy.

Człowiek o umysłowości statycznej patrzy na swojego idola i myśli: „Chciałbym być taki jak on, ale nie mam tego «czegoś», nie jestem wyjątkowy”. Automatycznie obniża się jego nastrój, ponieważ człowiek przekonał siebie, że nie dysponuje koniecznymi przymiotami: „Nie jestem dość mądry,” „Nie jesteś dość utalentowany,” „Nie jestem dość atrakcyjny”. Zamiast uczyć się od podziwianej osoby, staje się zazdrosny, rozgoryczony, zagniewany i wzburzony.

Człowiek o umysłowości prowzrostowej myśli natomiast: „O rety, ile on musiał się napracować, żeby do tego dojść! Podoba mi się to, podoba mi się jego zapał do pracy, podoba mi się to, jak podchodzi do swoich spraw. Obserwując, jak odnosi kolejne sukcesy, mogę podpatrzeć, jakie konkretne działania podejmuje, i zacząć postępować podobnie”. Umysłowość prowzrostowa potrafi postrzegać osiągnięcia podziwianej osoby jako źródło inspiracji. Człowiek taki dokonuje przeszacowania, przemieniając zazdrość i rozgoryczenie w wyzwania, aspiracje i motywacje. Mówi sobie, że może rosnąć, może się zmieniać, może pracować ciężej i inteligentniej, a w rezultacie stać się taki jak jego bohater pod względami, które podziwia.

ULTRANASTAWIENIE 2

REFLEKSJA

Jeżeli jesteś do mnie podobny, żałujesz pewnie, że nie jesteś taki jak niektórzy z grona twoich znajomych, rodziny, kolegów z drużyny albo z pracy. To naturalne, bo tych właśnie ludzi możemy obserwować z bliska. Jednak zamiast chować urazę i zazdrość z powodu sukcesów rodzeństwa czy przyjaciół, postaraj się przyjąć nastawienie prowzrostowe. Zapytaj siebie, co możesz zrobić, żeby osiągnąć podobne cele. Mam przeczucie, że nie tylko poczujesz przez to przypływ sił, by pełniej oddać się realizacji własnych zamierzeń, ale mocniej wesprzesz też rodzinę i znajomych w ich dążeniu do wielkości (co z kolei da ci dalszą inspirację).

Ja mam takie osoby. Zdążyłeś już poznać kilkoro z nich: mojego tatę, trenera Haebe, Mike’a Klosera. A jest ich więcej.

Uważnie wybierz ludzi, na których chciałbyś się wzorować, i zacznij deptać im po piętach. Ale nie w zdrożnym sensie. Chodzi mi o to, że powinieneś uczyć się od nich, obserwować ich z bliska czy z daleka. Zobacz, jak podchodzą do realizacji celów podobnych do twoich. Znajdź czas, by wyciągnąć ich na kawę, przebieżkę albo piwo. W skrócie, z premedytacją czerp od nich pozytywną energię, niemalże przez osmozę, jeśli można tak powiedzieć. Zaraź się ich pozytywnym wirusem. Mówię ci – na mnie to działa. I jeszcze najlepsze: działa to niezależnie, czy znasz daną osobę blisko czy nie.

Do kogo chciałbyś być podobny? Zastanów się dobrze. Ja zastanowiłem się, a tu podana jest moja lista osób godnych naśladowania. Wybacz nadmiar superlatywów, ale – cóż – są to ludzie, których podziwiam i z których czerpię wzór.

Teraz twoja kolej. Narysuj tabelę i wymień trzy osoby, do których chciałbyś być podobny. Na dobry początek dam ci kilka wskazówek. Wybierz jedną osobę, której nie znasz osobiście – może to być ktoś znaczący w twojej branży albo nawet jakaś światowa sława. Drugą postać wybierz spośród ludzi znanych ci osobiście. A co do trzeciej, chciałbym, żebyś był wobec siebie szczery i wybrał kogoś, komu zazdrościsz osiągnięć. No, przyznaj się! Wiem, że masz kogoś takiego – jak każdy z nas. Jeżeli spróbujesz obiektywnie ocenić tę osobę, pomoże ci to w wyrobieniu sobie nastawienia prowzrostowego – pożądanego typu chciejstwa.

Osoba

Dlaczego pragnę być jak ona

Jeff Jewell
Jeff “pracował z ciałem” moim i wielu zawodników światowej czołówki, zanim przegrał śmiertelną walkę z rakiem mózgu, która zakończyła się kilka lat temu. Każdy, komu Jeff robił kiedykolwiek masaż, widział, że jego prawdziwym celem było to, żebyś uwierzył w siebie i stał się lepszym człowiekiem.

Jeff w niezrównany sposób zarażał innych pozytywną energią. Przyjmował klientów, kładąc ich na stole do masażu u siebie w domu nawet o północy czy o czwartej rano, bo kochał swoją pracę i wiedział, że jest ważna.

Philippe Ernewein
Jako dyrektor ds. nauczania w prestiżowej szkole prywatnej Philippe może poszczycić się wspaniałym życiorysem prawdziwego lidera. Jednak jeszcze większe wrażenie robi jego nieustanne dążenie do doskonalenia siebie.

Ciągle czyta, myśli, dzieli się spostrzeżeniami i naucza. Czasami wychodzi się po rozmowie z kimś z większą chęcią do życia i poczuciem, że jest się w stanie osiągnąć dosłownie wszystko. Mam to wrażenie po każdym spotkaniu z PE.

Jay Johnson
Jay, dyrektor obozów biegowych Boulder Running Camps i była gwiazda Buffaloes, jest jednym z najlepszych trenerów dyscyplin wytrzymałościowych. Szczególnie doceniam jego etykę pracy, kreatywność, autentyzm i przedsiębiorczość.

Jay świetnie radzi sobie z mediami i staram się uczyć od niego w sferze roli sportowca, trenera i przedsiębiorcy. Zawsze znajduje też jakieś literackie odniesienia do wszelkich sytuacji i poleca świetne książki – mnie, nauczycielowi angielskiego, bardzo się to podoba.

Dean Karnazes i Robyn Benincasa
Wymieniam Karno i Robyn razem, ponieważ podziwiam ich działalność jako sportowców i przedsiębiorców. Swoje udane kariery zaczęli, odpowiednio, od biegów ultra i rajdów przygodowych.

Przekonali się, że dzięki ciężkiej i inteligentnej pracy mogą wnosić coś do życia innych ludzi – a także zarabiać pieniądze – przez dzielenie się swoim doświadczeniem i wiedzą w formie różnego rodzaju wystąpień, warsztatów, tekstów pisanych oraz na szereg innych sposobów.

Amy, Wyatt oraz Lila
Chciałbym być taki jak moja żona i dzieci. Kiedy piszę te słowa, Amy z powodzeniem prowadzi działalność doradczą na mycollegecoach.org, skierowaną do młodzieży w kwestii wyboru studiów. A trzyletni Wyatt i roczna Lila to małe, wesołe szkraby.

Ofiarna praca Amy i jej motywacja do ciągłego samodoskonalenia zawieszają wysoko poprzeczkę dla mnie i każą postępować tak samo. Entuzjazm Wyatta oraz aktywność dla samej czerpanej z tego radości i zaciekawienia przypominają mi, że w gruncie rzeczy właśnie dlatego biegam i jeżdżę na rowerze. Lila umie cudnie kochać; chciałbym mieć taką jak ona swobodę wyrażania uczuć.

Jim Downton
Jim jest wykładowcą socjologii na University of Colorado w Boulder, a prowadzone przez niego zajęcia Jaźń i świadomość wywarły silny wpływ na Amy i na mnie. W czasie, gdy nasza tożsamość jeszcze się kształtowała, Jim nauczył nas stawiać na kreatywność jako kluczowy element osobistej ekspresji i sukcesu zawodowego.

Chciałbym być jak Jim – jeden z moich wykładowców sprzed lat – ponieważ wciąż, w późniejszym okresie życia, jest oddany osobistemu rozwojowi oraz poprawie życia innych ludzi. Ewidentnie wciska gaz do dechy i unika tempomatu.

Wspólne cele, jeśli są takowe

W jaki sposób będę zbliżał się do niej

Będę zadowolony, jeżeli zdołam wywrzeć choćby w połowie tak silny wpływ na swoich klientów, uczniów, znajomych i całą otaczającą mnie społeczność, jak to czynił Jeff.

Często myślę o Jeffie, kiedy idę biegać. Gdy spotykam się z ludźmi, którzy również go znali, wspominamy go i oddajemy szacunek jego pamięci.

Obaj prowadzimy działalność doradczą równolegle z podstawową pracą zawodową i obaj jesteśmy bez reszty oddani swoim rodzinom.

Mam to szczęście, że przyjaźnię się z Philippem. Poza tym zawsze czytam o jego przełomowych osiągnięciach na rememberit.org.

Zarówno Jay, jak i ja szkolimy sportowców, z radością pomagając im w sukcesach na treningu, zawodach i dalej w życiu.

Śledzę bloga Jaya na coachjayjohnson.com, uczestniczę w jego seminariach i posyłam mu co jakiś czas maile.

Wszyscy troje chcielibyśmy dokonywać czegoś wartościowego, a jednocześnie zarabiać, działając w sferze sportowo-biznesowej. To Robyn i Dean przetarli dla mnie szlaki w tej dziedzinie.

Nie znam Deana zbyt dobrze i nie za często rozmawiam z Robyn, ale ich działalność łatwo jest obserwować na ultramarathonman.com oraz worldclassteams.com.

Mamy z Amy wiele wspólnych celów, w tym podróżowanie i poszukiwanie przygód, chęć prowadzenia działalności gospodarczej w celu zapewnienia środków na utrzymanie rodziny i pomoc innym, pragnienie pogłębiania naszego związku i wychowanie dzieci.

Czasami zakładamy, że utrzymamy z kimś bliskie relacje tylko dlatego, że jesteśmy rodziną. To nieprawda. Mam to szczęście, że pracuję w domu i spędzam dużo czasu z dziećmi. Razem z Amy dokładamy świadomych starań, żeby tak zorganizować życie, by pozwalało nam obojgu poświęcić dużo czasu dzieciom. Codziennie w planie dnia mam zarezerwowany czas do spędzenia wyłącznie z nimi i z przyjemnością stwierdzam, że prawie zawsze udaje mi się ten plan wykonać.

Jim stara się powodować istotną przemianę w życiu swoich studentów i wszystkich ludzi, z którymi się styka – i ja też tego pragnę. Jego obecność jednocześnie stabilizuje i inspiruje – to niesamowita umiejętność, coś, do czego sam chciałbym zmierzać.

Strona Jima lifegardening.com zawsze daje mi zastrzyk energii. A ilekroć czuję, jak dołują mnie własne negatywne słowa i opowieści, sięgam po jego książkę The Woo Way.

Osoba

Dlaczego pragnę być jak ona

Wspólne cele, jeśli są takowe

W jaki sposób będę zbliżał się do niej

ULTRANASTAWIENIE 2

AKTYWNOŚĆ: TOUR DE „CHCIAŁBYM BYĆ JAK…” – TRENING NA ROWERZE STACJONARNYM

Nic lepiej nie motywuje rowerzysty niż udawanie, że bierze udział w Tour de France! Prezentowana sesja to znakomita propozycja na zimowe dni, kiedy najlepszą opcją jest wyścig pod dachem.

Trening mentalny: Zawsze przydaje się popatrzeć na mistrzów w akcji, nastawiając się przy tym na naukę.

Trening fizyczny: Podnieść ogólną kondycję kolarską pod względem czasu na siodełku, a także poprawić moc i szybkość w ćwiczeniach symulujących wyścig, według wytycznych opisanych poniżej.

Kiedy: Rób taką zaprawę wcześnie rano, późno w nocy albo gdy mróz nie pozwalać jeździć na dworze.

Jak: Ćwicz na rowerze stacjonarnym (świetnym rozwiązaniem jest np. CompuTrainer, który dostarcza informacji o generowanej mocy oraz pozwala ustawić tryb roweru szosowego), oglądając wyścig kolarski w telewizji albo na komputerze (czy chociażby telefonie lub tablecie). Lubię wynajdować w sieci klasyczne etapy Tour de France i symulować wysiłek startowy: puszczam się sprintem, kiedy robią tak kolarze, wspinam się w mozole, gdy oni wjeżdżają na jakąś górę, i jadę spokojnie, kiedy oni odpoczywają. Obserwowanie taktyki i technik jazdy pomaga mi się uczyć i włączyć tryb „chciałbym być jak oni”.

Uzupełnienie: Wspomniałem, że lubię „rolki” – wyobraź sobie ruchome cylindry, na których ustawiony jest twój rower; całe ustrojstwo przypomina aparat do kontroli emisji spalin – ponieważ zmuszają do płynnego pedałowania. Jeśli nie będziesz równo pracował, przewrócisz się! Nauczyłem się, jak ich używać, ustawiając sprzęt w futrynie drzwi, żeby nabrać pewności. Teraz potrafię już stanąć na pedałach, finiszować sprintem, a także jechać szybko, ale z równą kadencją i płynnym ruchem korby.

ULTRANASTAWIENIE 2

LEKCJA

Emma Roca

Życie sportowe

Emma jest rajdową gwiazdą światowego formatu, a także strażakiem i matką trojga dzieci. Od wielu lat nazywa się ją Hiszpańską Królową Sportów Ekstremalnych; wiele razy doświadczyłem jej sportowej zaciętości podczas współzawodnictwa na międzynarodowych imprezach rajdowych. Pewnego razu, kiedy wspinaliśmy się w znoju na niekończącą się górę podczas etapu rowerowo-pieszego, rozgrywanego w meksykańskim skwarze, odwróciłem się i zobaczyłem, że Emma, sadząc wielkie susy z rowerem na plecach, wyprzedza nasz zespół tak gładko, jakbyśmy stali w miejscu. Jej trzech towarzyszy (mężczyzn z jej drużyny) nie było w zasięgu wzroku, a i sama Emma wkrótce zniknęła nam z oczu. Chwilę później ponownie przemknęła obok nas, biegnąc w dół zbocza, a następnie znów nas wyprzedziła, dźwigając rower kolegi, podczas gdy trzech facetów z jej zespołu robiło wszystko, by dotrzymać jej kroku.

Emma była kapitanem zwycięskiej drużyny na Mistrzostwach Świata w Rajdach Przygodowych w 2010 roku i – co możesz sprawdzić na jej stronie internetowej www.emmaroca.com – wygrała mnóstwo rajdów, biegów ultra, zmagań w narciarstwie wysokogórskim i innych zawodów o charakterze wytrzymałościowym w różnych zakątkach globu. 41-letnia Emma jest obecnie czołową ultramaratonistką na międzynarodowej scenie i z dumą nazywam ją moją przyjaciółką.

Życie realne

Emma wyszła za świetnego faceta – Davida Rovirę – z którym mają trójkę dzieci. Na co dzień pracuje jako strażak ratownik w górach (jest jedną z nielicznych kobiet w Hiszpanii, które wykonują taki zawód) oraz prowadzi prelekcje i pisze. Kończy rozprawę doktorską z dziedziny zdrowia i biegów ultra w ramach swojego projektu SUMMIT, który dotyczy treningu i zawodów ultramaratońskich. Mieliśmy przyjemność spędzić nieco czasu w rodzinnym gronie z Emmą, Davidem i ich dzieciakami w Kolorado i w Hiszpanii. Jestem pod wrażeniem jej umiejętności świadomego stosowania nauk odebranych na rajdach w wychowaniu dzieci, w małżeństwie i w pracy. Sport i praca są oczywiście bardzo ważne dla kogoś o tak silnej potrzebie działania jak Emma, ale nie ma wątpliwości, że podstawą jest dla niej rodzina, której poświęca mnóstwo uwagi.

Refleksje Emmy o kierowaniu się wzorcami

W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku Hiszpankom nie było łatwo zostać profesjonalnymi zawodniczkami. Nie miałam zbyt wielu wzorów do naśladowania, a społeczeństwo było raczej zdania, że powinnam się zająć czymś innym. Z podobnymi uprzedzeniami i ograniczeniami spotkałam się, kiedy w 1998 roku zostałam jedną z pięciu pierwszych strażaczek w Katalonii. Pod wieloma względami większość moich dokonań w sporcie i w pracy zawodowej to nieustanne napieranie „pod górę” w towarzystwie koleżanek, z którymi staramy się wspólnie przetrzeć szlak dla innych kobiet.

Kiedy zdecydowaliśmy się na dzieci, zaczęłam szukać matek, którym udało się nadal spełniać osobiste marzenia, poświęcając się jednocześnie rodzinie. Na szczęście znalazłam kilka takich kobiet, a ich przykład stanowi dla mnie ważną naukę i pomaga w osiągnięciu równowagi pomiędzy życiem zawodowym, rodzinnym i sportowym.

Mam na myśli Joane Somarriba, kolarkę, która zwyciężyła w Tour de France, Giro d’Italia i w mistrzostwach świata w jeździe na czas, a która ma trójkę dzieci. Źródłem inspiracji jest również Paula Radcliffe – jednocześnie mama dla swoich dzieci i rekordzistka świata w maratonie. Z kolei Brazylijka Josune Bereziartu należy do światowej czołówki we wspinaczce skałkowej i inspiruje mnie, skutecznie rywalizując w swojej dyscyplinie z mężczyznami.

Bez względu na to, czy trenuję, biorę udział w wyścigu ultra, walczę z pożarem, prowadzę badania naukowe czy troszczę się o rodzinę – dostrzegam wielką wartość w szukaniu przykładów do naśladowania wśród innych ludzi.

– Emma

ZNAJDŹ SWOJĄ MARCHEWKĘ

To nie jest impreza dla nieśmiałych albo niedoświadczonych, ale jedna z najtrudniejszych zimowych imprez sportowych na świecie.

Ostrzeżenie tej treści, wydrukowane pogrubioną czcionką widniało na formularzu zgłoszeniowym do Turquoise Lake 20-Miler – wysokogórskiego wyścigu w rakietach śnieżnych. Było to w styczniu 2004 roku. Zawody rozgrywano w Leadville. Bieg, który zaczynał się na wysokości ponad 3000 metrów n.p.m. w obozowisku Sugar Loafin’, odbywał się co roku od dwudziestu lat. Upodobali go sobie biegacze ultra, rajdowcy, biegacze uliczni i wszyscy inni fani cierpienia z Kolorado i okolic.

Włączając mnie.

Przyjechałem wtedy z Boulder, gdzie zaczynał się właśnie semestr letni na uczelni, do Leadville specjalnie na ten wyścig. Choć był to mój pierwszy bieg na dystansie 20 mil (ok. 32 kilometrów), dobrze radziłem sobie w rakietach śnieżnych, które – co warto dodać, jeśli nie pochodzisz z okolic, gdzie panuje mroźny klimat – nie przypominają starych rakiet tenisowych, widywanych często na filmach sprzed lat. Współczesne rakiety śnieżne są wygodne i bardzo lekkie, niektóre ważą niecałe pół kilograma. Wytwarza się je ze stopu aluminium i nylonu z powłoką poliuretanową. Są znacznie mniejsze niż buciory używane dawniej. Wyglądają jak miniaturowe deskorolki przymocowane do butów biegowych.

Wśród amatorów sportów zimowych z Kolorado biegi w rakietach śnieżnych są zimą na porządku dziennym. Uprawiał je mój tata, jego kumple, a także wszyscy biegacze, rowerzyści i rajdowcy, jakich kiedykolwiek poznałem. Zimą wszyscy biegali w rakietach. Pierwszy raz wziąłem udział w takim wyścigu w wieku trzynastu lat i od tamtej pory robię to ciągle. Startowałem nawet w czasach licealnych, gdy uprawiałem inne sporty w szkole. W piątek wieczorem grałem w szkolnej lidze w kosza, a nazajutrz rano jechaliśmy z tatą do Winter Park albo Vail i startowaliśmy w zawodach na 10 kilometrów w rakietach śnieżnych.

Występ w Turquoise Lake 20-Miler był jednak dużym krokiem naprzód. Czekało nas cierpienie na poziomie olimpijskim, połączone z realnym zagrożeniem, o czym przypominał formularz oświadczenia uczestnika. Czyta się go niemal z wypiekami na twarzy, pod tym wszakże warunkiem, że nie musisz go za chwilę podpisać:

OŚWIADCZENIE I ZWOLNIENIE Z ODPOWIEDZIALNOŚCI: W pełni zdaję sobie sprawę, iż uczestnictwo w zawodach w rakietach śnieżnych niesie duże niebezpieczeństwo oraz zagrożenia jawne i ukryte, a także iż łatwo mogę odnieść uraz lub/i ponieść śmierć (…). Przyjmuję do wiadomości, że wyścig przebiega w niedostępnym terenie, oddalonym od cywilizacji, gdzie pomoc i ratunek mogą nigdy nie nadejść. Wyrażam zgodę na pokrycie kosztów akcji medycznej i ratunkowej, powstałych z mojej przyczyny (…). Wyrażam zgodę na dobrą zabawę i rywalizację zgodną z duchem fair play oraz oświadczam, że dam z siebie wszystko!

Co do fair play nie ma zastrzeżeń! Ale jednocześnie trzeba dbać o to, żeby nie odnosić urazów, bo za punkt pierwszej pomocy służy samotny dzbanek z lodowatą wodą, postawiony w śniegu gdzieś na szlaku. Nie przejmuj się natomiast, jeżeli zamarzniesz na śmierć – kilku kolesi na skuterach śnieżnych patroluje trasę, więc w końcu cię znajdą.

Architektem imprezy był Tom Sobal, dyrektor wyścigu Turquoise Lake 20-Mile i legenda sportów górskich. Sobal wygrywał biegi w rakietach śnieżnych i biegi terenowe oraz był mistrzem w wyjątkowej dyscyplinie, charakterystycznej dla Gór Skalistych: w wyścigach mułów burro. Ich początków należy szukać w wydobywczej historii regionu, kiedy to biegało się z uwiązanym zwierzęciem jucznym. Wyścigi wraz z burro, czyli krzyżówką konia i osła, są niezwykłym widowiskiem, choć przyznam się, że nigdy ich sam nie spróbowałem. W założeniu zwierzak powinien biec twoim tempem, ale niektóre wolą przyspieszać wedle własnego uznania. Podczas zmagań widuje się często zawodników ciągniętych przez zwierzę. Tom jednak nigdy tego nie doświadczył. Miał legendarnego czworonożnego kompana Maynarda, z którym byli tak zgrani jak najlepsi wieloletni partnerzy treningowi.

Sobal był wyjątkową postacią również pod innym względem. W czasach, gdy moda na bieganie dopiero się zaczynała, a w wyścigach startowało niewielu uczestników, Tom był dyrektorem imprezy, sam w niej uczestnicząc – i ją wygrywając! Kiedy wszyscy zebrali się na starcie, Tom wychodził przed szereg i zwracał się do uczestników: „Lód na jeziorze jest w tym roku cienki z wierzchu, więc spodziewajcie się brei po kolana. Pamiętajcie o dodatkowej kurtce na wypadek, gdyby zaczęło mocniej wiać. Pomagajcie sobie nawzajem i grajcie uczciwie!”

Następnie wracał na linię startu, ustawiał się obok ciebie, odwracał głowę i krzyczał: „Start!”. Z dwudziestu edycji swojego biegu, organizowanego w latach 1990–2009, Sobal wygrał piętnaście.

Trasa obejmowała dwukrotne przemierzenie jeziora Turquoise Lake, które o tej porze roku przypominało wielowarstwowy tort lodowy: twarda polewa na wierzchu, pod nią warstwa brei, gruba na dwadzieścia centymetrów, a na spodzie solidny lód tafli jeziora. Przez pierwsze pięć kilometrów napierało się, brnąc po kolana w zimnej mazi. Powiem ci, że nie ma to jak wybiec w środku zimy z lodowatej wody jeziora w Górach Skalistych i biec 27 kilometrów w przemoczonych butach, oblepionych śniegiem i lodem.

Podczas jednej z najbardziej pamiętnych edycji biegu ukończyło go zaledwie 25 z 64 uczestników, czyli zdumiewająco niski odsetek. Zawody odbywały się pośród śnieżnej zamieci, a czołowa grupa, do której należałem, zgubiła się już w początkowej fazie zmagań po pierwszym pokonaniu jeziora. Oznaczenia trasy przykrył śnieg i nie wiedzieliśmy, w którą stronę się kierować. Jak polarna ekspedycja wędrująca ku zagładzie, zgubiwszy drogę w szponach burzy, znacznie oddaliliśmy się od przewidywanej trasy. Kiedy dotarliśmy do drogi, Sobal – który jak zwykle był w szpicy wyścigu – rozejrzał się i oznajmił, że wybiegliśmy po niewłaściwej stronie jeziora. Nastąpił moment konsternacji wśród liderów. Co począć? Krzyczeć? Protestować? Zrugać Sobala za puszczenie wyścigu w tych warunkach czy siebie samych za to, że byliśmy dość głupi, by zgodzić się na start?

Nie, zebraliśmy się razem i szybko podjęliśmy zgodną decyzję, żeby po prostu pobiec w przeciwnym kierunku i nadrobić brakujący dystans. Czy wciąż będzie to dokładnie dwadzieścia mil? Nikt tego nie wiedział i chyba nikogo to nie obchodziło. Biegi ultra w tak ekstremalnych warunkach nie są przeznaczone dla osób, które przejmują się drobiazgami. Lubimy mieć się za ludzi, którzy spoglądają na rzeczywistość „w szerszej perspektywie” – być może jesteśmy szaleni, ale zawsze staramy się sięgać wzrokiem aż do końca drogi.

Bieganie w rakietach śnieżnych to chyba moja ulubiona dyscyplina sportów zimowych. Świetnie buduje kondycję sercowo-naczyniową i zwiększa siłę bez zbytniego obciążania wstrząsowego nóg. FOT. JAN DEPUY

Uważam, że sprawdza się to też w życiu codziennym. Mozolnie układasz szczegółowy plan działania, a potem wcale nie tak rzadko wydarzenia, na które nie masz wpływu, wykolejają ten idealnie skrojony projekt. Musisz być gotowy, żeby płynnie przystosowywać się do zmiennych okoliczności, a jednocześnie cały czas mieć na uwadze ostateczny cel.

Przykładem takiej sytuacji był wyścig Turquoise Lake rozgrywany w czasie śnieżnej burzy. Tego dnia zwycięstwo na zaimprowizowanej trasie przypadło w udziale mojej skromnej osobie (pokonałem samego Sobala, co stanowiło rzadki wyczyn i spore osiągnięcie). Byłem do tego zdolny, ponieważ błyskawicznie zmieniłem źródło motywacji z wewnętrznego („Uwielbiam wyścigi w rakietach śnieżnych… Przenoszę się wówczas do czasów dzieciństwa… To świetny sposób na bieganie zimą… Jezioro Turkusowe jest takie piękne, lubię tu spędzać czas.”) na zewnętrzne („Jeżeli uda mi się utrzymać z czołówką przez ostatnie piętnaście kilometrów na tej trasie, rozniosę rywali w pył i dostąpię rzadkiego zaszczytu pokonania żywej legendy rakiet śnieżnych w Kolorado!”). Nie zrozum mnie źle: motywacje wewnętrzne, o których porozmawiamy za chwilę, są siłą przewodnią w życiu. Ale kiedy przestaje być przyjemnie – co nieraz ma miejsce nie tylko w biegach, ale w każdej sferze życia – warto pomachać sobie przed nosem „zewnętrzną” marchewką, bo to naprawdę pomaga pokonywać przeciwności.

Z tamtego biegu płynęła jeszcze jedna nauka: ważne są umiejętności natychmiastowego przestawienia się w reakcji na zmieniające się warunki, szczególnie gdy współpracujesz lub rywalizujesz z innymi.

Mój tata obserwował skutki tej zasady przez lata występów w Eco Challenge. Każdego roku na starcie pojawiała się ekipa z jakiejś elitarnej jednostki wojskowej – Navy Seals (marynarki wojennej), Rangers (lekkiej piechoty górskiej) albo Marines (piechoty morskiej). Ekipy te były złożone z ludzi o niezwykle wysokim stopniu wyszkolenia, supersprawnych, o ogromnych kompetencjach we wszelkiego rodzaju dyscyplinach survivalowych. Na dodatek drużyny były świetnie zgrane.

Dlaczego więc wiele zespołów wojskowych nie docierało do mety?

Dlaczego Navy Seals nie wygrywali co roku w Eco Challenge?

Mark Burnett – twórca rajdu i jego producent – odpowiedział na to pytanie w wywiadzie dla „Chicago Tribune” w 1999 roku. Stwierdził, że choć ekipy wojskowe były świetnie przygotowane pod względem fizycznym, brakowało im niezbędnych umiejętności zespołowych. „Po trzech dniach wszyscy mają wyczerpane akumulatory, więc są równi sobie. Wtedy wyścig staje się próbą charakteru – mówił w cytowanym wywiadzie. – W pierwszej edycji do mety dotarła 72-letnia prababcia, a nie udało się to dwudziestolatkom z piechoty morskiej”.

Na forach i w dyskusjach internetowych, poświęconych SEALsom podawano szereg powodów ich niezadowalających występów. Jednym z nich miał być fakt, że członkowie elitarnych jednostek nie odbierają szczegółowego przeszkolenia z dyscyplin rajdowych, w przeciwieństwie do zawodników sportów górskich, którzy trenują je na co dzień. Z pewnością jest w tym dużo racji.

Istnieje jednak i inny powód i w chwilach szczerości niektórzy wojskowi przyznawali, że był on jednym z czynników stanowiących o niepowodzeniu; może nawet najważniejszym z tych czynników. W wojsku wszystko jest regulowane przez procedury i rozkazy. Nawet w chaosie pola walki zachowany jest łańcuch zwierzchnictwa. W rajdach przygodowych, mimo że nikt do ciebie nie strzela, wszelkie plany też mogą wziąć w łeb w mgnieniu oka.

Drużyny rajdowe zwykle mają kapitana, ale kiedy jest on wyczerpany, kiepsko się czuje albo nie potrafi jasno myśleć z niewyspania (co się zdarza każdemu na takich imprezach), ktoś inny przejmuje dowodzenie. Można też się zgubić – w rajdach to żadna sztuka – i to do tego stopnia, że przez pięć czy nawet dziesięć godzin nie masz zielonego pojęcia, gdzie, u licha, jesteś. Zdarza się, że musisz zawrócić i wspiąć się z powrotem na górę, z której właśnie zszedłeś. Pewnego razu w Szwecji mój kolega zapomniał na jednym z etapów butów do biegania i musiał wędrować przez ponad piętnaście godzin w butach rowerowych o twardej podeszwie. To był koszmar, ale nie miał innego wyjścia.

Kiedy przytrafi się coś takiego, trzeba migiem podejmować decyzje i rozwiązywać problemy, tak jak my to uczyniliśmy rankiem na wyścigu Turquoise Lake. W rajdach przygodowych – gdzie wszystko dzieje się na większą skalę – jeśli zaplanujesz przebieg zdarzeń co do sekundy i coś pójdzie niezgodnie ze scenariuszem, a ze względu na odebrane szkolenie i doświadczenie oczekujesz, że ktoś przejmie rolę dowódczą, tymczasem nikt nie wie, jaka jest procedura postępowania w danej nieoczekiwanej sytuacji, start rozpada się niczym domek z kart.

Coś podobnego spotykało drużyny wojskowe.

Żeby było jasne: nie mam zamiaru dyskredytować Navy Seals ani żadnej z naszych wspaniałych jednostek specjalnych. Mam znajomych i wielu sportowych rywali pośród wojskowych (i nie tylko ja), a każdy Amerykanin winny jest oddać im hołd i należny szacunek za pełnioną służbę. Jestem pełen podziwu dla tych ludzi. Co ciekawe, miałem okazję przekonać się, że w pojedynkę wykazują w razie potrzeby niemałe zdolności improwizacji. Jednakże jako drużyna – przynajmniej w imprezach typu Eco Challenge – nie funkcjonowali zbyt dobrze. Wśród uczestników nie było sprawniejszych od Navy Seals, a jednak zbieranina cywili z Kolorado – z prawnikiem w składzie – raz za razem dawała im łupnia.

Po raz pierwszy wystartowałem w rajdzie przygodowym w 2003 roku. Skończyłem właśnie drugi rok studiów na CU i wiedziałem już, że nie ma dla mnie przyszłości na stadionowej bieżni. Kiedy razem z kumplem od wspinaczki Markiem Falendarem usłyszeliśmy o 24-godzinnej imprezie w górach Wasatch w Utah, pomyśleliśmy, że to coś dla nas.

Mój ojciec brał udział w Eco Challenge, a ja sam nieraz wsadziłem łokieć w żebra któremuś z innych uczestników tego rajdu podczas licznych wyścigów, uznałem więc, że jestem gotowy.

Myliłem się.

Pierwsze kilka godzin spędziliśmy z Markiem na wiosłowaniu w kółko, bez końca próbując nauczyć się sterowania dziwnymi kajakami, na których siedziało się okrakiem (pewnie pomogłoby, gdybyśmy przed rajdem choć raz spróbowali, jak to się robi). Co było do przewidzenia, na pierwszym punkcie kontrolnym pojawiliśmy się jako ostatni. Ale przed nami było pedałowanie; obaj z Markiem dobrze jeździliśmy na rowerze, no i byliśmy młodzi. Grzaliśmy więc co sił przez resztę dnia, a potem biegliśmy co tchu przez noc. W klasyfikacji generalnej ukończyliśmy zmagania na drugim miejscu na pięćdziesiąt ekip – osiągnięcie godne odnotowania jak na świeżaków.

Przypływ adrenaliny związany z nocnym ściganiem, wyzwania techniczne, duch współpracy, by im sprostać, kwestie logistyczne, dotyczące zapewnienia sobie właściwego odżywiania… to wszystko wciągnęło mnie bez reszty. Złapałem bakcyla rajdów przygodowych.

Zaczęła się również inna przygoda. Byłem wtedy w trakcie odbywania kursu medycznego, który przygotowywał studentów do rozpoczęcia studiów lekarskich. Zawsze pociągała mnie idea pomagania innym. Kiedy zobaczyłem, czego potrafią dokonać wybitni lekarze, by utrzymać moją mamę przy życiu – przeszczepiając narząd wewnętrzny – poczułem wielki podziw i inspirację. Zapragnąłem zdobyć odpowiednie umiejętności, żeby móc dokonywać czegoś podobnego i ocalić komuś życie, mieć bezpośredni wpływ na czyjeś losy. Lubiłem nauki ścisłe i nie bałem się ciężkiej pracy. W końcu w liceum dostawałem świadectwa z wyróżnieniem, a na nich same piątki! Czułem, że nie będę miał problemów z nauką. Na dodatek w związku z kiełkującą karierą sportową coraz bardziej interesowałem się anatomią i fizjologią.

Jednak moje marzenia i staranne plany, które ułożyłem sobie w głowie, musiały się zmienić. Po kolejnych całonocnych przeprawach z chemią organiczną miałem dosyć. Doszedłem do wniosku, że potrzebuję odmiany i powinienem mniej czasu spędzać z książkami, a więcej z dziewczynami. Byłem samotny i pragnąłem kogoś poznać. Podjąłem decyzję i dwa dni później pojechałem z grupą studentów na przedstawienie do Denver. W podróży poznałem bystrą i pełną werwy dziewczynę z trzeciego roku. Miała na imię Amy. Zaczęliśmy się umawiać na randki i natychmiast moje życie stało się o wiele piękniejsze i lepsze. Bardzo się cieszę, że miałem tyle rozumu, by dostrzec potrzebę odmiany. Dziesięć lat później jesteśmy z Amy szczęśliwym małżeństwem i rodzicami dwójki dzieci.

Tamtej jesieni dostałem pierwszą szansę uczestnictwa w dużej imprezie rajdowej; zaproszono mnie do udziału w wyścigu Adventure Xstream Expedition Moab. Adam Chase montował ekipę sponsorowaną przez Eastern Mountain Sports, jedną z największych amerykańskich sieci sklepów ze sprzętem outdoorowym, oraz firmę Salomon – jednego z największych na świecie producentów sprzętu sportowego. Adam, mieszkający w Boulder, jest biegaczem i rajdowcem. Jest również kolegą mojego taty, a mnie poznał poprzedniej zimy na jednym z wyścigów w rakietach śnieżnych. Przy wsparciu dwóch znacznych sponsorów zebrał niezłą drużynę, brakowało mu jednak jeszcze jednej osoby i zdecydował się dać szansę niedoświadczonemu młokosowi. Położył na szali pieniądze i prestiż. W dodatku nie chodziło o udział w biegu sztafetowym, w którym tylko przekazywałby mi pałeczkę i mógłby mnie praktycznie w ogóle nie oglądać wcześniej czy później. Na rajdach jest się skazanym na siebie nawzajem przez całe dnie – i noce – wysiłku ramię w ramię w bardzo trudnych okolicznościach w zmaganiu z wyzwaniami trasy. Adam podjął to ryzyko i zaufał mi, smarkaczowi z uniwerku. Jestem mu za to dozgonnie wdzięczny.

Mimo to muszę przyznać, że przeżyłem chwile wahania, kiedy pomyślałem o znajomych ze studiów. Nie ulegało wątpliwości, że wieczory przez cały tydzień, kiedy ja będę się ścigał, spędzą na imprezowaniu i uganianiu się za dziewczynami. Jednakże byłem już w tym czasie w poważnym związku z Amy, a ona popierała wszystkie moje starty. W wieku 21 lat zaczynałem więc już poznawać przedsmak tego, jak będzie się kształtować moja przyszłość. Choć nie będzie już obejmować chemii organicznej, prawdopodobnie nie znajdzie się w niej też zbyt dużo miejsca na balangowanie. Nie zrozum mnie źle: lubiłem wyjść „na miasto” i bawić się do białego rana jak każdy inny 21-latek. Wiedziałem jednak, że jeśli mam zostać zawodowym sportowcem, co po fiasku marzenia o karierze lekarskiej stawało się coraz wyraźniejszym celem, nie starczy mi czasu na wszystko. Treningi wcześnie się zaczynają. Imprezy – późno kończą. W rezultacie moje życie imprezowicza skończyło się niemal tak szybko, jak się zaczęło.

Propozycja była nęcąca, po części ze względu na Moab, „nirwanę miłośników off-road”, jak pewien bloger określił to miasto w Utah. Miejsce to stało się niemal synonimem sportów ekstremalnych. Znajdziesz tam przepastne kaniony, skrajne różnice temperatur, rzekę Kolorado, szlak rowerowy Slickrock Bike Trail oraz pod dostatkiem czegoś, co mój tata nazywa „błotem Moab” – przesyconą wilgocią glebę, powstałą z dominujących w okolicy piaskowców. Poruszanie się w takim terenie jest bardzo utrudnione.

Moab to wspaniałe miejsce dla rowerzystów górskich i innych amatorów sportu i przygody. Na tym zdjęciu staram się zachować przytomność podczas wyścigu 24 Hours of Moab. Są to zawody kolarstwa górskiego, w których uczestnicy muszą pokonać jak najwięcej pętli, jadąc całą dobę. FOT. MOAB ACTION SHOTS

Zawody Xstream Expedition przewidywały prawie cztery dni nieprzerwanego ścigania się w tej „pustynnej krainie cudów”. W ich skład wchodziły dyscypliny typowe dla rajdów przygodowych: trekking, kolarstwo górskie, kajaki i pokonywanie gór z wykorzystaniem lin poręczowych (fixed ropes). Czteroosobowe drużyny miały przemierzyć wiele słynnych szlaków pustynnych, kanionów i rzek w okolicy Moab. W planach był również trawers wysokich gór La Sal na wschód od miasta. Ponieważ zawody rozgrywano w październiku, można było spodziewać się skrajnie upalnych dni na pustyni oraz zimnych (i być może śnieżnych) nocy w górach.

Adam, który miał wtedy 38 lat, był kapitanem naszej drużyny. Na co dzień pracował jako specjalista prawa podatkowego. Pisał też artykuły do kilku czasopism o tematyce terenowej. Był doświadczonym i zapalonym rajdowcem, jak również człowiekiem konkretnym i przedsiębiorczym. Z wyjątkiem jednego 21-letniego debiutanta z Kolorado, otaczali go sami twardzi rajdowcy ze sporym doświadczeniem.

Andrew Hamilton specjalizował się we wspinaczce górskiej na czas. Zdobył wszystkie czternastotysięczniki Kolorado, jeden po drugim, w niewiarygodnym czasie. Przewodził drużynie podczas wszystkich etapów rowerowych, a jakby tego było mało, ten wyjątkowo wszechstronny zawodnik był również naszym najlepszym wioślarzem.

Emily Baer była bez wątpienia najlepszą biegaczką w ekipie. Została najmłodszą „finisherką”[10] biegu Hardrock 100, stumilowego wyścigu uważanego za jeszcze trudniejszy niż Leadville, ponieważ jest rozgrywany na większej wysokości i trzeba pokonać większe przewyższenia. Emily miała 23 lata, kiedy dobiegła do mety Hardrock – to bardzo młody wiek jak na czołową ultramaratonistkę (wielu biegaczy ultra osiąga szczyt formy dopiero przed czterdziestką, a czasami nawet po niej). Mieszkała w odludnych górach w specjalnie zaprojektowanym domu, wraz z mężem Ernstem, który miał razem z moim tatą służyć nam wsparciem technicznym podczas wyścigu.

Tak, po raz kolejny mój ojciec miał mi towarzyszyć w przygodach. Dobrze było mieć przy sobie Marka Macy’ego, weterana Eco Challenge. Mógł się przydać do przypilnowania, by jego syn stanął na wysokości zadania.

I byłem ja, Travis – 21-letni, niedoszły student medycyny, który potrafił wskazać większość najważniejszych narządów na schemacie ludzkiego ciała, ale z pewnością nie dowiódł jeszcze, że sam ma serce mistrza rajdowego. Byłem jednak synem „Mace’a” Macy, którego wszyscy znali i który znajdował się na miejscu jako członek wyprawy, w razie gdyby komuś zachciało się porównań („Całkiem nieźle sobie radzisz, Travis, ale jednak nie jesteś Mace’em”).

W sumie więc czułem na sobie pewną presję! Co więcej, wyścig Expedition stanowił zakończenie cyklu Adventure Xstream, najważniejszej serii rajdów na Zachodzie USA. Mimo że nasz zespół należał do grona faworytów, mieliśmy poważnych konkurentów w drużynie Team Crested Butte. Sponsorował ją ośrodek Crested Butte Mountain Resort, ale wszyscy członkowie zespołu mieszkali w Gunnison w stanie Kolorado, starym miasteczku kowbojskim, położonym w zachodniej części stanu, w którym roiło się od zawodników światowej klasy. W Gunnison niemal każdy ma swoją ksywkę (nawet samo miasto – „Gunni”), a ekipa naszych rywali składała się z samych miejscowych legend.

Był John Brown, znany jako „JB”, wygadany, opalony zawodowy rowerzysta górski, który potrafił też świetnie biegać. Dalej Eric „Sully” Sullivan, pochodzący z farmy w Kansas, a wyglądający jak kalifornijski surfer. Ten muskularny i opalony przystojniak z burzą długich blond loków przybył do Gunni jako student Western State i osiedlił się na dobre, by jeździć na górskim rowerze i nartach; niesamowity sportowiec.

Załoga Crested Butte miała w składzie również Bryana „Wicka” Wickenhausera, rajdowca w typie starego trapera, który zdawał się umieć dosłownie wszystko. Sporo czasu podczas tego pierwszego rajdu poświęciłem obserwowaniu Wicka i to dzięki niemu zdałem sobie sprawę, że istnieje coś takiego jak ultranastawienie. Wcześniej spotkałem wiele osób, które były jego przykładem, od taty przez Mike’a Klosera do Toma Sobala, ale właśnie zachowanie Wicka i jego występ w zawodach sprawiły, że wszystkie elementy układanki trafiły na swoje miejsce, a ja powiedziałem do siebie: Żeby robić takie rzeczy, trzeba mieć inaczej poukładane w głowie.

Wick bez przerwy kombinował. Rajdy wymagają elastyczności i improwizacji, więc w skład ultranastawienia z definicji wchodzą kreatywność i skuteczność, które Wick demonstruje w każdej sferze życia. Jest typem gościa, który podczas wyścigu używa opakowań po batonach energetycznych do naprawy przebitych opon rowerowych, a kiedy indziej potrafi połączyć własny trening z popołudniową drzemką dzieciaków, ciągnąc je na nartach biegowych, śpiące w saniach.

Bardzo podoba mi się w rajdach wymóg uczestnictwa zawodników obojga płci w każdej drużynie. My mieliśmy Emily, a Crested Butte mieli Jari Kirkland, postać kultową w środowisku rajdowym zachodnich stanów, która była moim osobistym koszmarem.

Jari dwukrotnie rozłożyła mnie podczas wyścigów 24 Hours of Moab na rowerach górskich. Wizja, że spoglądam przez ramię i widzę, jak szybko się zbliża, prześladowała mnie przez całe zawody. „Tylko tego brakowało – mówiłem do siebie – żebym dał się wyprzedzić kobiecie z przeciwnej drużyny”. Nikogo nie będzie obchodziło, że pokonała mnie superbohaterka. Oczyma duszy widziałem już, jak kowboje z Gunni pokrzykują z radości, jadąc oklep na burrach i strzelając na wiwat z rewolwerów, kumple z mojej drużyny stoją zszokowani w ponurej ciszy, a tata opiera się o furgon ze sprzętem i z niedowierzaniem kręci rozczarowany głową.

Musiałem odszukać w sobie ultranastawienie i to natychmiast!

Prawda jest jednak taka, że dochodziłem do niego stopniowo, powoli, dzień za dniem, start za startem, rok za rokiem. Kiedy drżałem ze strachu przed zawodnikami z Crested Butte, nie podejrzewałem, że pewnego dnia staną się moimi kompanami z ekipy, a także przewodnikami po tajemnicach ultranastawienia.

Rzecz jasna nic by z tego nie wyszło, gdybym w Moab schrzanił sprawę. Najlepsza drużyna nie tylko mogła pławić się w glorii zwycięstwa w środowisku rajdowców z Zachodu, ale podzielić między sobą nagrodę pieniężną w wysokości ośmiu tysięcy dolarów, co oznaczało po dwa tysiące na głowę. Niezła sumka jak na lokalny rajd przygodowy. Dla 21-latka, zielonego w temacie, który zarabiał dziewięć dolców na godzinę za korepetycje udzielane futbolistom z uniwerku, nagroda ta jawiła się jak szóstka w lotto. Kiedy usłyszałem, ile można zgarnąć, nagle poczułem przypływ świeżej energii i zapału. Nie mogłem się doczekać. Dawać mi tu tych rywali! Byłem gotowy skopać im tyłki.

Choć imprezy rajdowe zaczynają się w tradycyjny sposób, to znaczy wszyscy zawodnicy ruszają w tym samym momencie na sygnał startera, prawdziwa walka toczy się już poprzedniej nocy, kiedy organizatorzy przekazują ekipom utajnione do tej pory mapy i szczegóły trasy. Wszyscy natychmiast pochylają się nad nimi i sprawdzają, co czeka ich podczas wyścigu. W odróżnieniu od biegów, triatlonu i większości pozostałych imprez wytrzymałościowych, które odbywają się po dobrze wytyczonej trasie ze z góry znanym dystansem, rajdy biegną wskroś naturalnej rzeźby terenu. Jeśli trasę przecina rzeka, trzeba się przez nią przeprawić łodzią; jeśli wyrasta góra, należy się na nią wspiąć; kiedy stajesz nad skrajem urwiska, musisz opuścić się po skalnej ścianie na linie. Nie można ominąć przeszkód.

W rajdach stawia się czoło wyzwaniom naturalnego ukształtowania terenu. Choć czasami wiadomo, jakie dyscypliny są przewidywane w programie, nie zna się dokładnej trasy, dystansu ani kolejności czekających cię prób. Kiedy więc wreszcie dostajesz w swoje ręce mapę, robi się istny kocioł. Na podstawie przekazanych współrzędnych nawigatorzy gorączkowo nanoszą na mapę punkty kontrolne, żeby wyznaczyć optymalną trasę dotarcia do nich, podczas gdy inni członkowie ekipy przerzucają ze stosu na stos buty, szpej[11], rowery, plecaki, wiosła, jedzenie i picie, kapoki, ubrania, jeszcze więcej szpeju, środki pierwszej pomocy i tonę innych rzeczy. Sterty ekwipunku porozkładane są po całym pokoju czy obozowisku, żeby ekipa wsparcia technicznego wiedziała, co zabrać na który punkt kontrolny (na brzegu rzeki, przez którą musisz się przeprawić, nie chciałbyś znaleźć uprzęży do wspinaczki).

Bezpieczeństwo w sytuacjach stresowych jest bardzo ważne, szczególnie kiedy na rajdach korzystasz z poręczówek. Można się o tym przekonać, zjeżdżając na linie z potężnych ścian skalnych, jak ta 50-metrowa nieopodal Gemini Bridges w Moab. FOT.: WWW.AXSRACING.COM / WWW.NEWCOMERPHOTO.COM

Rajd w Moab zaczynał się w taki sam sposób i z ulgą ruszyliśmy w końcu na szlak, razem z czterdziestoma pięcioma innymi drużynami, gdy pistolet startowy wystrzelił o godzinie 0:01 (tak, rajd rozpoczął się minuta po północy… tak żeby wszyscy byli dobrze wyspani).

Żeby dostać się z Moab w góry La Sal, należy pokonać jakieś 1200 metrów w pionie po stromych drogach i wąskich ścieżkach. Warto było się namęczyć, żeby ujrzeć złociste lasy osikowe, które tworzyły jesienną scenerię całodniowej i całonocnej wędrówki od jednego punktu kontrolnego do następnego. Ekipa Crested Butte deptała nam po piętach, kiedy nawigowaliśmy przez góry, zbyt zajęci, żeby zatrzymać się i zrobić zdjęcie, ale uradowani faktem, że rozległe panoramy kanionów rozpościerają się przed nami za każdym zakrętem szlaku, ciesząc oczy. La Sal to górska wyspa w morzu pustyni. Kiedy wespniesz się w wyżej położone rejony, oczom ukazuje się bezkresny pejzaż przepastnych dolin, skalnych iglic i pionowych urwisk.

Mimo wspaniałej scenerii moi towarzysze byli niespokojni, choć żaden z nich nie denerwował się tak jak ja. Wiedzieliśmy z doświadczenia, że katastrofa może czaić się na każdym kroku, stawialiśmy więc na współpracę i dbałość o wszystko, by uniknąć przykrych niespodzianek.

Na długich rajdach przygodowych około drugiego dnia wchodzisz w końcu w pewien ustalony rytm. W naszym przypadku obejmował on między innymi krótkie spotkanie, mniej więcej co sześć godzin, z tatą i Ernstem w punktach kontrolnych, gdzie przekazywali nam kolejne porcje jedzenia i picia oraz nowy sprzęt. To jest, o ile uznali, że chce się im zaczekać na nas na punkcie. W przeciwieństwie do niektórych innych załóg wsparcia technicznego, które starają się zaradzić najdrobniejszym problemom, z jakimi borykają się na trasie ich drużyny, tata nigdy mnie (ani nikogo innego) nie niańczył na rajdach. Podobnie Ernst. Nie są chłopcami na posyłki, psychoterapeutami ani osobistymi asystentami na każde skinienie szefa. Swoją rolę postrzegają tak, że mają dostarczyć sprzęt z punktu A do punktu B. Kropka. Często zdarzało się więc, że zostawiali sprzęt, a sami ruszali w góry na własną wędrówkę.

Gdybym oczekiwał, że tata rozmasuje mi stopy na punkcie kontrolnym, spotkałby mnie spory zawód.

A jednak, nawet jeśli nie rozczulał się nade mną, jego obecność pomogła mi w moim pierwszym zawodowym rajdzie przygodowym, szczególnie w ciągu dwóch ostatnich nocy. Opuściliśmy już obozowisko Gold Bar nad rzeką Kolorado, na zachód od Moab i wjeżdżaliśmy na rowerach na górę kanionu o wiele mówiącej nazwie Long Canyon (dosł. Długi Kanion). Na odcinku dwunastu kilometrów musieliśmy pokonać 650 metrów w pionie, jadąc kamienistym szlakiem w kierunku wyżej położonego płaskowyżu. Słońce dawno już schowało się za horyzontem i choć wiedzieliśmy, że Crested Butte są tuż za nami, jedynym słyszalnym dźwiękiem było wątłe echo naszego oddechu i odgłos zmiany przerzutek, odbijające się od ścian kanionu.

Kręcąc z mozołem pedałami z każdym obrotem korby upadałem na duchu. Kiedy w żmudnym wysiłku pokonywałem metr za metrem szlaku, myślałem tylko o tym, jak bardzo chciałbym się zatrzymać, odstawić rower i położyć spać. Dość tego głupiego wyścigu. Może ta chemia organiczna nie była wcale taka zła… Ale wtedy w mojej głowie pojawiło się wspomnienie pierwszego biegu na 100 mil mojego taty w Leadville. Nie był przygotowany, prawdopodobnie wiele razy chciał się zatrzymać, ale nie zrobił tego. Ukończył zawody. A jednym z głównych powodów, była wizja nagrody, która czekała go na mecie: spotkanie z rodziną.

Ja również musiałem skupić się na czekającej mnie nagrodzie. Może się to wydać prostackie, ale w moich myślach pojawił się natychmiast symbol dolara. Te dwa tysiące zielonych. Co z tego, że nie były tak ciepłe i milusie jak cel taty?

Nie przestawałem napierać.

Nie tylko mnie zaczynało brakować cierpliwości. Jak wie każdy rodzic, druga nieprzespana noc z rzędu to czas, kiedy zaczyna się tracić nerwy i panowanie nad sobą. A gdy jedzie się od kilku godzin stromym, kamienistym szlakiem gdzieś w Moab, cienka struna samokontroli gotowa jest w każdym momencie pęknąć jak zerwane ścięgno Achillesa.

Kiedy gramoliliśmy się w górę kanionu, Adam zakomenderował naszej trójce, że zatrzymujemy się na dziesięciominutową drzemkę. Często stosuje się je w podobnych przypadkach – taki krótki odpoczynek potrafi bardzo odświeżyć ciało i umysł. Polecenie wyrwało mnie z letargu i kiedy miałem właśnie wymamrotać coś na zgodę, po czym zwinąć się radośnie w kłębek na szlaku i usnąć, krzyk Andrew wstrząsnął mną do szpiku kości:

– Adam, cholera, nie wszyscy tu są dzianymi prawnikami!

Stanęliśmy jak rażeni gromem. To się nazywa stracić panowanie nad sobą, a mowa o facecie, który od początku wyścigu aż do teraz był miły, uprzejmy i spokojny.

Long Canyon to długa i trudna przeprawa po kamienistej drodze dla aut terenowych. Byliśmy mniej więcej w tym miejscu szlaku, kiedy Andrew postawił nas do pionu swym nagłym, gwałtownym, a z perspektywy czasu również zabawnym wezwaniem do boju. FOT.: WWW.AXSRACING.COM / WWW.NEWCOMERPHOTO.COM

Choć słowa Andrew mogły się wydawać nie na miejscu, miał słuszność co do tego, na czym powinniśmy byli wtedy skupić myśli. Chciał przez to powiedzieć, że „może ty nie potrzebujesz tych pieniędzy, Adam, ale my owszem. A jedynym sposobem, by je zdobyć, jest zapieprzać do przodu, bo rywale siedzą nam na karku i jeśli tylko nas wyprzedzą, odbiorą nam tę kasę”.

Gdyby był z nami wtedy psycholog, mógłby sformułować to w nieco inny sposób: należy ukierunkować uwagę na motywację zewnętrzną. Wybuch ad personam (z radością spieszę dodać, że Andrew i Adam śmiali się z tej sytuacji już kilka godzin później) był w istocie okrzykiem bojowym skierowanym do całej drużyny. Przywoływał potężną motywację zewnętrzną, w tym przypadku pieniądze, które mogliśmy zdobyć pod warunkiem wygrania zawodów. Rzeczywiście Andrew nie był „dzianym prawnikiem”, a studencki kredyt jego żony, będącej wówczas w ciąży, wciąż powiększał się na wydziale medycznym.

Jego wezwanie do walki przysporzyło nam więcej sił, niż dałaby drzemka na szlaku, i wkrótce znów byliśmy w gazie. Ustalaliśmy strategię na pozostałą część wyścigu i ponownie scaliliśmy się jako zespół. Zwrócenie się ku motywacji zewnętrznej przyniosło ulgę słabnącemu obszarowi mózgu, odpowiedzialnemu za samokontrolę. Znów byliśmy głodni sukcesu.

Wyścig toczył się dalej. Po zjeździe w pobliżu Gemini Bridges, na którym pokonaliśmy – tym razem w dół – około 600 metrów, dotarliśmy do punktu kontrolnego, gdzie zawróciliśmy, by podjąć jazdę z powrotem pod górę dokładnie tą samą drogą. Pamiętam, jak myślałem: „Co za sadysta wybierał tę trasę?”. Po pokonaniu na rowerach tego samego odcinka w dół, w górę i ponownie w dół przyszedł czas na bieg fragmentem osławionego szlaku Kokopelli, który w całości mierzy 227 kilometrów. Następnie czekało nas wielogodzinne wiosłowanie nurtem rzeki Kolorado. Przez cały ten czas Crested Butte, którzy też musieli być nieźle zmotywowani, deptali nam po piętach i często widzieliśmy ich niedaleko za sobą. Jednakże bez ustanku przypominaliśmy sobie o nagrodzie, która czeka na zwycięzców. Motywacja stawała się niemal namacalna.

Andrew opowiadał, jak ważne będą te pieniądze w kontekście piętrzących się opłat za studia medyczne żony (słuchając o tych kwotach, upewniłem się w słuszności swojej zmiany kierunku studiów). Emily rozpatrywała wartość dwóch tysięcy dolarów dla życia na górskim odludziu, które dzieliła z Ernstem. Na wygranej skorzystałby nawet „dziany prawnik” Adam. Ostatecznie nie zarządzał funduszem spekulacyjnym. Miał za to dzieci, a one miały swoje potrzeby, no i pewnego dnia zapragną iść na studia. I jemu przyda się zastrzyk dodatkowej gotówki (dobrze zdawałem sobie z tego sprawę, bo sam byłem synem prawnika, któremu rozkręcenie praktyki zawodowej zabrało wiele lat).

Co do mnie, rozumiało się samo przez się, że dwudziestolatkom potrzeba pieniędzy. Widział ktoś takich, którzy ich nie potrzebowali? Moje potrzeby były jednak zgoła odmienne. Wypytywany natrętnie przez kolegów wyznałem, że pewnie kupiłbym sobie nowy rower i zabrał moją dziewczynę Amy na kolację do jej ulubionej tajskiej restauracji w Boulder na danie, które tak bardzo jej smakowało.

– O, to takie słodziutkie! – skomentowała Emily, a ja zarumieniłem się pod opalenizną.

Pamięć o tych „marchewkach” pozwalała nam napierać bez wytchnienia, zmagając się z brakiem snu, pustynnym skwarem i skrajnym wyczerpaniem przez ostatnią dobę wyścigu, co w rajdach znaczy tyle, ile ostatnia prosta. Rozgrywka między LeMondem a Hinaultem w Tour de France na tzw. fotofiniszu oznaczała zaciętą walkę aż do samej linii mety, w rajdach natomiast przyjmuje się, że rywale siedzą ci na karku, jeżeli mają stratę mniejszą niż godzina. W Moab drużyna Crested Butte znajdowała się zaledwie kilka minut za nami, kiedy rozpoczął się ostatni etap wodny – trzygodzinny spływ kajakowy rzeką Kolorado w głębokim, przecudownym kanionie wyżłobionym w piaskowcu. Owe chwile zawahania na etapie rowerowym mogły być dla nas gwoździem do trumny; to tam bardziej doświadczona drużyna miała szansę nas wyprzedzić i pozbawić zwycięstwa. Ale za dnia nasze marchewki były już dojrzałe, dorodne i w myślach przedstawiały się bardzo apetycznie. Wiedzieliśmy, że zwycięstwo może nam zapewnić tylko dalsze skupienie na celu i niepowstrzymane napieranie aż do samej mety, położonej na wschód od Moab.

Wiosłując jak szaleńcy do samego końca, wygraliśmy zawody! Wyrzucaliśmy zaciśnięte pięści w górę i przybijaliśmy sobie piątki. „Jestem z ciebie dumny, Bud” – powiedział tata i objął mnie ramieniem. Nawet powściągliwy Ernst mnie wyściskał. Nasz kapitan, Adam, wziął mnie na stronę. „Może nie jestem tak dziany, jak twierdzi Andrew, ale na pewno mam trochę oleju w głowie – powiedział z uśmiechem. – W końcu to ja wybrałem cię do drużyny, nie?”.

Smak zwycięstwa zawsze jest słodki, ale wygranie w pierwszym występie w nowej dyscyplinie i to na oczach taty oraz ze świadomością, że dotrzymałem kroku najlepszym zawodnikom w kraju, sprawiło, że pozostały mi po tym piękne wspomnienia. Podobnie po czeku na dwa tysiące dolarów. Choć muszę szczerze przyznać, że po upływie dziesięciu lat nie potrafię już sobie przypomnieć, na co właściwie wydałem te pieniądze. Może część z nich wciąż leży na koncie. Niemniej wspomnienia wspólnych przeżyć z kolegami z drużyny oraz z tatą zostaną we mnie na zawsze.

Innymi słowy, do mety doprowadziła mnie zewnętrzna motywacja, ale próbę czasu wytrzymuje wewnętrzna nagroda.

ULTRANASTAWIENIE 3

ZNAJDŹ SWOJĄ „MARCHEWKĘ”

Motywacja to to, co sprawia, że ludzie podnoszą swoje cztery litery. Dzięki niej osiąga się cele. Bez motywacji nie byłoby piramid, dzieł sztuki, przemysłowych imperiów ani dokonań sportowych.

„Motywacja jest produktywna” – oświadczają Edward L. Deci i Richard M. Ryan, uznane autorytety w tej dziedzinie. Jak jednak wyjaśniają ci dwaj słynni psychologowie w licznych książkach i artykułach, m.in. Intrinsic and Extrinsic Motivations: Classic Definitions and New Directions (Motywacja wewnętrzna i zewnętrzna: definicje klasyczne i kierunki rozwoju) w „Contemporary Educational Psychology”, istnieją różne rodzaje motywacji. Na najbardziej podstawowym poziomie wyróżniamy motywację wewnętrzną, definiowaną jako „robienie czegoś dlatego, że jest to ciekawe i przyjemne samo w sobie”, oraz zewnętrzną, związaną z robieniem czegoś, „ponieważ prowadzi do osiągnięcia odrębnego rezultatu”.

Wszyscy wiemy, którą z nich uważa się za czystą, szlachetną i autentyczną – oczywiście tę, która pochodzi z wewnątrz. Motywację zewnętrzną natomiast traktuje się po macoszemu jako płytką czy w jakimś sensie samolubną lub naganną. „Motywacja zewnętrzna jest zwykle opisywana jako anemiczna i zubożała forma motywacji” – zauważają Deci i Ryan, wykładowcy na University of Rochester w Nowym Jorku.

Przekonują oni jednak, że motywacja zewnętrzna nie tylko ma wielką moc, ale w pewnych sytuacjach może okazać się dla niektórych osób bardziej skuteczna niż wewnętrzna. Oto przykład podany w Intrinsic and Extrinsic Motivations:

Uczeń, który odrabia lekcje tylko dlatego, że boi się kar od rodziców za ich niewykonanie, jest motywowany zewnętrznie, ponieważ pracuje, by osiągnąć określony, zewnętrzny rezultat w postaci uniknięcia kary. Jednak motywacji zewnętrznej ulega również uczennica, która odrabia zadania, ponieważ uważa, że jest to wartościowe z punktu widzenia jej przyszłej kariery zawodowej; także ona wykonuje pracę dla jej wartości instrumentalnej, a nie dlatego, że uważa ją za ciekawą.

Nie jestem psychologiem, ale jako nauczyciel, profesjonalny sportowiec i trener wiem co nieco o tym, jak działa motywacja. Potwierdzam prawdziwość obserwacji Deci i Ryana. Dodałbym do niej spostrzeżenie, że choć motywacja zewnętrzna może być zdaniem niektórych ludzi mniej szlachetna i czysta, często bywa praktyczna i pragmatyczna.

Z punktu widzenia nauczyciela angielskiego w szkole średniej oczywiście chciałbym, żeby uczniowie czytali Szekspira, bo zafascynowało ich użycie języka przez wieszcza albo stworzone przezeń postaci i zawiłości usnutej fabuły. Wiem jednak, że rzadko spotyka się ucznia z tego rodzaju motywacją. Wystarczy mi, że przeczytają Makbeta albo Hamleta, bo wiedzą, że na egzaminie końcowym pojawią się pytania na temat tych lektur. A byłoby jeszcze lepiej, gdyby – marząc o studiach prawniczych w przyszłości – zdali sobie sprawę, że jakie takie obycie z dziełami największego twórcy w historii literatury będzie świadczyć o ich dobrym wykształceniu i stanowić dodatkowy atut.

Deci i Ryan twierdzą, że sytuacja może czasem się zapętlać: zewnętrzne nagrody dają poczucie większej kompetencji, a ta wzmacnia motywację wewnętrzną. Słowa uznania z ust przełożonego, pozytywne opinie w internecie na temat najnowszego opracowania, aprobata kolegów, premia albo awans – to wszystko są określone, zewnętrzne rezultaty, które przekładają się na poczucie kompetencji i zwiększoną motywację wewnętrzną.

Oczywiście inne czynniki, poza wynikami pracy, również mają wpływ na kolejną premię albo kolejne rezultaty działań. Jeśli twój szef jest niewdzięcznym, skąpym trepem, to możesz nigdy nie doczekać się zasłużonej nagrody.

Moim zdaniem jest to jeden z powodów, z których bieganie i inne sporty wytrzymałościowe zyskały tak dużą popularność. Odłóżmy na chwilę na bok korzyści zdrowotne i zastanówmy się, w jakiej innej dziedzinie życia sprawujesz tak bezpośrednią kontrolę nad otrzymywaniem zewnętrznych nagród. W której sferze rezultaty są bezpośrednio zależne od twoich działań – nie twoich wraz ze współmałżonkiem (jak w wychowywaniu dzieci), nie twoich w ramach przedsiębiorstwa albo innej organizacji (jak w pracy zawodowej), ale naprawdę twoich własnych? Gdzie indziej możesz zrobić wszystko sam i czerpać z tego tyle frajdy?

ULTRANASTAWIENIE 3

REFLEKSJA

W pracy trenerskiej obserwuję, w jaki sposób zawodnicy amatorzy motywują się do wysiłku. Chcą przebiec pierwszy ultramaraton, żeby pochwalić się tym na Facebooku; żeby móc zaszpanować wśród znajomych z grupy biegowej; żeby zaimponować chłopakowi albo dziewczynie. Najprawdopodobniej po drodze do celu znajdą też głębsze motywacje. Ale jeśli do pokonania 32-kilometrowego biegu, jaki przewidziałem dla nich w planie na najbliższą niedzielę, motywuje ich myśl o 75 lajkach pod zdjęciem z mety, zamieszczonym na Facebooku… niech i tak będzie!

Czy uważasz, że wymienię zaraz wewnętrzną radość, która na mnie spływa jako jedyne wyjaśnienie, dlaczego się ścigam? Bzdura! Ja również nie jestem dzianym prawnikiem, a więc nagroda pieniężna, którą mogę zdobyć, także jest jednym z powodów, które każą mi wstać rano i wybiec na szlak.

Znalezienie marchewki, niezależnie od tego, czy okaże się cukinią czy innym warzywem – albo nawet lodami na patyku – stanowi ważny element ultranastawienia. Znajdźmy więc twoją.

Wymień trzy dążenia w swoim życiu, które mają dla ciebie duże znaczenie i stanowią wyzwanie:

1. ……………………………………………..

2. ……………………………………………..

3. ……………………………………………..

A potem w odniesieniu do każdego z nich udziel odpowiedzi na następujące pytania:

Odczuwam motywację wewnętrzną, ponieważ

……………………………………………..

……………………………………………..

……………………………………………..

Przyznaję jednak, że ta wewnętrzna motywacja topnieje, gdy

……………………………………………..

……………………………………………..

……………………………………………..

Kiedy tak się dzieje, mógłbym zastosować motywatory zewnętrzne, mówiąc sobie, że

……………………………………………..

……………………………………………..

……………………………………………..

……………………………………………..

A następnie zastosuj powyższe motywatory podczas następnego treningu – czy kolejnego życiowego wyzwania!

A tak przy okazji, oto moje odpowiedzi:

MOTYWACJE MACY’EGO

Trzema dążeniami w moim życiu, które mają dla mnie duże znaczenie i stanowią wyzwanie, są:

Rodzicielstwo

Odczuwam motywację wewnętrzną, ponieważ kocham swoje dzieciaki i dlatego postarałem się ułożyć swoje obowiązki zawodowe tak elastycznie, żeby móc spędzać wiele długich dni z moimi szkrabami.

Przyznaję jednak, że ta wewnętrzna motywacja topnieje, gdy już wczesnym popołudniem dom jest wywrócony do góry nogami, oba maluchy płaczą, a ja mam ochotę się do nich przyłączyć.

Mógłbym wtedy zastosować motywację zewnętrzną, mówiąc sobie, że opiekowanie się dziećmi nie tylko pozwala nam zaoszczędzić pieniądze, które musielibyśmy wydać na nianię, ale i zapobiega przyszłym problemom, kiedy dzieci staną się nastolatkami, ponieważ będzie między nami silniejsza więź. A być może ponadto mój społeczny i edukacyjny wpływ na nie w dzieciństwie pozwoli im na osiąganie wyższych dochodów w dorosłym życiu.

Starty wytrzymałościowe

Odczuwam motywację wewnętrzną, ponieważ uwielbiam przebywać na świeżym powietrzu, a ciężki trening wprawia mnie w dobre samopoczucie, zarówno pod względem fizycznym, jak i mentalnym.

Przyznaję jednak, że ta wewnętrzna motywacja topnieje, gdy trzeba wcześnie rano wstać na trening lub zrobić kolejną sesję na bieżni mechanicznej w czasie popołudniowej drzemki dzieci albo kiedy mam zmęczone nogi po długich zawodach.

Mógłbym wtedy zastosować motywację zewnętrzną, mówiąc sobie, że wytrwałość w tym daje mi możliwość zarobkowania oraz zdobywa dla mnie rozpoznawalność potrzebną do pracy konsultanta.

Działalność doradcza

Odczuwam motywację wewnętrzną, ponieważ bardzo lubię pomagać sportowcom, firmom, słuchaczom moich wystąpień oraz czytelnikom tekstów na drodze realizacji ich celów.

Przyznaję jednak, że ta wewnętrzna motywacja topnieje, gdy jest północ, czuję się zmęczony, roczny bobas nie usypia, a jeden z moich zawodników właśnie przesłał mi długiego maila z opisem problemu na treningu albo zawodach, które poszły nie tak.

Mógłbym wtedy zastosować motywację zewnętrzną, mówiąc sobie, że wytrwałość i niestrudzona ciężka praca przyniosą efekty w postaci wyższych zarobków i działalności na większą skalę, co da lepsze perspektywy mojej rodzinie i ograniczy stres związany np. z kosztami studiów dzieci.

ULTRANASTAWIENIE 3

AKTYWNOŚĆ: DUŻY ZWROT Z INWESTYCJI – RAKIETY ŚNIEŻNE WYSOKO W GÓRACH

Bieg na rakietach śnieżnych to wspaniała i dość unikalna forma aktywności. W okresie, gdy nie ma śniegu, znakomitym jej zamiennikiem jest piesza wędrówka górska.

Trening mentalny: Poruszanie się w rakietach śnieżnych wysoko w górach to zawsze spore wyzwanie, w dodatku może być zimno i paskudnie. Z drugiej strony to często niezła zabawa.

Trening fizyczny: Zwiększyć siłę nóg, wytrzymałość aerobową i wykonać specjalistyczny trening wysokogórski biegając/chodząc w rakietach śnieżnych na wysokości 2700–3700 metrów n.p.m. Trening w rakietach śnieżnych w wysokich górach daje duży zwrot z inwestycji, ponieważ zapewnia intensywną pracę siłową dla nóg, a przy okazji płuca płoną ci żywym ogniem.

Kiedy: Zimą staram się przynajmniej raz w tygodniu trenować w rakietach śnieżnych, ale będziesz miał sporą radochę i pożytek, nawet jeśli zrobisz to tylko jeden czy dwa razy w sezonie.

Jak: Załóż zwykłe buty biegowe i lekkie rakiety śnieżne, przeznaczone do biegania. (Wejdź na snowshoeracing.com albo na moją stronę, gdzie znajdziesz bezpłatne filmy instruktażowe odnośnie rakiet śnieżnych). Śmiga się w nich lekko i szybko; wcale nie przypominają starych rakiet tenisowych, które pewnie sobie wyobrażasz. Mają 20 centymetrów szerokości, 50 centymetrów długości i ważą 900 gramów para. Podjedź do początku szlaku albo wybierz się na weekendową wycieczkę i daj czadu! Pamiętaj o odpowiednim ubraniu się, wzięciu ze sobą jedzenia i picia oraz przestrzeganiu zasad bezpieczeństwa (jeśli wybierasz się w naprawdę niedostępny teren w USA, gdzie mogą panować szczególnie trudne warunki, zabierz kurtkę nieprzemakalną, folię termiczną NRC, detektor lawinowy, łopatę i sondę lawinową). Nie zapomnij o aparacie, żeby uwiecznić najlepsze widoki.

Wariant dla ciepłego klimatu

Jeśli w pobliżu twojego miejsca zamieszkania nie ma śniegu, wybierz się na wędrówkę w pagórkowatym terenie albo idź na plażę i pochodź lub potruchtaj w miękkim piachu. A jeżeli nie znosisz upałów, możesz iść na siłownię i poćwiczyć na stairmasterze (maszynie imitującej pokonywanie schodów).

W trakcie sesji myśl o tym, co cię motywuje – wewnętrznie i zewnętrznie. Na początek pomyśl o motywacji wewnętrznej: miłym oderwaniu psychicznym od obowiązków pracowitego dnia, które właśnie sobie fundujesz; o naturalnym haju, jakiego doznajesz na skutek przypływu endorfin. W miarę narastającego zmęczenia przestawiaj się na motywację zewnętrzną. Zastosuj którąś z wcześniej wymienionych „marchewek” – szansę pochwalenia się w mediach społecznościowych, nagrodę w postaci jakiegoś jedzenia albo napoju (ale z umiarem) itp. – tak aby utrzymać motywację.

ULTRANASTAWIENIE 3

LEKCJA

Dave Mackey

Życie sportowe

Dave został wybrany Ultramaratończykiem Roku 2011 przez magazyn „Ultrarunning” i wygrał niezliczone zawody, od 50-milowych (ok. 80 kilometrów) do trwających wiele dni. W wieku 44 lat nadal ustanawia nowe rekordy, w tym w biegu Quad Dipsea, rozgrywanym od 31 lat w Marin w Kalifornii (poczytaj na davemackey.blogspot.com). Startujemy w jednej drużynie Team Spyder na rajdach przygodowych. Z sentymentem wspominamy sytuacje, gdy trzeba było ciągnąć się nawzajem przez pustynie, góry i co tam jeszcze.

Życie realne

Dave jest oddanym ojcem dwójki małych dzieci i kochającym mężem. Jestem pod wrażeniem jego determinacji, by – już po czterdziestce – rozpocząć i ukończyć podwójne studia magisterskie w dziedzinie opieki zdrowotnej i zdrowia publicznego. Obecnie Dave prowadzi swój gabinet w Boulder w Kolorado, jednocześnie zawodowo biegając i znajdując mnóstwo czasu dla rodziny. To świetny facet, twardo stąpający po ziemi. Z pewnością miło byłoby ci pójść z nim na kawę gdzieś na Pearl Street po długim wspólnym biegu.

Refleksje Dave’a o „marchewce”

Kiedy zdecydowałem się wrócić do szkoły i w wieku 39 lat podjąć studia medyczne[12], wiedziałem, że stoję przed trudnym zadaniem. Chodziłem na zajęcia wieczorami i w weekendy. Moja żona, która jest nauczycielką, okazała mi wielkie wsparcie i przejęła większą część obowiązków związanych z utrzymaniem rodziny, kiedy ja pracowałem mniej. Szkoła medyczna była chyba najtrudniejszą przeprawą w moim życiu. A jednak w tym samym czasie zdobyłem tytuł ultramaratończyka roku w USA.

Jak tego dokonałem? Pomogło to, że stawiałem się tam, gdzie było trzeba i kiedy było trzeba. Nie opuszczałem treningów, przychodziłem na zajęcia, poświęcałem odpowiednio dużo czasu nauce w domu. Uczyłem się do późna, wstawałem wcześnie, żeby biegać, a podczas treningów słuchałem nagrań z wykładów uniwersyteckich. Zrobiłem to, co było potrzebne do osiągnięcia celu. Po drodze nauczyłem się, że postrzegane przez nas granice możliwości czy wytrzymałości są tylko skutkiem doświadczeń. Zrozumiałem też, jak ważne jest, żeby przestać narzekać, wziąć się w garść i przeć dalej naprzód. Mój dawny trener przełajów ze szkoły średniej zwykł mawiać, że w 90 procentach sytuacji, kiedy myślisz: „Nie mogę już bardziej przyspieszyć”, prawdopodobnie możesz. Jestem zdania, że to stwierdzenie jest słuszne w odniesieniu do całego życia, pracy, kariery. Prawdopodobnie możesz dokonać więcej, niż myślisz. Musisz tylko znaleźć odpowiednią marchewkę.

– Dave

MIEJ EGO I KORZYSTAJ Z NIEGO – AŻ PRZYJDZIE PORA SCHOWAĆ JE DO KIESZENI

Trav. Wstawaj, Trav. TRAV!

Odległy głos, mówiący do mnie z australijskim akcentem, brzmiał jakoś znajomo, ale kiedy otworzyłem oczy, sprawdziłem godzinę na zegarku (była 4:21 rano), ujrzałem światło słoneczne przebijające się przez zasłonę chmur na niebie, wymacałem kask na głowie, który pewnie służył mi tej nocy za poduszkę, strząsnąłem śnieg ze śpiwora i poczułem chłód chodnika, na którym tak głęboko spałem – zrozumiałem, że dzieje się coś dziwnego.

Pierwszy moment paniki ustąpił uczuciu zupełnego zagubienia. Dlaczego jest jasno o tak wczesnej porze? Dlaczego tak bardzo boli mnie głowa? Dlaczego moje ciało dygocze? Jak to się stało, że w ustach mam zupełnie sucho, a moje wargi są całkiem popękane? Czy naprawdę mam pęcherze na tyłku? Bo tak się właśnie czuję. Dlaczego mną tak telepie? Czy można być aż tak bardzo głodnym? Nie do wiary.

– Trav! Wstawaj, do cholery!

Ostry, rzeczowy ton głosu Darrena przywołał mnie do porządku.

Odgłosy pośpiesznie przerzucanego sprzętu przez moich towarzyszy z drużyny – Darrena Clarke’a, Paula Romero i Karen Lundgren – przypomniały mi, że spaliśmy na parkingu dla tirów na odludziu gdzieś w północnej Szwecji. Służył nam on za punkt kontrolny w rajdzie przygodowym Explore Sweden. Właśnie zaczynał się trzeci dzień zawodów. W dotychczasowych zmaganiach zabrnęliśmy w tak ciemne i zimne miejsca, że zeszłoroczne Moab zdawało się przy nich przyjemnym spacerkiem w słońcu. Explore Sweden z 2005 roku było moim pierwszym międzynarodowym rajdem ekspedycyjnym. Byłem 22-letnim nowicjuszem w ekipie starych wyjadaczy, którzy bili się o miejsce na podium z najlepszymi drużynami ze Szwecji, Francji, Nowej Zelandii, Australii, USA, Norwegii, Rosji, Polski i innych krajów. Pokonanie Crested Butte to jedno, ale stawanie w szranki z plejadą Australijczyków i Nowozelandczyków to coś zupełnie innego – przypominało grę w kosza na szkolnym podwórku przeciwko najlepszym sportowcom zawodowej ligi NBA.

Musieliśmy spisać się na „piątkę”, ale to, co chwilowo prezentowaliśmy, zasługiwało co najwyżej na „cztery na szynach”. Podczas pierwszego etapu wioślarskiego nasz dwuosobowy kajak wywrócił się w silnym, porywistym nurcie rzeki, częściowo skutej lodem. Zdołaliśmy jakoś się jednak pozbierać po tej nieprzyjemnej kąpieli w lodowatej toni i popłynęliśmy dalej. Długie, wąskie jezioro u ujścia rzeki było pokryte cienką taflą lodu. Kiedy przeprawialiśmy się przez nie w kierunku strefy zmian, zlokalizowanej na jego drugim końcu, ciągle wpadaliśmy pod lód i musieliśmy używać specjalnego szpikulcowatego ustrojstwa, żeby wyciągać się z wody. Te ice picks składały się z małej drewnianej rączki i szpikulca połączonego z nią linką biegnącą pod kurtką jak w dziecięcych rękawiczkach. Stanowiły jedną z pozycji na przyprawiającej o zawrót głowy liście obowiązkowego wyposażenia, zaraz obok kapoków i pianki do nurkowania, które ratowały nas przed utonięciem w zimnych wodach Szwecji. Mimo to było zimno. Nawet bardzo, szczególnie pod lodem. Po około kilometrze dotarliśmy do strefy zmian, gdzie rozebraliśmy się do naga w środku śnieżnej zadymki, przywdzialiśmy stroje kolarskie, złożyliśmy rowery z części dostarczonych w to odludne miejsce w torbach i wyjechaliśmy na bagna. Tam, kilka godzin później, zastosowaliśmy technikę, która pewnie nie należy do zalecanych przez serwisy rowerowe, a mianowicie sikaliśmy na zamrożone zębatki, żeby zaczęły się znowu kręcić.

To wszystko zdążyło się zdarzyć do południa pierwszego dnia.

Potem nawigowaliśmy pieszo na etapie na orientację, prowadzącym przez bezkresne bagna, pokryte warstewką lodu (wystarczająco delikatną, by kruszyć się pod stopami, a jednocześnie wystarczająco twardą, by ranić łydki), pod którym po kolana zalegała zimna woda. W rajdzie przewidziane były również tzw. przenoski: samodzielny transport kajaków od jednego akwenu do kolejnego (na plecach albo wózkach kołowych). Ciężkie są, skurczybyki – a jedna z przenosek liczyła ponad trzydzieści kilometrów utwardzoną drogą.

Światło słoneczne towarzyszyło nam do późna w nocy (ze względu na szerokość geograficzną). Spaliśmy może godzinę tuż obok szlaku, a potem budziliśmy się zdezorientowani, trzęsąc się z zimna.

Kajaki to jedna z trzech najważniejszych dyscyplin rajdowych obok wędrówek pieszych i rowerów górskich. Kiedy zrobiono to zdjęcie w 2009 roku w Abu Dhabi, wiosłowanie szło mi już całkiem nieźle, ale w 2005 roku na Explore Sweden nie miałem prawie żadnego doświadczenia w tym względzie i nieźle dostałem w kość z tego powodu. FOT.: WOUTER KINGMA

Rajd ugościł nas brutalnym chłodem, smagał śniegiem i deszczem. Niektóre z czołowych drużyn wycofały się z powodu chorób, kontuzji, a także tej prostej przyczyny, że co za dużo, to niezdrowo, i w pewnym momencie to wszystko przestaje być zabawne. Wśród tych, którzy musieli odpuścić, była ekipa Mike’a Klosera – Team Nike ACG/Balance Bar – bez wątpienia najlepsza na świecie.

Krótko mówiąc, rajd Explore Sweden zmusił mnie do odkrycia cierpienia na nieznaną mi do tej pory skalę – skalę, która zatrzymała najlepszych rajdowców globu i jednego z najtwardszych kolesi, jakich znam.

Byłem wyczerpany, niewyspany i totalnie wyniszczony od stóp do głów. Wgramoliłem się do małej budki przy parkingu i popełniłem okropny błąd – spojrzałem w lustro. Przekrwione oczy, zmierzwione włosy, nabrzmiała i poczerwieniała twarz. Usta w pęcherzach. Czułem się jeszcze gorzej, niż wyglądałem, i byłem prawie pewien, że moja kariera w mroźnych ostępach Północy nie potrwa już zbyt długo. W głowie zakołatała mi myśl, że Darren, Paul i Karen pomylili się, zapraszając mnie do swojej drużyny. Zaryzykowali, będąc pod wrażeniem moich referencji i startu w Moab razem z załogą EMS/Salomon. To było jednak zbyt wiele jak dla mnie i zaczynałem świrować.

Widząc swoje odbicie w lustrze, począłem rozważać zakończenie wyścigu tu i teraz. Wyobraziłem sobie święty spokój i komfort ciepłego hotelu, który mógłby stać się moim udziałem w ciągu godziny, gdybym podniósł ręce i oznajmił: „Poddaję się”. Zdałem sobie sprawę, że nadeszła chwila prawdy. Czy posłucham własnego ciała, mózgu i odczuć, które przesyłały jedną, jasną wiadomość, że należy zrezygnować z dalszego udziału, czy też podążę za marzeniem ukończenia pierwszego wielodniowego rajdu przygodowego non-stop na arenie światowej?

Czuję się po wiek wieków wdzięczny za to, że kiedy gapiłem się w lustro na twarz przypominającą żywego trupa, a ona wlepiała we mnie swoje oczy, jeszcze raz przypomniałem sobie tatę na jego pierwszym Leadville oraz ultranastawienie, którym zaimponował synowi. Przypomniałem sobie Sobala, LeMonda i Ulricha, a także wszystkich innych twardzieli, których podziwiałem przez lata, a którzy w swoim czasie znajdowali się dokładnie w takiej sytuacji jak moja teraz. Oni nie wybrali piernatów w Hiltonie i ja również nie powinienem tego robić. Pomyślałem też o moich towarzyszach z drużyny. Przed kilkoma dniami nasza czwórka stanęła razem na starcie i zobowiązała się nie poddać. Złamałbym słowo, gdybym teraz wywiesił białą flagę.

Nade wszystko pamiętałem zaś o najważniejszym – o własnym ego.

Tak, tak, ego. Mówiło, że mogę, powinienem i muszę to zrobić. I zrobiłem.

Kiedy piszę „ego”, nie chodzi mi o koncepcję Freuda, w której ego jest racjonalnym składnikiem tożsamości, pośredniczącym między „id” a rzeczywistością. W przywołanym tu przeze mnie sensie (zgodnym z potocznym), ego oznacza to, co w słowie „egotyzm” – zarozumiałość, poczucie, że jest się kimś znaczącym. Związane jest też z wysoką samooceną i obrazem samego siebie.

I właśnie to wszystko mnie zawiodło owego ranka w Szwecji. Szacunek do samego siebie, wizerunek, poważanie własnej osoby, pewność siebie. Potrzebowałem odnowić łączność z tą „zarozumiałą” części ego – taką, która poczułaby się zhańbiona i zawstydzona, gdybym się wycofał. Może Kloserowi upiekło się podobne zachowanie, ale ja nie mogłem się z nim równać pod względem osiągnięć. Przypomniałem sobie jednak, że mam już na koncie własne sukcesy w zawodach ultramaratońskich różnego rodzaju; że byłem członkiem zwycięskiej drużyny w Moab, w moim pierwszym starcie w rajdach przygodowych i że pokonałem tam jedną z najlepszych drużyn w Ameryce Północnej (chłopaków i dziewczynę z Gunni). Przypomniałem sobie, że jestem synem Mace’a Macy i w pewnym sensie wychowano mnie na „ściganta”: rowery górskie w Górach Skalistych w wieku pięciu lat, rakiety śnieżne zimą od czasów szkoły średniej, bieganie w wysokich górach przez cały rok na okrągło. Nie przypominało to typowego dzieciństwa w Stanach, byłem tego świadom. Wychowano mnie i wytrenowano do bycia zawodnikiem wytrzymałościowych sportów outdoorowych. Mam to wszystko teraz zaprzepaścić, żeby przespać jedną noc w czystej pościeli? Czeka mnie jeszcze wiele ciepłych pokoi i wygód nocy, kiedy skończy się wyścig. Teraz jest czas, żeby iść naprzód.

Tako rzekło moje ego.

Wyruszyłem z przyczółku na odludziu z uśmiechem na twarzy i sercem rwącym się do walki. Wskoczyliśmy – no dobrze, wgramoliliśmy się – na rowery, do których były przymocowane (taśmą klejącą) narty oraz rakiety śnieżne, i pojechaliśmy.

Ponad sześćdziesiąt kilometrów jazdy w górach zaprowadziło nas do strefy zmian, gdzie rozłożyliśmy rowery na części (po raz czwarty albo piąty w tym wyścigu), zapakowaliśmy je do skrzyni i załadowaliśmy na półciężarówkę, która miała przetransportować je na metę.

Rozpoczęliśmy kolejny etap, będący wizytówką wyścigu. 36-godzinny segment obejmował mieszankę marszu, nart, rakiet śnieżnych, zimowej wspinaczki górskiej i ferraty (via ferrata to popularna w Europie forma turystyki górskiej w trudnym, skalistym terenie, z metalowymi zabezpieczeniami w formie lin, łańcuchów, uchwytów i klamr przytwierdzonych do skały). Nieśliśmy ze sobą sprzęt potrzebny do wszystkich tych dyscyplin, wybierając sposób pokonywania trasy – pieszo, w rakietach śnieżnych albo na nartach – zależnie od aktualnych warunków.

A warunki pogarszały się. W środku nocy, gdy pokonywaliśmy fragment na nartach biegowych podczas etapu „alpejska zima”, rozpętała się śnieżna burza. Stało się to w momencie, gdy wszyscy zaczynali przysypiać na nartach, opierając się na kijach. Trzeba było opatrzyć stopy Karen, ale wiedzieliśmy, że zatrzymywanie się w środku burzy może stanowić śmiertelne zagrożenie.

Jechałem na nartach jakieś trzydzieści metrów przed grupą – większy odstęp sprawiłby, że zniknąłbym im z oczu i pewnie ich zgubił – kiedy nagle spostrzegłem jakąś drewnianą chatynkę. Miała nie więcej niż trzy metry długości i tyle samo szerokości. Ściany, wznoszące się nie wyżej niż moja głowa, były prawie całkowicie pokryte nawianym śniegiem. Niemniej wyglądała na solidne schronienie – wszystko było lepsze od dziko wyjącej zamieci, w której brnęliśmy.

– Słuchajcie! – zakrzyknąłem. – Tu jest jakaś buda!

Decyzja Paula, motywowana zarówno troską o Karen, jak i pragnieniem ukończenia wyścigu, do czego nieodzowne było przetrwanie nocy, zapadła natychmiast: – Wchodzimy.

Za pomocą czekana i rakiet śnieżnych Darren począł odkopywać drzwi spod metrowej zaspy.

Niedługo później znaleźliśmy się w raju rajdów przygodowych: suchym pomieszczeniu z piecykiem oraz zapasem drewna i gazet. W przeciągu kilku minut rozbłysły płomienie, a ja nie obudziłem się nawet, kiedy spadłem z ławeczki, na której przysnąłem.

Moje ego i koledzy z drużyny pomogli mi przetrwać zimno i śnieżną zawieruchę w Szwecji. Na tym długim etapie w końcowej części wyścigu nieśliśmy ze sobą narty, rakiety śnieżne, raki, sprzęt wspinaczkowy i zimowe ubrania. FOT.: TRAVIS MACY

Ta godzina odpoczynku dała nam więcej sił niż poprzednia przerwa, pewnie dlatego, że spędziliśmy ją w ciepłym pomieszczeniu zamiast mroźnego parkingu. Wiecznie mokre stopy ultramaratończyków i rajdowców stają się obrzmiałe i wrażliwe (wyobraź sobie stopy po kilku godzinach spędzonych w wannie), tymczasem ogień sprawił, że po raz pierwszy od kilku dni wszystko było suche. Karen nakleiła nową warstwę taśmy klejącej na miejsca na piętach, które najmocniej ucierpiały od pęcherzy, po czym zwróciła się do nas ze zwykłym dla siebie optymizmem i rzeczowością: „No dobra, weźmy się do roboty” – dając sygnał do akcji.

Wyszliśmy na zewnątrz i z ulgą przywitaliśmy słoneczny poranek, gotowi zdobywać świat, a przynajmniej ten jego niewdzięczny zakątek. Późnym popołudniem po kolejnym dniu spędzonym na nartach i w marszu dotarliśmy do mety. Ukończyliśmy zmagania na szóstym miejscu. Rzecz jasna wolę wygrywać, ale czułem dumę z dokonania czegoś, co stanowiło porządny sprawdzian siły mentalnej oraz ze sprostania wyzwaniu, które rozłożyło kilka z najlepszych ekip świata. Rozpocząłem zawody jako debiutant w międzynarodowych rajdach ekspedycyjnych; Karen wołała wręcz na mnie „Dennis Rozrabiaka”, bo mój młody wiek, blond czupryna i entuzjazm wywołały u niej skojarzenia ze znaną komedią o nieznośnym urwisie. Moje dotychczasowe konto rajdowe nie przekonywało, że byłem gotowy na Explore Sweden. Ego przekonało mnie jednak, że dam radę, więc dałem.

Dziesięć minut po przekroczeniu linii mety zasnąłem przy obiedzie w hotelowej restauracji i tym razem koledzy pozwolili mi spać.

W pewnych sytuacjach ego jest dla nas niezbędne, o czym przekonałem się podczas wspomnianego wyścigu. Innym razem jednak najlepszym, co można zrobić, jest schowanie go do kieszeni i zwrócenie się do kogoś o pomoc.

Wziąłem udział w Explore Sweden w jakiś tydzień czy dwa po zakończeniu studiów na CU. Kiedy wróciłem z wyprawy, oczekiwałem, że będę gwiazdą zawodów wytrzymałościowych w Kolorado. Kimś, kto będzie wygrywał biegi w rakietach śnieżnych, kogo będzie się oczekiwać w najlepszej trójce na ultramaratonach biegowych i rowerowych, kto będzie prowadził drużyny rajdowe do triumfów. Zamiast tego przyszło mi grać drugie skrzypce w koncercie 26-letniego giganta z Michigan, o imieniu Josiah.

Kiedy ja studiowałem i ścigałem się w Moab i w Szwecji, do mojego rodzinnego miasta wparował Josiah Middaugh i skopał wszystkim tyłki. Przez kolejne dwa lata, kiedy próbowałem rozkręcić profesjonalną karierę sportową, wielokrotnie rywalizowałem z nim w wyścigach w rakietach śnieżnych, biegach, triatlonach, rajdach przygodowych i rozmaitych imprezach multidyscyplinarnych. Z przyjemnością stwierdzam, że jako jednemu z nielicznych udało mi się go kilka razy pokonać. Ale nie zdarzało się to często, mimo że zawsze dawałem z siebie wszystko i za każdym razem święcie wierzyłem, że mogę z nim wygrać. Skończyło się na tym, że w ciągu kolejnych kilku lat zająłem drugie miejsce za Josiahem ze dwadzieścia razy.

Znalezienie sposobu, by pokonać tego rywala, stało się moją obsesją. Co on jadał? Jakiego sprzętu używał? Jakie sekretne treningi odbywał? Cokolwiek to było, robił to dobrze i często. Josiah systematycznie prezentował szczytową formę podczas licznych zawodów w sezonie zimowym i letnim, przez cały rok wygrywał wyścigi, zawsze stawał na starcie w pełni formy i gotów do boju – to niebywałe osiągnięcie w dyscyplinie, w której większości zawodników udaje się zbudować porządny szczyt formy tylko raz lub dwa razy w roku.

Jak przed chwilą przyznałem, ego odgrywa bardzo istotną rolę. Tym razem przekonywało mnie, że ja również mógłbym sobie ułożyć własny plan treningowy, który skutkowałby tak świetnymi startami i utrzymywaniem topowej formy – słowem, pozwoliłby mi pokonać Josiaha.

Kombinowałem, poprawiałem, popisywałem się kreatywnością. A Josiah wciąż dawał mi łupnia.

Zdobywałem wiedzę. Stosowałem podejście naukowe. Używałem więcej gadżetów. A on wciąż spuszczał mi lanie.

Ciężko pracowałem. Naprawdę bardzo ciężko. A on wciąż dawał mi wycisk.

Ćwiczyłem psychikę. Wzmacniałem umysł. Stałem się twardszy i bardziej nieustępliwy. A on wciąż łoił mi skórę.

Wykonywałem treningi podobne do następującego (cytuję wprost z dzienniczka treningowego z tamtego okresu): Start w Boulder o północy. Jazda rowerem szosowym 69 kilometrów do początku szlaku na Longs Peak, 1200 metrów przewyższenia. Kolejne 1500 metrów w pionie podczas 12 kilometrów biegu na szczyt Longs. Bieg z powrotem do początku szlaku. Następnie – rower i kolejne 91 kilometrów, tak aby łącznie wyszło 160. Cały trening wykonany z wyładowanym plecakiem, żeby poćwiczyć przy okazji psychikę.

Wiele razy stawaliśmy na podium razem z Josiahem (pośrodku na zdjęciu), który zwykle zajmował najwyższy stopień. Zdobył toporek zwycięzcy (i skasował największy czek) po naszej zaciętej walce na Ultimate Mountain Challenge podczas imprezy GoPro Mountain Games, rozgrywanej w Vail w 2013 roku. W ciągu dwóch dni rywalizowaliśmy w kajakarstwie i kolarstwie górskim, biegach terenowych oraz kolarstwie szosowym. Ja stoję tu z lewej (drugie miejsce), a Adam Wirth z prawej (trzecie miejsce). FOT.: TRAVIS MACY

Josiah tak nie trenuje, myślałem, taszcząc ze sobą ciężar po górach.

Nie trenował w ten sposób. Ale to nie miało znaczenia. I tak mnie pokonywał.

Może to był nagły przebłysk dojrzałości, a może po prostu skończyły mi się pomysły, w każdym razie zdałem sobie sprawę, rozczulając się nad swoim zranionym ego, że czas odrzucić je precz i zwrócić się do kogoś o pomoc.

To zabawne, co się dzieje, gdy człowiek chowa ego do kieszeni. Kiedy tylko to robi, pomysły, które wcześniej wydawałyby mu się absurdalne, teraz jawią się jako oczywiste rozwiązania. To właśnie stało się, kiedy zmieniłem sposób myślenia. W nagłym olśnieniu zrozumiałem, kogo poprosić o pomoc w takim ułożeniu treningu, żeby móc pokonać Josiaha.

Josiaha.

Pojąłem, że jeśli chcę nauczyć się trenować jak on i uzyskać podobną regularność dobrych występów, muszę zwrócić się do człowieka, który to robi co tydzień na moich oczach.

Gdy siedziałem z telefonem w ręku, żeby zadzwonić do niego i poprosić, by mnie trenował, czułem się, jakbym wrócił do czasów gimnazjalnych i zbierał się na odwagę, by wykręcić numer ślicznej dziewczyny. Zachodziłem w głowę, co powiedzieć, żeby wypaść na fajnego, oraz czy jego ego pozwoli mu trenować rywala.

Josiah był zawsze daleko w przodzie pod wieloma względami i tak samo było w tej sytuacji, bo z otwartością przyjął moją propozycję, uspokoił mnie i zapewnił, że kwestie ego nie będą grały żadnej roli w tej sprawie.

Okazało się, że decyzja ta wyszła mi na dobre. Pod kierownictwem Josiaha stałem się wydajniejszy w treningu, wykonując więcej pracy w krótszym czasie. Sesje zaordynowane przez niego były bardzo bolesne, ale to przecież świetny trening dla psychiki, prawda? Stałem się lepszym sportowcem. Szczerze mówiąc, największe sukcesy indywidualne odniosłem dopiero po tym, gdy zaczął kierować moim treningiem.

Co więcej, trening u Josiaha, po odstawieniu mojego ego na bok, zapewnia mi ciągłą edukację, dzięki czemu jestem w stanie samemu lepiej trenować moich własnych podopiecznych.

A gdybyś się zastanawiał, dodam jeszcze, że nie, wciąż nie zdołałem pokonać Josiaha. Niemniej jeśli będę go pilnie słuchał, myślę, że w końcu się to uda.

Albo tak mi tylko podpowiada ego…

ULTRANASTAWIENIE 4

MIEJ EGO I KORZYSTAJ Z NIEGO – AŻ PRZYJDZIE PORA SCHOWAĆ JE DO KIESZENI

W moim pojęciu ego nie ma nic wspólnego z rozpychaniem się łokciami, wywyższaniem nad innych czy dochodzeniem do celu czyimś kosztem – czyli z tym wszystkim, z czym często je kojarzymy. Gdy mówię, że masz „mieć ego”, nie sugeruję, że masz mieć przerośnięte ego. Chodzi mi o to, żebyś posyłał sobie takie komunikaty jak: „Dzięki przemyślanemu planowaniu, nastawieniu na sukces i zaciętości mogę osiągnąć dosłownie wszystko, co zechcę. Być może po drodze coś się nie powiedzie i będę musiał zaczynać od nowa. Realizacja planów może zabrać dużo czasu, a sprawy prawdopodobnie nie będą chciały układać się dokładnie po mojej myśli, ale dopnę swego, bo mocno wierzę w siebie i swoje możliwości”.

Tamtej nocy w Szwecji opowiedziałem sobie historię młodości Travisa Macy – jak przetrwałem wiele innych trudnych prób podczas wcześniejszych wyścigów, o których czytałeś; jak dużo pracy włożyłem w to, żeby zobaczono we mnie, 22-latku, kandydata do czołowej zawodowej drużyny rajdowej.

Właśnie ego sprawiło, że podjąłem wtedy dalszą walkę. Jest niezbędne, byś wstał z kanapy i zaczął trenować, pobiegł w pierwszym wyścigu na 5 kilometrów albo wziął udział w 100-milowym ultramaratonie. Potrzebujesz ego, jeśli chcesz ukończyć studia, zdobyć dobrą pracę, założyć własną firmę lub objąć stanowisko dyrektorskie w dużym przedsiębiorstwie. Lepiej, żebyś je miał, jeżeli chcesz umocnić swoje małżeństwo albo odbudować je po trudnym okresie. Bez ego znacznie zmniejszają się twoje szanse w starciu z chorobą, depresją czy osobistą tragedią. Chcesz, żeby dzieci cię kochały i brały z ciebie przykład, kiedy dorosną? W takim razie zacznij pracować nad swoim ego, gdy tylko test ciążowy da pozytywny wynik. Ego skojarzone z ultranastawieniem oznacza głęboką pewność siebie, zakorzenioną nie tyle w twoich talentach i umiejętnościach, ile w etyce pracy i odporności w starciu z przeciwnościami losu – a także w przekonaniu, że przymioty te przeprowadzą cię nawet przez najcięższe próby, jakie mogą stanąć na twojej drodze.

Podobnie jak w przypadku pozostałych zasad ultranastawienia, również dla tej istnieją podstawy doświadczalne oraz naukowe. W doskonałej książce Od dobrego do lepszego Jim Collins wraz ze swym zespołem badawczym definiuje najlepszych liderów jako ludzi szaleńczo oddanych nie swemu ego, ale sprawie. Podejmują oni decyzje, kierując się tym, co najlepsze z punktu widzenia realizacji celów firmy, a nie tym, co mile połechce ich ego. W wyborze działań opierają się na obiektywnych obserwacjach, a nie na emocjonalnej brawurze. Takich ludzi Collins nazywa „liderami piątego stopnia”.

Podoba mi się to, co pisze Collins, i proponuję, żebyś sam stał się liderem piątego stopnia dla siebie. Stwórz jasną wizję i plan działania w wybranej sferze życia oraz tego, co generalnie możesz zrobić z czasem danym ci na ziemi. Potem zaś odetnij się od brawury, myśl obiektywnie i chętnie korzystaj z pomocy przyjaciół, rodziny, znajomych, szkoleniowców, a nawet tak zwanych rywali. Niekiedy może to oznaczać przeczytanie książki, zapisanie się na jakiś kurs albo zwrócenie się o pomoc do osoby stojącej pozornie na niższym szczeblu w hierarchii zawodowej. Kluczem jest nieustanne uczenie się przez częste proszenie o pomoc. Postępując tak, opuszczasz gardę, a to istotna oznaka rozwoju! Jak mistrzowsko opisała to dr Brené Brown w książce Z wielką odwagą, obnażanie swoich słabości – w naturalny, nieskrępowany sposób – jest fundamentalnym elementem osobistego rozwoju, sukcesu i szczęścia.

ULTRANASTAWIENIE 4

REFLEKSJA

Żeby zrealizować wielki cel, potrzeba wytrwałości, a to wymaga z kolei wysokiego mniemania o sobie samym. Ultranastawienie często nakazuje podejmować wielkie wyzwania, których – sądząc na podstawie twoich dotychczasowych osiągnięć i doświadczeń – nie powinieneś nawet tykać. W tego rodzaju przypadkach największym sprzymierzeńcem jest wiara we własne siły. Nazywa się to czasem „poczuciem własnej skuteczności”. Oceńmy twoje poczucie skuteczności. Zadaj sobie następujące pytania:

Jakie masz cele?
Jak zamierzasz je osiągnąć
Dlaczego wierzysz w siebie? Jakie twoje cechy pomogą ci, twoim zdaniem, osiągnąć te cele?

Realizacja poważnych zamierzeń zwykle wymaga czegoś jeszcze: pomocy. W pojedynkę niewiele można. Tylko nieliczni osiągają cokolwiek bez żadnej pomocy lub rady z zewnątrz. Zajdziesz dużo dalej, jeśli wykażesz się pokorą i poprosisz o pomoc – a czasami czeka ona tam, gdzie najmniej się jej spodziewasz. Nadchodzi wtedy czas, by odłożyć ego na bok i zadać sobie te pytania:

Jaka pomoc przydałaby ci się w realizacji celów?
Kogo o nią poprosisz?
Jak się do tego zabierzesz?

A oto moje odpowiedzi:

Rozważając sześć powyższych pytań w kontekście swojego życia, odniosę je do moich celów w trzech sferach: sportu, rodziny i pracy zawodowej.

Przypominanie sobie o tym, że osiągnąłem znaczny sukces w sporcie – a co ważniejsze, że to samo nastawienie umysłowe i podejście do pracy, które stosuję w sporcie, przyniesie rezultaty również w życiu zawodowym i rodzinnym – sprawia, że mocniej w siebie wierzę. Podobnie działa moje poczucie własnej skuteczności (inaczej mówiąc, moje ego).

Jednocześnie zdaję sobie sprawę, że wciąż muszę szukać pomocy, niemal na każdym kroku, tak jak wtedy, gdy poprosiłem Josiaha o wsparcie trenerskie. Niedawno, razem z moją żoną, zacząłem prowadzić Macy College Consulting, niezależną firmę doradztwa w sprawie wyboru studiów (www.macycollegeconsulting,com). Doświadczenie Amy na tym polu daleko przewyższa moje i niemal codziennie muszę prosić ją o pomoc.

Nieustannie zwracam się też do innych ekspertów, szczególnie z dziedziny wychowania, dzięki czemu mogę korzystać z ich doświadczenia, mądrości, zebranych przykładów i błędów. Tak na marginesie: takie konsultacje wcale nie muszą dużo kosztować. Kiedy biegam albo jeżdżę na rowerze, często słucham wypożyczonych z biblioteki audiobooków o wychowaniu dzieci. Eksperci ci mnie nie znają, ale mimo to zwróciłem się do nich o pomoc, a oni mi jej udzielili.

Mógłbym sam sobie dać radę w sporcie, życiu rodzinnym i zawodowym, ale jestem pewien, że korzystanie z pomocy zaowocuje lepszymi wynikami – i przyjemniejszym procesem dochodzenia do nich.

ULTRANASTAWIENIE 4

AKTYWNOŚĆ: NOWOZELANDZKA „MISJA”

Zbliża się dzień startu? A może szukasz nowego wyzwania? Oto propozycja, która podsyci płomień ego i pozwoli ci osiągnąć doskonałą formę psychiczną i fizyczną.

Na ten pomysł wpadli świetni rajdowcy z Nowej Zelandii – tacy zawodnicy jak wielokrotny mistrz świata w rajdach przygodowych Nathan Fa’avae i pięciokrotny triumfator wyścigu Speight’s Coast – Coast Richard Ussher, który może się również poszczycić ukończeniem triatlonu Ironman w czasie poniżej 9 godzin. Nazywają tę ideę „misją”. Ta sesja treningowa łączy długotrwałą aktywność (od 90 minut do 12 godzin zależnie od poziomu sprawności) z uważnym i celowym wyborem trasy (co może oznaczać wszystko, od zrobienia kółka po osiedlowym parku do obiegania całych górskich pasm).

Misję można wypełnić, poruszając się w jeden określony sposób, np. pieszo, rowerem, w kajaku czy wpław, albo łącząc kilka sposobów.

Kiedy: Staram się odbywać tego rodzaju treningi weekendami, a ostatnią długą sesję robię na dwa tygodnie przed zawodami. Długie, niepowtarzalne, stosunkowo swobodne (jeśli chodzi o poziom ustrukturyzowania) wypady mogą dać niezłego kopa mentalnego, jeśli na co dzień powtarzasz jak katarynka ten sam schemat treningowy.

Jak: Razem z Amy mieliśmy to szczęście, że mogliśmy przez prawie rok włóczyć się po Wyspie Południowej w Nowej Zelandii. Poznałem wówczas kilku najlepszych na świecie zawodników sportów multidyscyplinarnych. Wypady na trening do buszu są tam na porządku dziennym, a zawodnicy ciągle gadają o tych „misjach”, które są w praktyce długotrwałą sesją treningową, podczas której odwiedza się jakieś ciekawe miejsca. Porządne misje odbywa się z dala od cywilizacji, ale można je także uskuteczniać nie opuszczając miasta.

Przykładem misji do wykonania na Manhattanie może być zadanie: spędź kilka godzin w Central Parku albo Prospect Parku. Pobiegnij jedną lub dwie pętle, a potem wskocz na rower i dokręć jeszcze jedną; następnie pomaszeruj bocznymi alejkami i poszukaj niepoznanych dotąd miejsc (propozycja: znajdź fort wojenny z 1812 roku w Central Parku; a w Prospect Parku wejdź na wzgórze Lookout Hill, żeby nacieszyć się pięknym widokiem i otrzymać lekcję historii na temat bitwy o Brooklyn, która podczas wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych rozegrała się właśnie tu, na obszarze dzisiejszego parku). Oczywiście przebywasz w wielkim mieście, a Nowy Jork jest jedną z najbezpieczniejszych metropolii w USA, należy jednak zachować zdrowy rozsądek i odpowiednio się przygotować.

Choć użyłem Nowego Jorku za przykład, misja taka może się odbyć w każdym mieście, miejscowości albo na terenie wiejskim. Jeżeli weźmiesz ze sobą kilku kumpli, będziesz miał jeszcze większą frajdę.

Uzupełnienie: Nowozelandczycy nigdy nie wyruszają na przekombinowane misje, a trasy wyznaczają sobie starannie i z rozmysłem. Mogą np. przebiegać z jednej strony łańcucha górskiego na drugą, wspinając się na przełęcz Goat Pass, a potem z niej schodząc, albo zrobić wielką pętlę od schroniska do schroniska w parku narodowym Nelson Lakes. Żeby wyprawa była autentyczna i dawała uczucie spełnienia, w wyborze trasy kieruj się ciekawymi miejscami, a nie czasem lub dystansem. Ja sam lubię dojechać do początku szlaku rowerem, a potem zostawić go gdzieś w krzakach i wbiec na jakiś szczyt albo pobiec nad brzeg fajnego jeziora.

ULTRANASTAWIENIE 4

LEKCJA

Josiah Middaugh

Życie sportowe

Josiah jest jednym z czołowych triatlonistów XTERRA na świecie. Specjalizuje się w tej terenowej odmianie zawodów pływacko-rowerowo-biegowych, podczas których uczestnicy biegną szlakami w terenie i jeżdżą na rowerach górskich. Josiah zdobył dziesięć tytułów mistrza USA w XTERRA, co okupił bardzo ciężką pracą. Od dziesięciu lat nie przegrał biegu w rakietach śnieżnych, a tutaj, w Kolorado – gdzie można odnieść wrażenie, że połowa ludzi trenuje w pocie czoła i podejmuje imponujące wyzwania – jest gwiazdą multidyscyplinarnych wyścigów górskich. Josiah jest trenerem zawodników konkurencji wytrzymałościowych i nikomu nie szczędzi swego czasu ani wiedzy, nawet jeśli plany treningowe mają służyć jakimś młokosom do tego, by pewnego dnia go pokonali (spójrz na josiahmiddaugh.com).

Życie realne

Josiah jest w pełni autentyczny, nie robi nic na pokaz. Imponuje mi jego spokój i pewność siebie w treningu, zawodach, szkoleniu i życiu rodzinnym. Mimo że osiągnął najwyższy poziom w swej dyscyplinie, wciąż szuka sposobów, by dalej się doskonalić. Kilka lat temu otrzymał dyplom magistra wychowania fizycznego, a zdobytą wiedzę stosuje w praktyce trenerskiej i startowej. Mieszka w Eagle-Vail w Kolorado, gdzie jest oddanym mężem oraz ojcem trójki dzieci.

Refleksje Josiaha o ego i zwracaniu się o pomoc

Przed kilkoma laty znalazłem się na rozdrożu, jeśli chodzi o profesjonalny sport oraz trenowanie innych. Odzyskiwałem sprawność po operacji kolana, żona była w ciąży z trzecim dzieckiem i moja przyszłość w sportowej elicie stanęła pod znakiem zapytania. Musiałem samemu znaleźć odpowiedź na pytanie, czy istnieje jakaś sekretna kombinacja albo sekwencja treningowa – znana tylko nielicznym trenerom – na budowanie szczytowej formy. Ponieważ mój sezon startowy trwa dziewięć miesięcy, szukałem rozwiązania, które pozwoliłoby osiągać wiele szczytów formy w ciągu roku, a zważywszy na rodzinę i pracę zawodową potrzebowałem metod możliwie mało czasochłonnych.

Stosując zasadę Travisa o odrzuceniu ego i zwróceniu się z prośbą o pomoc, musiałem przyznać, że nie znam wszystkich odpowiedzi na swoje pytania. Zdecydowałem się rozpocząć studia na kierunku human movement na A.T. Still University of Health Sciences w Mesa w Arizonie. W żartach nazywałem to „magisterką z triatlonu”, ponieważ dość wcześnie uznałem, że wszystkie swoje siły włożę w znalezienie odpowiedzi na jak największą liczbę pytań, dotyczących treningu wytrzymałościowego.

Największym atutem moich studiów była możliwość uczenia się od jednego z najlepszych trenerów biegania i autorytetu w dziedzinie treningów wysokościowych dr. Jacka Danielsa. Pod jego kierownictwem stworzyłem cykl artykułów, które złożyły się na elementy składowe mojego nowego programu treningowego. Uwzględniał on między innymi nowy model periodyzacji i osiągania szczytów formy, jak również nowe koncepcje treningu na dużej wysokości oraz specjalne programy siłowo-kondycyjne dla triatlonistów. Większość z nich została oparta na najnowszych badaniach naukowych, do których miałem dostęp w toku pisania pracy dyplomowej. Krótko mówiąc, pozwoliłem dr. Danielsowi i jego współpracownikom, żeby pomogli mi pomagać sobie samemu. Z przyjemnością stwierdzam, że schowanie ego do kieszeni pozwoliło mi je bardzo wzmocnić! Od zakończenia studiów zdobyłem trzy kolejne tytuły mistrza kraju w zawodach triatlonowych XTERRA.

– Josiah

POMYŚL O TYM, JAK MYŚLISZ – CO i DLACZEGO

Po tym, jak moje ego uratowało mnie na rajdzie Explore Sweden, życie potoczyło się dalej i to w całkiem szybkim tempie. Latem 2005 roku, niedługo po ukończeniu studiów na CU w maju, odrzuciłem ofertę pracy nauczycielskiej w Denver Academy, gdzie pracowała Amy (wtedy jeszcze moja dziewczyna), i poświęciłem się rajdom przygodowym.

Nie był to szczególnie rozsądny i wyważony wybór. „Zawodowi” rajdowcy nie zarabiają fury szmalu, a ja – w chwili gdy odrzucałem pierwszą propozycję poważnej pracy – nie miałem nawet porządnego planu czy programu sponsorskiego. Zakasałem jednak rękawy i postanowiłem spróbować szczęścia w rajdach. Z perspektywy czasu cieszę się z tej decyzji.

Wziąłem udział w dwóch kolejnych rajdach z Team SOLE, czyli z tą samą ekipą, co na zawodach Explore Sweden. Przetrwaliśmy EcoMotion Pro – rozgrywaną w Brazylii pięciodniową harówę w deszczu i błocie, która obejmowała m.in. całodniową jazdę na rowerach górskich. Dwóch zawodników z naszej czteroosobowej drużyny musiało pedałować tylko jedną nogą , bo drugi pedał się złamał. Jak zapewne sobie wyobrażasz, jazda rowerem z jednym pedałem jest gorsza od skakania na jednej nodze. Nie ujedzie się daleko w ten sposób. Całą drużyną staraliśmy się przepchnąć i przeciągnąć (z wykorzystaniem lin holowniczych) Paula i Darrena przez długi, górzysty etap rowerowy.

Zdobyliśmy drugie miejsce w wyścigu Desafio de los Volcanoes, rajdzie ekspedycyjnym w Patagonii, na odległych krańcach Ameryki Południowej. Zawody rozpoczynały się na plaży w południowym Chile, a ich trasa wiodła przez cały kraj do San Martin de los Andes, przepięknego górskiego miasteczka w Argentynie. Na pewnym etapie wyścigu w środku nocy natknęliśmy się na inną ekipę, której oba kajaki wywróciły się do góry dnem na środku dużego jeziora. Lało i wiało na całego. Łódki nabrały wody, przez co zawodnicy nie mogli ich odwrócić. Warunki były wyjątkowo paskudne i cała czwórka szybko się wychładzała. Udało nam się odholować ich kajaki do brzegu (głównie dzięki umiejętnościom wioślarskim Paula i Darrena), gdzie rozpalili ognisko i się ogrzali. Drużyna Argentyńczyków dotarła do mety. Byli wdzięczni, ale cała przygoda stanowiła wyraźne ostrzeżenie, że na uczestników rajdów czyhają prawdziwe niebezpieczeństwa. Patrząc wstecz, stwierdzam, że podczas wyścigów kładłem na szali swoje życie za niewiele więcej niż garść dolarów i kilka darmowych koszulek. To musiało się zmienić – i wkrótce tak się stało.

Po powrocie do domu zarabiałem przez jakiś czas na opłacenie rachunków, pracując na zastępstwo w szkole albo wykonując dorywcze prace w restauracjach, póki wspólnie z Dave’em Mackey i Danelle Ballengee nie zapewniliśmy sobie porządnej umowy sponsorskiej z firmą Spyder na finansowanie drużyny rajdowej (to ta sama marka narciarska, która przez wiele lat wspierała Bode Millera i innych czołowych narciarzy). W rajdowym światku znaczy to tyle, co wielka umowa z Nike albo Adidasem w biegach ulicznych. Dostawałem 1250 dolarów miesięcznie – niezła sumka, jak na 22-letniego singla, a Spyder zobowiązał się także do finansowania naszych startów w rajdach na całym świecie, średnio co sześć tygodni. Rozpocząłem życie profesjonalnego zawodnika i byłem tym niemożebnie podekscytowany. Zmontowaliśmy świetną ekipę i oczekiwaliśmy najlepszych możliwych wyników!

Uzyskaliśmy je na Raid World Series w Australii w 2006 roku, kiedy drużyna Spyder wygrała rywalizację, mimo że o mały włos nie zostaliśmy stratowani przez spanikowanego strusia emu (jest nieco mniejszy niż zwykły struś, ale równie szybki), który wypadł nagle z zarośli na końcowych kilometrach ostatniego etapu rowerowego, tuż przed metą. Byłem zziębnięty, zmęczony i obolały… Ale jeszcze nigdy tak się nie bałem na rajdzie jak wówczas, gdy ujrzałem to zwierzę, galopujące wprost na mnie. Prawdopodobnie również nigdy wcześniej tak szybko nie pedałowałem.

Wygraliśmy też kilka etapów na mocno obsadzonych rajdach etapowych w Meksyku, gdzie budowaliśmy formę, ćwiczyliśmy pracę zespołową, nawigację i ducha rywalizacji.

Następnie szykowaliśmy się do startu w Primal Quest (PQ), który był wtedy największym rajdem w Stanach, w dodatku oferował najwyższe nagrody. Termin wyścigu rozgrywanego w Moab wypadał akurat w samym środku upalnego lipca. W ramach przygotowań zapisałem się na rozgrywany sześć tygodni wcześniej wyścig rowerowy, którego trasa wiodła szlakiem Kokopelli (Kokopelli to bóstwo płodności w wielu wierzeniach Indian amerykańskich). Kilkuset zawodników umówiło się na ten nieoficjalny, undergroundowy wyścig na stronie poświęconej okrytemu złą sławą Kokopelli Trail. Naszym celem było przejechać jak najszybciej cały szlak, docierając do jego drugiego końca w pobliżu Loma, oddalonego o 227 kilometrów. Przebiega on przez wiele stanowisk o doniosłym znaczeniu archeologicznym, okrążając kaniony, doliny oraz górskie szczyty. Pokonanie całej trasy w towarzystwie zmotoryzowanego wsparcia zajmuje większości rowerzystów trzy do pięciu dni. Nasz wyścig miał być jazdą non stop od początku do końca szlaku, a jedyną zasadą był zakaz korzystania ze wsparcia z zewnątrz. Zapas jedzenia i picia na całą drogę należało wziąć ze sobą.

Wyruszyliśmy o północy, a już kilka godzin później miałem wypadek, w którym strzaskałem sobie obojczyk, co pozbawiło mnie szansy dotarcia do mety na rowerze. Na szczęście był to jedyny przypadek w mojej karierze, gdy musiałem się wycofać w starcie indywidualnym na skutek kontuzji.

Jadący za mną zawodnik – noszący paradoksalnie ksywę Doom (Zagłada) – zatrzymał się, żeby mi pomóc, samemu rezygnując z ukończenia wyścigu. Poprowadził nasze rowery i pomógł mi przejść kilka kilometrów w wyżej położone miejsce, gdzie telefon komórkowy łapał zasięg. Mimo że wstrząsające mną dreszcze z powodu wychłodzenia powodowały rwący ból w miejscu złamania, z zaskakującym spokojem ducha przywitałem dziewiczy wschód słońca nad Fisher Valley. Cieszyłem się, że żyję, i czułem wdzięczność za wielkoduszną pomoc od nieznajomego.

Większe od bólu strzaskanego obojczyka i zwichniętego barku okazało się jednak rozczarowanie tym, że ominie mnie jeden z najważniejszych dla nas wyścigów w sezonie. Spyderowi zależało na naszym występie (i to dobrym) w Primal Quest, dlatego harowałem na okrągło, żeby jak najlepiej przygotować się fizycznie, mentalnie i logistycznie. Jednak – jak miałem się ponownie przekonać po latach na Ice Trail Tarentaise we Francji, kiedy to rozpięty plecak zmusił mnie do podjęcia trudnej decyzji moralnej w trakcie zmagań, przez co straciłem miejsce na podium – na zawodach, a także w życiu codziennym często zdarza się, że sprawy nie toczą się tak, jak to było zaplanowane. W takich sytuacjach należy zagryźć zęby i robić swoje. Tak więc zamiast ścigać się w PQ, spędziłem długie tygodnie na rowerze stacjonarnym na parterze mojego bloku, pedałując w wyprostowanej pozycji, z lewą ręką na temblaku, a drugą podpartą na kijku narciarskim. Tylko tyle mogłem robić, ale lepszy rydz niż nic. Czasami można się zdać tylko na takie improwizowanie, nawet jeśli jest dalekie od ideału.

Dwa miesiące później, w sierpniu 2006 roku, z obojczykiem wzmocnionym tytanowym prętem i kilkoma śrubami, które mam tam do dziś, byłem gotowy wystąpić z ekipą Spyder w mistrzostwach świata w rajdach przygodowych (ARWC) w Szwecji. Po tym jak Mark Burnett zamknął swój kramik i zrezygnował z Eco Challenge na rzecz programu Survivor, zawody te przejęły pałeczkę najważniejszej imprezy rajdowej. Mój tata startował dziesięć lat wcześniej w Eco Challenge, przyjemnie więc było pomyśleć, że rodzina Macy wciąż ma swojego reprezentanta w najważniejszych zawodach rajdowych na świecie.

Podobnie jak wcześniej Eco Challenge, tak teraz mistrzostwa świata nadają tej dyscyplinie prawdziwie międzynarodowy wymiar. Co roku organizuje się je w innym kraju, a szwedzka impreza zgromadziła na starcie najlepszych zawodników na świecie. Faworytami byli wieloletni mistrzowie, drużyna Nike PowerBlast, pochodząca w większości z Kolorado, którzy musieli stawić czoło groźnej konkurencji w postaci załóg z całego świata, sponsorowanych przez takie firmy jak Merrell, Buff, The North Face czy wreszcie Spyder. Tak, mieliśmy w planach włączyć się od początku do gry o najwyższą stawkę i wywalczyć miejsce na podium, a najlepiej zwycięstwo.

Danelle nie mogła się ścigać z powodu kontuzji, więc Dave i ja połączyliśmy siły z Darrenem Clarke, tym samym dobrodusznym i konkretnym Australijczykiem, który obudził mnie na moją chwilę prawdy podczas Explore Sweden rok wcześniej, oraz Fridą Rosenberg, twardą Szwedką, której znajomość miejscowych realiów z pewnością mogła się przydać. Mimo że na mistrzostwach świata nie czekało nas tyle śniegu, co na Explore Sweden (i prawdopodobnie nie będziemy musieli włamywać się do kolejnej opuszczonej chaty), wciąż znajdowaliśmy się na dalekiej północy. Kilka razy mieliśmy przekroczyć granicę z Norwegią, minąć po drodze niewielkie wioski, których mieszkańcy utrzymywali się z hodowli reniferów, przemierzyć parę sporych lodowców. Istniała nawet szansa na spotkanie z orkami, płynąc kajakiem po morzu – ale mieliśmy nadzieję, że nie będzie to zbyt bliskie spotkanie.

Podróż na zawody za granicę sama w sobie jest przygodą. Jeśli kiedykolwiek jeździłeś z kijami golfowymi albo nartami, wiesz, że transport ponadwymiarowego bagażu (chociażby z taksówki do kasy biletowej) bywa nie lada wyzwaniem. A teraz wyobraź sobie, że próbujesz przewieźć ponadmetrowe skrzynie z rowerami, 200-litrowe pojemniki na sprzęt i torby ważące powyżej 20 kilogramów, a wszystko to jest wyładowane po brzegi butami, ciuchami, kapokami, wiosłami, batonami energetycznymi, rakami, latarkami czołowymi i mnóstwem żeli oraz puszek z napojami sportowymi w proszku, które w każdej chwili mogą wzbudzić podejrzenia ochrony lotniska, a ta w konsekwencji wszcząć procedury kontrolne. Bardzo łatwo o zamieszanie i opóźnienia, które są nieodłącznym elementem takich przedsięwzięć.

Razem z Dave’em zaznaliśmy typowych uroków podróży, która rozpoczęła się kłótnią przy kasie biletowej o opłatę za skrzynie z rowerami i ciężkie worki do transportu sprzętu. Po kłótni przyszedł czas na sprinty przez szereg kolejnych terminali lotniczych (taszcząc kilkunastokilogramowe torby ze sprzętem i żarciem), żeby zdążyć na konieczne przesiadki, by dotrzeć w końcu na małe lotnisko docelowe, położone z dala od głównych węzłów komunikacyjnych. Zwieńczeniem tych rozkoszy było szukanie rozlicznych sztuk bagażu u kresu podróży. Podczas jednej z przesiadek, tuż przed wejściem na pokład kolejnego samolotu, zauważyliśmy kątem oka, że przy jednym z okien zbiera się grupka gapiów. Podeszliśmy bliżej i zobaczyliśmy, że po pasie startowym jedzie wózek bagażowy, ciągnąc plastikową skrzynię na rower – tak, jedną z naszych – do której przyczepiło się coś, co płonęło. Ogień zgasł po około dziesięciu sekundach, a na miejscu zdarzenia błyskawicznie pojawiła się obsługa lotniska, przesłaniając widok. Weszliśmy do samolotu niepewni, co się stało. Dopiero po przybyciu na miejsce okazało się, że wypadła i zapaliła się jedna z litowo-jonowych baterii reflektora rowerowego. Musieliśmy zdobyć nową baterię, ale na szczęście nie zatrzymano nas i nie przesłuchiwano w areszcie.

Wykończeni z powodu różnicy czasu i wyczerpania podróżą dotarliśmy wreszcie do biura rajdu, ulokowanego w hoteliku na krańcu świata, gdzieś w okolicach koła podbiegunowego. Solidny odpoczynek w bezstresowych warunkach z odpowiednią porcją snu nie należy do programu typowego rajdu przygodowego, a ultranastawienie okazuje się kluczowe nie tylko w trakcie wyścigu, ale także przed jego rozpoczęciem. Zresztą nie trzeba wybierać się na rajd za kołem podbiegunowym, żeby opaść z sił w ostatnich dniach przed zawodami. Choć w drogę na maraton do Nowego Jorku lub Chicago nie będziesz przewoził tak dużo sprzętu, to same przeloty i przejazdy, a potem stanie w długich kolejkach po odbiór numeru startowego, tłumy przy stoiskach wystawienniczych, pasta party[13] oraz logistyka niezbędna, by dotrzeć na miejsce startu – wszystko to stanowi test dla twojej wytrzymałości. Mimo że biegi masowe są dobrze zorganizowane, kiedy bierze się udział w imprezie dla czterdziestu tysięcy ludzi, nie licząc widzów, sprawdzian wytrzymałościowy zaczyna się długo przed startem.

Zawody wytrzymałościowe – bez względu na to, gdzie są rozgrywane – zawsze prowadzą łańcuchem emocjonalnych wzlotów i upadków. W 1937 roku wielki maratończyk Clarence DeMar (siedmiokrotny zwycięzca maratonu bostońskiego – wyczyn raczej nie do powtórzenia) świetnie opisał wewnętrzne zmagania długodystansowca, przypominające jazdę kolejką górską, i wyjaśnił, dlaczego tak bardzo je lubi. „Czy naprawdę większość z nas pragnie w życiu spokoju na poziomie, jakim tchnie zadanie z geometrii? – pytał w klasycznej, choć dziś zapomnianej książce o tematyce biegowej Marathon. – Rzecz jasna pragniemy urozmaicenia doznań, chcemy doświadczać zarówno emocjonalnych wzlotów, jak i upadków, i tego właśnie dostarcza maraton”.

Bardzo często sport jest określany jako mikrokosmos całego życia. Opisywane przez DeMara charakterystyczne perturbacje sportów wytrzymałościowych jeszcze bardziej upodobniają te dyscypliny do rytmu pozostałych sfer życia.

W pracy zawodowej możesz fruwać z radości, gdy twój nowy pomysł jest wychwalany przez kolegów, ale euforia spada, kiedy kierownictwo odrzuca projekt. W Szwecji przeżyliśmy szczyt ekstazy podczas 300-metrowego przejazdu tyrolką ponad głębokim kanionem, a następnie wpadliśmy w „doła”, gubiąc drogę do kolejnego punktu kontrolnego.

W domu możesz być w siódmym niebie, spędzając relaksujący poranek z żoną (mężem) i dziećmi, a spaść twardo na ziemię pod wieczór, gdy dzieciaki marudzą ze zmęczenia i wszyscy tracą nerwy. Jednego ze wzlotów w Szwecji doznaliśmy, płynąc przez morze kajakiem pod rozgwieżdżonym niebem w towarzystwie orek, a następnego popołudnia mieliśmy twarde lądowanie, kiedy, wciąż na wodzie, żadne z nas nie było w stanie odpędzić senności i przez godzinę dryfowaliśmy w miejscu z nadzieją, że kajaki się nie wywrócą, gdy sen nas zmorzy

W życiu doświadcza się wzlotów w chwili ślubu, narodzin dziecka, otrzymania nowej pracy, spotkań z przyjaciółmi, ale także upadków w razie choroby, kłopotów finansowych, śmierci bliskich, odrzucenia. Jedne i drugie doświadczenia nieustannie się przeplatają. W trakcie szwedzkiego rajdu od razu wysforowaliśmy się na mocne prowadzenie, przefrunęliśmy etap na orientację i wdaliśmy się w głęboką i poważną dysputę filozoficzną w pieszej wędrówce przez lodowce. Straciliśmy także godzinę przez defekt roweru, trzęśliśmy się z zimna, bo jednego dnia ciągle lało, i wrzeszczeliśmy na siebie, odurzeni z niewyspania.

Wiemy, że wzloty i upadki są nieuniknione. A jednak w zderzeniu z nimi często zdajemy się nieprzygotowani – albo porywa nas nadmierna pewność siebie i doznajemy przypływu niepowstrzymanej euforii, albo popadamy w odmęty czarnej rozpaczy.

Dlaczego tak się dzieje? Dlaczego pozwalamy porwać się tym prądom, niczym niedoświadczony pływak? Otóż dlatego, że nie zwracamy uwagi na to, co i jak myślimy. Przemyślenie z góry tego, jak masz myśleć – jak masz reagować – gdy pojawią się wzloty i upadki, jest kluczem do sukcesu w rajdach i w życiu. Szczególnie warto zastanowić się, co i dlaczego zrobimy w danej sytuacji. W Szwecji przekonaliśmy się, że przesądza to o zdolności utrzymania równowagi i końcowym sukcesie – albo jego rozczarowującym braku.

Przez cztery dni zmagań w mistrzostwach Team Spyder przeżywał różne typowe wzloty i upadki. Rozpoczęliśmy z przytupem, prowadząc całą stawkę w godzinnym biegu pod górę po stoku narciarskim, a potem wsiedliśmy na rowery i pokonaliśmy trudny technicznie górski etap kolarski – ponad trzydzieści kilometrów w około dwie godziny. Szło nam całkiem nieźle i prowadziliśmy w mistrzostwach świata!

Sytuacja zmieniła się w mgnieniu oka, gdy łańcuch w rowerze Fridy spadł z zębatek przy tylnym kole i zablokował się między napędem a szprychami. To jakby gwóźdź zaklinował się między tłokiem a cylindrem auta – póki nie usuniesz przeszkody, nigdzie nie pojedziesz. Razem z Dave’em staraliśmy się uwolnić łańcuch, ale zanim się udało, wszyscy nas wyprzedzili. Samotni na opuszczonym szlaku ponownie wystartowaliśmy w mistrzostwach świata, tym razem z ostatniego miejsca.

Jedną z zalet dłuższych wyścigów (i ogólnie życia) jest to, że prawie zawsze masz dość czasu, żeby się odegrać, o ile tylko zadbasz o siebie, zachowasz spokój i optymizm oraz będziesz się sprawnie poruszał. Postępowaliśmy w ten sposób przez kilka dni i spokojnie wyprzedzaliśmy kolejne ekipy. Po drodze pokonywaliśmy mrożące krew w żyłach tyrolki, ucinaliśmy sobie drzemki w szałasach krytych skórami reniferów, pływaliśmy kajakiem w morzu z orkami, biegaliśmy na orientację w gęstych lasach, lawirowaliśmy po krętych korytarzach jaskiń z podziemnymi rzekami i wędrowaliśmy przez lodowce oraz góry. Przez cały ten czas, gdy przemierzaliśmy tę cudną krainę, wiedzieliśmy, że powoli, ale skutecznie odrabiamy stracony czas.

Godzinna drzemka w środku dnia może być dobrym rozwiązaniem podczas długich rajdów, szczególnie gdy w nocy jest zbyt zimno, by skutecznie wypocząć – jak to często bywa w Szwecji. FOT. TRAVIS MACY

Na pewnym etapie zmagań mieliśmy przed sobą długi odcinek do pokonania na rolkach w nocy. Choć nie jest to popularna dyscyplina rajdowa, Szwedzi uwielbiają rolki. Przygotowane przez nich wyzwanie nie przewidywało jednak przejażdżki parkowymi alejkami. Musieliśmy przejechać ponad sześćdziesiąt kilometrów w pagórkowatym terenie, pokonując po drodze przynajmniej jedno solidne wzniesienie, na które prowadziła droga szutrowa. W takich warunkach trzeba było zdejmować rolki i biec pod górę w skarpetach (chyba że ktoś był dość zapobiegliwy, by zabrać buty do biegania – ja nie byłem). Jak czyni to większość hodowców bydła z różnych stron świata, tak i Szwedzi z dalekiej północy stosują specjalne kratownice, niepozwalające krowom lub reniferom opuszczać danej części pastwiska. Tam, gdzie płot między pastwiskami miałby przecinać drogę, wykopuje się dziurę, głęboką na metr i szeroką na dwa i pół, i przykrywa kratownicą z prętami ułożonymi prostopadle do drogi. Zatrzymuje to ruch kopytny, przepuszczając kołowy bez konieczności otwierania bramy.

Jestem przekonany, że kratownice świetnie powstrzymują renifery. Jednakże ustrojstwo to było też potencjalnie śmiertelną pułapką dla rajdowców, ciągnących w nocy tą drogą na rolkach. Wpadnij na pręty, a polecisz niechybnie w przód, bo stopy staną w miejscu, ale reszta rozpędzonego ciała już niekoniecznie. Kto jechał na przedzie, musiał salwować się ucieczką do rowu, kiedy tylko w świetle lampki czołowej pojawił się zarys śmiercionośnej kratownicy. Czasami człowiek cieszy się z końca jakiegoś etapu rajdu przygodowego, bo strasznie bolą go nogi, tyłek albo ramiona. Innym razem jest szczęśliwy z ukończenia danej sekcji, bo może wreszcie przestać wyobrażać sobie, jaką śmiercią zaraz zginie. Opisywany przejazd na rolkach należał do tej drugiej kategorii.

Ostatnią dobę zmagań w ramach długiego rajdu przygodowego można porównać do ostatniej prostej w wyścigu na 1500 metrów – jesteś już prawie na mecie, więc to odpowiedni moment, żeby pójść na całość, po zwycięstwo. Dla naszego zespołu ostatnia prosta zaczęła się sześciogodzinną wędrówką po górach z możliwością obrania różnych wariantów drogi w kierunku lodowca, który mieliśmy pokonać. Ponieważ pełniłem funkcję nawigatora, ciężar odpowiedzialności za wybór trasy spoczywał na moich barkach. Czy lepiej podążać szutrową drogą na wschód, wybrawszy dłuższy, ale bezpieczniejszy wariant? Iść na północny wschód szlakiem zaznaczonym na mapie, który prawdopodobnie prowadził w dobrym kierunku? A może napierać prosto na północ, najkrótszą trasą wzdłuż rynny, ale ryzykując, że utkniemy w gęstych zaroślach, przez które ledwie będzie można przedrzeć się na czworakach, albo znajdziemy się nad brzegiem jakiegoś urwiska? To w moich rękach spoczywała mapa. Wiedziałem, że muszę bacznie uważać i mocno się skupić, żeby podjąć właściwą decyzję.

Rynna oznacza, najprościej mówiąc, tor, którym spływa lub spływała woda. Przykładem małej rynny może być jakaś bruzda w rzeźbie zbocza, większej – kanion. Woda spływa zwykle po najprostszej linii, toteż podążanie wzdłuż wąskiej rynny, wyrzeźbionej w procesie erozji w górach, oznaczało bez wątpienia najkrótszą i prawdopodobnie najszybszą trasę. Z drugiej strony w pobliżu wody bujniej rozwija się roślinność. Co więcej, woda czasami po prostu spada prosto w dół z urwiska. Przeszkody te mogły nas spowolnić, gdybyśmy się zdecydowali wybrać tę trasę.

Pozwól, że wskażę tu na kolejną analogię między rajdami przygodowymi a życiem. Wybór trasy na zawodach przypomina wytyczanie ścieżki życia. Rozważasz swoje obecne położenie w kontekście celu wyprawy; oceniasz, jak wielkie ryzyko opłaca się podjąć; starasz się maksymalnie wykorzystać wszystkie dostępne w danej chwili informacje; decydujesz się ruszyć w konkretnym kierunku i wreszcie starasz się nie oglądać za siebie. Kiedy zbliżaliśmy się do punktu, w którym należało wybrać jedną z możliwych dróg, pilnie badałem izolinie mapy, granice roślinności, ukształtowanie terenu i oznaczenia wysokości. Rozważyłem wszystkie opcje, przetrawiłem i podjąłem decyzję.

– Raz kozie śmierć! Ruszamy wzdłuż rynny! – Być może nie był to równie imponujący okrzyk bojowy co „Pamiętajcie o Alamo!”[14], ale osiągnął zamierzony efekt. Ruszyliśmy z kopyta wodnym śladem. Wybór był ryzykowny. Mogliśmy zyskać godzinę dzięki prostszej i krótszej trasie albo stracić ze trzy lub więcej, jeśli zatrzymamy się na skraju urwiska lub na dole pod jego ścianą. Koledzy wierzyli jednak we mnie, a szczegółowa analiza mapy kazała sądzić, że skrót jest możliwy do przejścia.

Jak się okazało, przemarsz korytem strumienia był rzeczywiście możliwy. Parliśmy do przodu wąskim przesmykiem między dwoma klifami, aż dotarliśmy do większej rzeki u ujścia naszego strumienia. Ryzyko się opłaciło. Jedna z drużyn, która wyszła z poprzedniego punktu kontrolnego kilka godzin przed nami, była niedaleko, po drugiej stronie rzeki. Szybko odrabialiśmy straty. Zbliżał się koniec wyścigu i nadszedł czas rzucić się w wir walki albo rzucić wszystko w diabły. Wykorzystaliśmy szansę, poszliśmy po bandzie i zyskaliśmy nieco cennego czasu.

Kolejne parę minut i lepszą pozycję w terenie zarobiliśmy dzięki przeprawie w bród przez wezbrany, lodowaty strumień na lodowcu – rozebrani do rosołu, trzymając się za ręce, myśląc „trochę tu ślisko” (była to akcja z cyklu „dzisiaj, będąc rodzicem, raczej bym się na to nie porwał”). Następnie kontynuowaliśmy konsekwentnie marsz przez lodowiec, w trudnym technicznie terenie. Stąpaliśmy po zdradzieckim lodzie i pokonywaliśmy kolejne szczeliny, związani dla bezpieczeństwa liną i w rakach założonych na górskie buty. Podczas przeprawy wyprzedziliśmy jedną z drużyn, która czekała na śmigłowiec ratunkowy, ponieważ któryś z jej członków miał tak obolałą, poranioną przez pęcherze, okrwawioną i obrzmiałą stopę, że nie mógł postawić ani jednego kroku dalej na stromym i nierównym lodzie.

Kolejny etap na lodowcu zaczynał się od kajaków, do których wsiadaliśmy w towarzystwie dwóch innych drużyn. Wszyscy walczyliśmy o drugie miejsce. Drugie miejsce na świecie! Byliśmy podjarani na maksa, w pośpiechu uwijaliśmy się w strefie zmian, opanowani przez myśl o celu całej wyprawy – podium mistrzostw świata.

Na poprzednim etapie, kiedy odkryliśmy wszystkie karty i podjęliśmy śmiałą decyzję o wyborze trasy, skupiałem myśli na wykonywanych czynnościach, wpatrywałem się w izolinie, granice roślinności, rzeźbę terenu, przebieg szlaków, układ formacji skalnych i wszystko inne, co miało wpływ na wypełnienie zadania. Teraz, gdy wzrosło podniecenie i pośpiesznie wskakiwaliśmy do wody, żeby zacząć etap równo z rywalami albo wręcz przed nimi, przeniosłem uwagę na zasadniczy cel wyścigu. Wcześniej rzuciłem okiem na trasę etapu wioślarskiego i pamiętałem tylko, że musimy płynąć kajakami z nurtem w dół rzeki, aż po kilku godzinach zobaczymy na prawym brzegu lądowisko. Ponieważ w szerokiej rwącej rzece w ogóle nie da się płynąć po prąd, uznałem, że w spływie z prądem nie może być nic trudnego.

Szybko wypadliśmy ze strefy zmian, tym weselsi, że zyskaliśmy niewielką przewagę nad dwiema ekipami, które nieźle radziły sobie przy wiosłach. Gdyby nas doścignęli, moglibyśmy popłynąć ich śladem, jak jeżdżą kolarze w peletonie na Tour de France.

Po czterech godzinach spływu, który powinien był trwać może ze trzy, przerwaliśmy z Dave’em rozmowę o tym, jak systematycznie, punkt po punkcie rozniesiemy rywali na dwóch ostatnich etapach (wędrówki z wizytą w jaskini oraz ponad 60-kilometrowym zjeździe rowerowym utwardzoną drogą do mety), by omówić nasze postępy w obecnym etapie kajakowym.

– Czy nie powinniśmy już być na miejscu? Jak to wygląda na mapie? Co pokazuje kompas?

– O co ci chodzi? Nie masz mapy przed oczami?

Żaden z nas nie miał pod ręką mapy, za to obaj sądziliśmy, że to ten drugi jej pilnuje. Kiedy wyciągnęliśmy mapę z sakwy, gdzie nie powinna była się w ogóle znaleźć, okazało się, że rwąca rzeka, którą płynęliśmy, łączy się w pewnym momencie z rozległym zbiornikiem wodnym. Żeby wypłynąć z niego w odpowiednim miejscu należało trzymać się brzegu i płynąć dalej na południe. Byliśmy tak podekscytowani rajdem i bliskością mety, że emocje nas poniosły, zboczyliśmy z kursu w stronę zbiornika i przez około dwie godziny wiosłowaliśmy na wchód, prostopadle do właściwego kierunku.

Innymi słowy, rzeka, o którą nam chodziło, a którą w tej chwili nasi rywale wiosłowali wprost do mety, znajdowała się o dwie godziny za nami, w kierunku, z którego właśnie przypłynęliśmy.

Jak można sobie łatwo wyobrazić, wiosłowanie z powrotem przebiegało w ciszy i napięciu. Starałem się nie zgadywać, co myślą teraz moi towarzysze, skoro spora część winy leżała po mojej stronie – głównego nawigatora. Napieranie przez dwie godziny w złym kierunku nie jest niczym niezwykłym na długich rajdach przygodowych, ale – przynajmniej jeśli chodzi o czołowe drużyny jak nasza – zwykle nie zdarza się, kiedy po prostu wiosłujesz w dół rzeki. Na dodatek była to najgorsza z możliwych pora na stratę czterech godzin.

Mimo że czuliśmy złość, wróciliśmy na właściwy kurs i ostro walczyliśmy. Byliśmy twardzi, doświadczeni i mówiliśmy sobie pozytywne rzeczy, by utrzymać mentalne nastawienie na nasz cel.

Ekipy przed nami osłabną.

Są niewyspani.

Jeśli przez całą drogę pozostałą do mety będziemy mocno skoncentrowani na tym, co robimy, unikniemy błędów, które popełniliśmy wcześniej, odzyskamy utraconą pozycję i zdobędziemy miejsce na podium.

Skupiliśmy więc całą uwagę na zadaniu, czego efekty były widoczne w końcowych sekcjach wyścigu, obejmujących czołganie i wspinaczkę w kolejnej jaskini zalanej wodą, a potem całonocny marsz w piankach do nurkowania – tak bardzo było zimno. Do ostatniej strefy zmian dotarliśmy około północy. Szybko rozpakowaliśmy skrzynie z rowerami i złożyliśmy je do kupy, przygotowując się do finału – 64-kilometrowego sprintu do mety.

Teraz musieliśmy tylko skoncentrować się na drodze przed sobą i myśleć w taki sposób, by utrzymać rytm pedałowania, dzięki któremu wyprzedziliśmy już kilka ekip w wyścigu do mety. Oto następna porcja motywujących historii:

Rozkojarzą się, jak my przy wiosłach.

Jeśli będziemy zwarci i zmobilizowani, to ich dorwiemy.

Proste, ale monotonne czynności, takie jak wiosłowanie i jazda rowerem po utwardzonej drodze, stają się prawdziwie ekstremalnym wyzwaniem, kiedy jesteś skrajnie niewyspany. Na końcowych sześćdziesięciu kilometrach senne demony podążały naszym tropem, powoli i wytrwale. Po kilka naraz łykaliśmy saszetki z obrzydliwym, czarnym płynem, który w połączeniu z gorącą wodą zmieniłby się w kawę.

Nie śpij! Pedałuj! Damy radę!

Odwróciłem się w stronę kolegów, kiedy tak wzajemnie pokrzykiwaliśmy na siebie. Gdy zorientowałem się, że Dave gdzieś zniknął, z piskiem hamulców zatrzymałem rower, zawróciłem i odszukałem kolegę. Przysnął na rowerze, przewrócił się na skraju drogi i spał dalej na trasie. Do mety zostało niecałe pół godziny.

Co robić? Podnieść go i nieść? Dave to prawdziwy twardziel, ale kiedy człowiek jest tak zmęczony, że nie budzi się po kraksie roweru, nie wystarczy szturchnąć go w ramię. Dave odpadł. Reszta drużyny dołączyła do niego i w jednej chwili zimna szwedzka droga wydała się wygodniejsza od świeżutko pościelonego łóżka w Ritz Carlton. Pół godziny później poczułem rześkość poranka. Usiadłem zaspany. Wiedziałem, że miejsce na podium wymknęło się nam z rąk, ale byłem zbyt zmęczony, żeby się zezłościć. Zresztą, jeżeli można by kogoś obarczyć za to winą, byłbym to ja – należało mi się za błąd nawigacyjny na rzece.

Usłyszałem znajomy głos. „Dalej, stary, ruszajmy”. To był Darren, który znowu zagrzewał nas do walki tak jak rok wcześniej na parkingu dla tirów. „Niedługo będzie koniec”.

Na linach warto skupić myśli na tym, co się robi, szczególnie, gdy brakuje ci snu i dźwigasz ciężki plecak. FOT.: TRAVIS MACY

ULTRANASTAWIENIE 5

POMYŚL O TYM, JAK MYŚLISZ

Wspomnienie naszego załamania w Szwecji prześladuje mnie od lat. Dopiero niedawno odkryłem, jak to się stało, że zaliczyliśmy takie straszne wpadki: na początek powiosłowaliśmy w złą stronę, a później nie udało nam się odpowiednio pocisnąć na, zdawałoby się, łatwym finiszu rowerowym, kiedy motywacja powinna sięgać zenitu.

Omyłkowe włożenie mapy do sakwy na sprzęt i brak snu nie były wystarczającym wytłumaczeniem. W obu przypadkach pokpiliśmy sprawę – i to poważnie – pod względem mentalnym. W szczególności, jak to wymownie opisała dr Heidi Grant Halvorson w książce Succeed: How We Can Reach Our Goals (Osiągaj sukces: Jak realizować swoje cele), kiedy należało myśleć o tym, co robimy, myśleliśmy, dlaczego to robimy, a kiedy należało pomyśleć, dlaczego to robimy, skupialiśmy się na tym, co robimy. Doskonałe opracowanie Halvorson, które polecam każdemu, kto chce wyznaczać sobie cele i je realizować, zbiera wnioski płynące z najnowszych badań nad szeregiem zagadnień związanych z koncepcją celu. Odnośnie myślenia o tym, dlaczego wykonuje się daną czynność, w odróżnieniu od myślenia o tym, co właściwie się robi, czytamy: „Myśl o swoich celach w kategoriach dlaczego, kiedy potrzebujesz zastrzyku energii, utrzymania motywacji lub uniknięcia pokus. Myśl o celach w kategoriach co, kiedy zmagasz się z czymś szczególnie trudnym, nieznanym albo wymagającym dużo czasu na opanowanie”.

Wszystko jasne! Czego bym nie dał, żeby móc przeczytać tę książkę przed wyścigiem w 2006 roku… Dzięki niej zrozumiałem, kiedy postępowaliśmy właściwie, a kiedy dawaliśmy ciała na mistrzostwach świata w Szwecji.

Nasz sposób myślenia był właściwy, kiedy przebijaliśmy się do czołówki i cierpliwie wyprzedzaliśmy kolejne ekipy, zanim zdarzyła się katastrofa. Podczas 12-godzinnego wiosłowania, które jest monotonne i wymaga sporej motywacji, myśleliśmy o tym, dlaczego tak napieramy (żeby dogonić rywali), i to podziałało. Następny odcinek, wymagający podejmowania niełatwych i ryzykownych decyzji nawigacyjnych, był „czymś szczególnie trudnym i nieznanym”. Moje skupienie na tym, co robię – bardzo uważne studiowanie mapy – przyniosło dobre rezultaty.

A oto kiedy straciliśmy głowę – podczas feralnego odcinka na rzece oraz tuż przed nim, powinniśmy myśleć o tym, co robimy, ponieważ nawigowanie okazało się zaskakująco trudne i po raz kolejny znaleźliśmy się w nieznanej okolicy. Przez dalszą koncentrację na tym, dlaczego tak się spieszyliśmy w strefie zmian (a pośpiech był tak wielki, że zapomnieliśmy nawet wyciągnąć mapę) – mianowicie żeby znaleźć się w wodzie przed ekipami przeciwników – nie zwracaliśmy uwagi na to, co robimy. I zapłaciliśmy za ten błąd słoną cenę.

Na ostatnim odcinku rowerowym, który ani nie był trudny, ani nie miał w sobie nic nieznanego, przenieśliśmy uwagę na to, co robimy. Niestety, kiedy wykonujesz czynność nudną, monotonną i prostą, skupiając się na tym, co robisz, zadanie zdaje się jeszcze bardziej dłużyć i zmienia się w koszmar. Nałożyło się na to nasze wyczerpanie w tej fazie wyścigu, które dodatkowo nas zdołowało, bo zabrakło inspiracji. W tym przypadku celowe skupienie myśli na tym, dlaczego to robimy (żeby pokonać jeszcze kilka zespołów i zająć wyższe miejsce w klasyfikacji końcowej mistrzostw świata), przyniosłoby dużo lepszy efekt niż myślenie o tym, co robimy (pedałuj, nie śpij, pedałuj, nie śpij…).

Nasza drużyna, Team Spyder, miała szansę zdobyć mistrzostwo świata. Byliśmy dobrze przygotowani, walczyliśmy ostro i z poświęceniem, dzieliliśmy się nawzajem pozytywną energią i dobrze współpracowaliśmy. Wszyscy członkowie zespołu byli w świetnej formie i nikomu nie brakowało potrzebnych umiejętności. Jednakże nasze błędy w wyborze trybu myślenia pomiędzy dlaczego i co przyniosły skutek w postaci słabego występu w chwili decydującej próby na najważniejszych zawodach roku.

To nauczka, którą z powodzeniem wykorzystałem w kolejnych wyścigach. Finisz na podium, mistrzostwo, które wymknęło się z rąk w 2006 roku, wszystko to z czasem miało stać się moim udziałem – po części dlatego, że wiedziałem już, jak i co myśleć.

ULTRANASTAWIENIE 5

REFLEKSJA

Właściwe kierowanie toku myślenia na co lub dlaczego w zależności od sytuacji ma zastosowanie w rajdach przygodowych, pracy zawodowej i chyba każdym innym wartościowym wyzwaniu. Pokierujmy więc tokiem naszego myślenia o myśleniu.

Wyobraźmy sobie, że wyszedłeś na spacer, pobiegać albo na rower; albo że grabisz liście czy składasz ubrania – robisz dowolną rzecz, która nie wymaga szczególnego skupienia uwagi. Jeśli zauważasz, że słabnie twoja motywacja, energia i entuzjazm, przerwij czynność na moment i pomyśl o tym, jak myślisz. Czy skupiasz się na tym, co robisz, a co prawdopodobnie nie daje wielkiej frajdy? (Pastuję podłogę… Maluję ściany altany… Co za nuda. Strasznie mi gorąco i jestem zmęczony. Nie podoba mi się to). W jaki sposób zmiana myślenia na tryb „dlaczego” mogłaby w tej chwili dać ci motywację i inspirację? – Podłoga będzie lśnić, a mnie zawsze robi się lżej na sercu, kiedy dom jest wysprzątany. Kiedy za tydzień przyjedzie do nas rodzina, ktoś zajrzy do ogródka i skomentuje, jak u nas ładnie, również ze względu na świeżo pomalowaną altanę. A była już taka szkaradna!

Skupienie myśli na tym, co robisz, jest odpowiednie w sytuacji, gdy zadanie jest trudne i wymaga dbałości o szczegóły. Koncentracja na tym, dlaczego coś robisz, okazuje się pomocna, gdy stosunkowo proste zadanie zaczyna cię nudzić lub ciągnie się w nieskończoność.

Oto narzędzie, które pomoże ci w samoocenie i bardziej produktywnym ukierunkowaniu myślenia zależnie od wykonywanego zadania.

Praca

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

Dom

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

Dzieci

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

Nauka

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

Ruch, trening, zawody

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

Inne sytuacje

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

Jak zawsze przetestowałem to narzędzie na sobie, odnosząc je do swojego życia. Oto rezultat:

Praca

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

- Planowanie zbliżającego się wystąpienia motywacyjnego w taki sposób, żeby było dostosowane do potrzeb słuchaczy i skutecznie wykorzystywało etos, logos i patos.


Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

- Na lekcji: uzupełnianie dziennika, sprawdzanie obecności, wypełnianie dokumentów szkolnych.

Dom

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

- Przygotowanie zeznania podatkowego (kiedy wreszcie się do niego zabiorę).

- Planowanie remontu łazienki, sporządzanie listy potrzebnych materiałów, wybór wykonawców.

Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

- Przygotowanie zeznania podatkowego (kiedy chcę się zmobilizować, żeby w ogóle zacząć).

- Sprzątanie psiej budy.

Dzieci

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

- Uczenie Wyatta jazdy na rowerze.

- Ustalanie z Amy naszych wspólnych celów wychowawczych, postaw, metod i technik komunikacji.

- Zabawa w parku z Lilą, kiedy kusi mnie, by sprawdzić telefon, ale nie powinienem się rozpraszać, tylko skupić na treści (co) wartościowo spędzanego czasu z córką.

Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

- Podróż samolotem za ocean z rocznym i trzyletnim dzieckiem.

- Wstawanie w środku nocy do dzieci.

- Zachowywanie zimnej krwi i utrzymywanie dyscypliny oraz empatyczne i skuteczne wychowywanie dzieci, kiedy wpadają w złość albo biją się między sobą.

Nauka

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

- Poznawanie nowego systemu zarządzania procesem nauki do realizacji programu nauczania online.

- Studiowanie naukowych zagadnień związanych z treningiem wytrzymałościowym, takich jak próg funkcjonalny albo VO2max.

Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

- Przyspieszenie ukończenia pracy magisterskiej, by móc ją obronić przed narodzinami Wyatta.


- Na lekcjach, kiedy moja pasja nauczycielska oparta na dlaczego jest podkopywana przez dołująco niską płacę.

Ruch, trening, zawody

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

- Zbieganie albo zjazd na rowerze po stromym i kamienistym zboczu.

- Trudne wyzwanie nawigacyjne.

- Selekcja i pakowanie sprzętu.

- Pamiętanie o odpowiednim odżywianiu i nawadnianiu podczas startów.

Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

- Monotonne i nudne odcinki trasy.

- Bieg czy jazda, gdy czuję się senny.

- Gdy do mety już niedaleko i trzeba dać z siebie wszystko, nie oszczędzając się.

- Za każdym razem, gdy idę na całego, na granicach możliwości w trakcie krótkiego wyścigu albo w końcówce długiego.

Inne

Kiedy stosować myślenie w kategoriach co (wymagana dbałość o szczegóły)

- Śledzenie wpływu technologii na życie rodzinne i wprowadzanie wraz z Amy świadomych zmian w zasadach panujących w naszym domu.

Kiedy stosować myślenie w kategoriach dlaczego (zadania zwyczajne, nudne, nużące)

- Ofiarna pomoc udzielana nieznajomemu.

ULTRANASTAWIENIE 5

AKTYWNOŚĆ: ĆWICZENIA TECHNICZNE

W toku pracy trenerskiej często spotykam zawodników, którzy wpadli w rutynę codziennego powtarzania niemalże jednakowego schematu treningu. Myślą w kategoriach dlaczego („chcę ćwiczyć, żeby poprawiać formę”), ale w ogóle nie zwracają uwagi na co („aby poprawić formę, nie można dzień za dniem wykonywać tych samych ćwiczeń”).

Jednym z często lekceważonych elementów treningu jest ćwiczenie konkretnych umiejętności.

Trening mentalny: Ambitna sesja techniczna zmusi cię do koncentracji na tym, co robisz. Stanowi także świetny sposób na oderwanie się od lawiny spraw zasypujących cię w ciągu dnia. Jeżeli masz przed sobą dostatecznie skomplikowane zadanie do wykonania, nie będziesz mógł myśleć o terminach goniących cię w pracy czy o upichceniu kolejnego obiadu dla nastoletnich żarłoków w domu.

Trening fizyczny: Praca nad konkretnymi umiejętnościami, którą w wielu przypadkach należy odróżnić od budowania formy, ma ogromne znaczenie. Rekord życiowy w biegu na 1500 metrów albo maksymalna moc generowana na rowerze nie pomogą ci za bardzo podczas zbiegu (zjazdu) stromym, kamienistym zboczem, wiosłowania w górskiej rzece albo pływania wpław w oceanie. Dyscypliny takie jak narciarstwo biegowe, biegi w rakietach śnieżnych, kajaki i pływanie opierają się w dużej mierze na stosowaniu poprawnej techniki, pozwalającej poruszać się w efektywny sposób.

Kiedy: Zalecam odbywanie co najmniej jednej sesji technicznej tygodniowo, poświęconej każdej uprawianej przez ciebie dyscyplinie. Sam lubię wykonywać takie sesje w wolniejszych dniach, czyli zwykle w dzień przed lub po cięższej czy dłuższej sesji treningowej.

Jak: Wieczorem w przeddzień sesji technicznej albo przy porannej kawie nazajutrz poświęć dziesięć minut, by zebrać i przestudiować informacje o umiejętności, którą będziesz ćwiczył. Wykorzystaj w tym celu źródła drukowane lub internetowe, a potem wciel to w życie. Obejrzyj jeden filmik albo przeczytaj jakiś jeden artykuł i zastosuj na treningu to, czego się dowiedziałeś (jeden sprawdza się lepiej niż kilka; nastaw się na pojedynczą koncepcję). Pamiętaj, że celem tej sesji jest praca nad techniką – poprawa formy schodzi dzisiaj na dalszy plan. Oto przykładowe umiejętności, nad którymi warto popracować:

Umiejętność draftingu (czyli podążania tuż za zawodnikiem w jego tunelu aerodynamicznym – przyp. tłum.) jest istotnym elementem technicznym w jeździe na rowerze szosowym i górskim. Nasze ekipy często utrzymywały odpowiednią linię podczas jazdy, jak tutaj, na szutrowej drodze wiodącej z Moab w wysokie góry La Sal. FOT.: WWW.AXSRACING.COM /WWW.NEWCOMERPHOTO.COM

- Rower. W jeździe rowerem górskim skup się na zachowaniu niskiej pozycji podczas zjazdów. Podnieś się z siodełka, ale nie wypinaj się za mocno do tyłu, pochyl tułów, tak by ułożył się prawie równolegle do podłoża, unieś głowę i patrz daleko przed siebie. Zmierz sobie czas pokonania któregoś z trudnych fragmentów, a potem spróbuj kilka razy poprawić ten wynik. Na rowerze szosowym pracuj nad płynnym pedałowaniem (żadnego szarpania w górę i w dół) i wykonaj kilka odcinków z kadencją 100–110 obrotów na minutę (będziesz potrzebował licznika rowerowego, żeby to dokładnie zmierzyć), by czuć się potem komfortowo przy zwykle najskuteczniejszej, „normalnej” kadencji 90 obrotów na minutę.

- Bieganie. Jeśli chodzi o biegi uliczne, warto poćwiczyć właściwą sylwetkę ciała i wysoką kadencję. Moja rada to 22, 23 kroki na każde 15 sekund. Możesz też zrobić kilka serii wypadów (wykroków), które stanowią doskonały trening uzupełniający, opisany w szczegółach na stronie trenera Jaya Johnsona, czołowego eksperta biegowego (www.coachjayjohnson.com). Jeżeli biegasz w terenie, poćwicz podchodzenie pod górę. Tak, podchodzenie! Wiele tras biegów górskich prowadzi przez strome wzniesienia, na które można się wspiąć efektywniej – i równie szybko, a czasami nawet szybciej – marszem niż biegiem, szczególnie gdy jest się zmęczonym. Kiedy drałuję pod górę naprawdę mocno, stosuję technikę marszu forsownego (power hiking), czyli pochylam tułów i napieram dłońmi na kolana. Ten sposób poruszania obciąża stopy, nogi i grzbiet całkiem inaczej niż bieganie i warto się go nauczyć.

- Wędrówki piesze. Poświęć jeden wypad na szlak na wypróbowanie różnych opcji pozycjonowania plecaka. Czy jest ci wygodniej z mocno zaciągniętym pasem piersiowym i poluźnionym biodrowym, a może na odwrót? Jak mocno powinny być napięte szelki? Które z troczków i innych systemów plecaka warto wykorzystać dla optymalnego dopasowania, komfortu i skuteczności?

- Triatlon. Popracuj nad płynnym przechodzeniem z pływania do roweru i z roweru do biegu. Przygotuj cały sprzęt na zawody i ćwicz w kółko czynności wykonywane w strefie zmian. Jeżeli będziesz płynąć w piance, przećwicz jej szybkie zdejmowanie, aż dobrze opanujesz tę czynność. Na zawodach zawsze trafia się ktoś, kto nie może sobie poradzić ze zdjęciem pianki i walczy z nią, wijąc się jak piskorz, ku uciesze pozostałych… Sam byłem tym kimś i – uwierz mi – wcale nie było mi do śmiechu.

- Rajdy przygodowe. Nie pomijaj wiosłowania! Umiejętność mocnego i efektywnego wiosłowania ma wielkie znaczenie, a bywa lekceważona przez wielu początkujących rajdowców. Zerknij na filmy na witrynach z produktami kajakowymi (np. www.epickayaks.com) i przejrzyj materiały instruktażowe przygotowane przez takich mistrzów wiosła jak Greg Barton i Oscar Chalupsky. Sporo osób, które chwytają wiosła po raz pierwszy w życiu, wykonuje tylko niekończącą się serię niewydajnych ugięć przedramion (jak w ćwiczeniu bicepsów). Zamiast tego powinno się używać mięśni całego korpusu, żeby wiosłować w płynnych skrętach tułowia, wprowadzając pióra do wody w okolicy stóp i wychodząc z niej, zanim pióra przekroczą linię bioder.

Uzupełnienie: Przydatne rady rowerowe znajdziesz na www.betterride.net, biegowe na www.running.competitor.com, a triatlonowe na www.triathlon.competitor.com. Mam też kilka filmików instruktażowych na swojej stronie www.travismacy.com.

ULTRANASTAWIENIE 5

LEKCJA

Sam Skold

Życie sportowe

Sam Skold biega na stadionie i w przełajach, reprezentując Akademię Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych w Colorado Springs. W czasach licealnych w Evegreen High School (mojej alma mater) była jedną z najlepszych zawodniczek w całym stanie i do dziś jest ostra jak żyleta.

Życie realne

Sam jest wysoce zmotywowaną, młodą osobą, która ciężko pracuje na treningach biegowych, uczelni i szkoleniu wojskowym w Akademii. Jest też normalną dziewczyną, lubiącą spędzać czas z rodziną i przyjaciółmi, podróżować i szukać przygód. Niedawno sprawiła sobie rower górski i zeszłego lata wypróbowywała go w Moab.

Refleksje Sam o myśleniu w kategoriach dlaczego

Kiedy przyjęto moje zgłoszenie do Akademii Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych, nie zdawałam sobie sprawy, że staję się kimś więcej niż tylko studentką i sportsmenką. Być może zabrzmi to banalnie, ale stałam się kadetką. Musiałam mieć czas nie tylko na treningi i zajęcia na uczelni, ale także poświęcić wiele godzin tygodniowo na ćwiczenia wojskowe.

Ten rozdział mojego życia rozpoczął się o 7:30 rano 27 lipca 2013 roku wraz z początkiem unitarki: intensywnych zajęć szkoleniowych, które stanowią zimny prysznic – fizyczny i psychiczny – dla wszystkich żółtodziobów w Akademii. Stanęłam twarzą w twarz ze starszym, agresywnym instruktorem, który wrzeszczał co sił w płucach w odległości kilku centymetrów od mojej twarzy. W jednej chwili zdałam sobie sprawę, że tak właśnie będzie wyglądało moje życie przez kolejne siedem lub więcej lat. Nie wiedziałam, co myśleć i co robić. Nie miałam z kim o tym porozmawiać. Byłam odcięta od świata. Uwagę miałam skupioną wyłącznie na tym, co robiłam. Biegałam i padałam na rozkaz. Wykonywałam każde monotonne polecenie, od wzięcia prysznica w minutę po poskładaniu munduru w idealny kwadrat o boku 25 centymetrów. Byłam zrozpaczona i nie widziałam dla siebie żadnej nadziei na przyszłość.

Sprawy przybrały inny obrót, kiedy zdałam sobie sprawę, dlaczego to wszystko robię. Nie zapisałam się do Sił Powietrznych, żeby tylko zostać biegaczką albo tylko studiować. Przyszłam tu po to, żeby pokazać rodzicom, jaką wychowali córkę. W jednej chwili wszystkie krzyki, psychiczne wyczerpanie i fizyczny ból stały się znośne. Z każdym podciągnięciem na drążku wyobrażałam sobie, że pokazuję rodzicom, jak jestem silna. Kiedy dawałam sobie radę, śpiąc po trzy godziny na dobę, pokazywałam im swoje zaangażowanie, a kiedy zakładałam mundur, myślałam o tym, jak bardzo są ze mnie dumni.

Od kiedy przyjęto mnie do Akademii Sił Powietrznych, od piątej rano do północy mam szkolenia wojskowe, zajęcia na uczelni, musztrę i codzienne treningi. Każda sekunda mojego życia przez trzy kolejne lata jest dokładnie zaplanowana. Na początku nie mogłam znieść tej myśli. Chciałam uciec, nacieszyć się prawdziwym życiem studenckim i wolnością, ale teraz pamiętam, żeby myśleć o „dlaczego”, i niczego już nie żałuję.

– Sam

ZASADA „WPÓŁ DO PIĄTEJ”.

WSZYSTKO JEST MOŻLIWE, KIEDY NIE MASZ WYBORU

W chwili gdy Boeing 747 American Airlines siadał na pasie lotniska w Abu Dhabi, termometry wskazywały 27 stopni Celsjusza – ot, zwyczajny grudniowy chłodek w miejscu, gdzie średnia temperatura w lipcu sięga 42 kresek.

Wystartowaliśmy z Denver ponad dwadzieścia dwie godziny wcześniej, ledwo zdążając przed burzą. A teraz znajdowałem się pośrodku pustyni. Był grudzień 2009 roku. Leciałem do Zjednoczonych Emiratów Arabskich, żeby wziąć udział w Abu Dhabi Adventure Challenge, sześciodniowym wyścigu multidyscyplinarnym w jednym z najbardziej zachwycających, ale i najbardziej wymagających zakątków świata. Przez najbliższy tydzień miałem biegać, jeździć na rowerze, wiosłować, pływać i wspinać się po piaszczystych wydmach, stromych klifach, bezludnych szlakach, rozległych morzach i niezwykłych miastach, które czynią z Abu Dhabi prawdziwą perłę Bliskiego Wschodu.

Człowiek, który tego ranka zszedł z pokładu samolotu i wkroczył w zimowe upały Abu Dhabi, był już innym Travisem Macy. Nie było śladu po smarkatym nowicjuszu. W zasadzie w ogóle nie byłem już smarkaczem. Od czasów wpadki w mistrzostwach świata w 2006 roku dojrzałem zarówno pod względem fizycznym, jak i mentalnym. Poprawiłem się we wiosłowaniu, nawigowałem z większą dokładnością i ogólnie stałem się lepszym zawodnikiem outdoorowych sportów wytrzymałościowych. Dennis Rozrabiaka odszedł, a na jego miejsce pojawił się Trav, znany ekipom rajdowym z całego świata jako zawzięty rywal, solidny nawigator, świetny rowerzysta górski, szybki biegacz oraz – miałem taką nadzieję – równy gość, który zawsze gra uczciwie.

W latach 2008 i 2009 drużyny z moim udziałem zajmowały drugie miejsce w Primal Quest, w tamtych czasach największym i najbardziej prestiżowym amerykańskim rajdzie ekspedycyjnym. Wygraliśmy zawody Best of the West Adventure Race – rajd ekspedycyjny prowadzący przez Kolumbię Brytyjską i Albertę w Kanadzie, w ramach którego brnęliśmy przez niekończące się godziny po gęstym zwałowisku ogromnych, powalonych drzew na stromiznach zapomnianych przez cywilizację gór (jedna z ekip została w nich obudzona w środku nocy przez wilka węszącego przy ich namiocie). Wygrałem też Mount Taylor Quadrathlon, organizowane w Nowym Meksyku zawody, w których tata brał udział, kiedy byłem jeszcze berbeciem. Mount Taylor Quadrathlon obejmuje jazdę na rowerze szosowym, bieg, narciarstwo oraz bieg w rakietach śnieżnych na szczyt Mount Taylor o wysokości 3460 metrów n.p.m. Następnie robi się w tył zwrot i wykonuje te wszystkie czynności raz jeszcze w drodze do mety.

Zdobyłem również miejsce na podium TransMexicana (etapowego wyścigu na rowerach górskich przez południowy Meksyk, od jednego wybrzeża do drugiego), 24 Hours of Moab (doba jazdy na rowerze górskim po trudnej pętli w Moab), zawodów Teva Mountain Games Ultimate Mountain Challenge (cztery wyścigi w dwa dni: kajaki, bieganie w terenie, kolarstwo górskie i kolarstwo szosowe), rajdzie przygodowym KEEN Great Ocean Road (trzy dni w Australii), a także na Rock & Ice Ultra (ponad 220 kilometrów biegu w rakietach śnieżnych i bez nich w ciągu sześciu dni na północnym zachodzie Kanady).

Wzięliśmy ślub z Amy na górnej stacji wyciągu narciarskiego na Copper Mountain (czyli Miedzianą Górę) w Kolorado. Od tego czasu przebiegałem parokrotnie na zawodach obok miejsca, w którym sobie ślubowaliśmy, i za każdym razem czułem coś wyjątkowego. Dobrze mieć coś, co przypomina, że są w życiu sprawy ważniejsze niż trening i wyścigi. FOT.: JAN DEPUY

Poważne zmiany zaszły również w moim życiu pozasportowym. W 2008 roku na jednym z górskich szczytów w Kolorado wzięliśmy z Amy ślub, a w 2009 roku przeprowadziliśmy się do Evergreen, głównie dlatego, że mogłem tam trenować w warunkach wysokogórskich, na tych samych szlakach wśród lasów i gór, które przez lata dały tacie tak świetną formę i spokój ducha.

Z Evergreen było bardzo daleko do Abu Dhabi, w każdym znaczeniu tego słowa. Ale wyścig ten był atrakcyjną szansą dla rajdowców. Zawody miały bardzo mocną obsadę – czterdzieści mieszanych ekip czteroosobowych z dwudziestu krajów stawało w szranki o największą nagrodę pieniężną na wszystkich rajdach na całym świecie. Jak to zwykle bywało w międzynarodowych imprezach, w stawce znajdowało się zdecydowanie zbyt wielu „Kiwonów” (Nowozelandczyków). Zahartowani w surowym klimacie stromych wzgórz Southland na Wyspie Południowej, doświadczeni zawodnicy z ekip Qasr Al Sarab oraz ADCO, mający dodatkowe wsparcie na ten wyścig od lokalnych sponsorów, typowani byli do pierwszej trójki.

Rajd przygodowy Abu Dhabi jest spadkobiercą dawniejszego Rajdu Galów (Raid Gauloises) – imprezy, która dała początek całej dyscyplinie. Akcent galijski widoczny był na nim w liczbie wytrawnych francuskich ekip, które pojawiły się na starcie. Innymi znanymi twarzami byli Szwedzi z Lundhags i hiszpańsko-francuska ekipa Buff Thermocool. Zaskoczenie wywołała nieobecność Amerykanów z Nike, najbardziej utytułowanej drużyny w historii. Pojawiła się za to nowa, interesująca drużyna z Niemiec – Abu Dhabi Triathlon, prowadzona przez Farisa Al-Sultana, mistrza świata Ironman z Hawajów w 2005 roku. Drużyna znakomitych triatlonistów wzbudziła przed wyścigiem szmer komentarzy w środowisku oraz w mediach. Czy przygotowanie najlepszych triatlonistów świata jest odpowiednie na wielodniowy rajd przygodowy? Czy mogą wygrać?

Wysocy, opaleni, wyrzeźbieni – z pewnością wyglądali imponująco w strojach Speedo. Już na starcie wiedziałem, że nie pokonam ich przewagą fizyczną. Zdążyłem się już jednak przekonać, że w rajdach przygodowych liczy się nie tylko sprawność fizyczna.

Moja drużyna – Salomon/Crested Butte, łącząca siły sponsorskie i kadrowe dwóch dawnych ekip – była zwarta i gotowa do walki. Mimo że nigdy wcześniej nie startowaliśmy w tym składzie, występowałem już w drużynie z każdym z osobna i oczekiwałem dobrej współpracy w zespole. Jon Brown i Eric „Sully” Sullivan ze starej, dobrej ekipy, nazywanej „Crusty Butts”[15], byli w przeszłości moimi rywalami; to przeciwko nim ścigałem się przed laty w Moab. Od tamtego czasu poznałem ich nie tylko jako utalentowanych i ostro trenujących zawodników, ale także jako wspaniałych ludzi, z którymi miło spędza się czas. Jeździłem do Gunnison na weekendy i urlopy, poznawałem tamtejsze tereny, w zimie uczyłem się narciarstwa wysokogórskiego, a latem jeździłem na rowerze po ukwieconych łąkach i biegałem po miejscowych szlakach. Razem z JB zrobiliśmy sobie poranną przebieżkę po Four Pass Loop, klasycznej pętli o długości 42 kilometrów, wiodącej przez cztery wysokogórskie przełęcze (wędrowcy z plecakiem zwykle robią sobie na tej trasie trzy- albo czterodniową wyprawę). Przetrwaliśmy mistrzostwa świata w rajdach przygodowych w 2007 roku – zimny i przemoczony festiwal cierpienia w Szkocji. JB i Sully byli w formie, gotowi do akcji w Abu Dhabi.

Wszyscy trzej nie mogliśmy się też doczekać wspólnego startu z bodaj najlepszą zawodniczką rajdową na świecie – Denise McHale. Denise to utalentowana sportsmenka i nasza dobra kumpelka. Pochodzi z Jukonu w Kanadzie i niedawno wygrała mistrzostwa tego kraju w biegach ulicznych na dystansie 100 kilometrów. Ćwiczyła przez wiele godzin na ergometrze, żeby przygotować się do etapów wioślarskich w Abu Dhabi.

Denise i jej mąż Greg są tego rodzaju ludźmi, którzy gołymi rękami budują chatę w górach i wędrują całymi dniami z łukiem, polując na dzikie owce (McHale’owie prowadzą obecnie własny „park przygodowy”, w którym można urządzić sobie przejażdżkę psim zaprzęgiem czy skorzystać z innych atrakcji dziewiczego rejonu). Greg pewnego razu ocalił własne życie w starciu z nacierającym niedźwiedziem grizzly, odczekując, aż zwierzę podejdzie dość blisko, by jedyna strzała, którą mógł wypuścić, wbiła się dostatecznie głęboko. Opanowanie Grega (to dopiero jest trening dla psychiki!) opłaciło się, a niedźwiedź umknął, spłoszony strzałą, która ugodziła go w pierś.

Co prawda pustynia w niczym nie przypominała północno-zachodniej Kanady, ale nie miało to znaczenia: McHale’owie nigdy nie narzekali i byli twardzi jak stal. Już wcześniej startowaliśmy wspólnie, ale tym razem Greg został w domu, ponieważ – no cóż – był właśnie sezon polowań.

Byliśmy w formie i w pełni zmobilizowani, ale mieliśmy też świadomość poważnych luk w swoim przygotowaniu. W programie rajdu w Abu Dhabi znajdowały się dwa etapy czysto wioślarskie na dystansie ponad osiemdziesięciu kilometrów. Trudno się przygotować do takich wyzwań w okresie, kiedy wszystkie akweny w Kolorado i Kanadzie są od tygodni skute lodem. Ze względu na ograniczone możliwości treningu do najważniejszej dyscypliny wyścigu, wiedzieliśmy, że trudno będzie nam zawalczyć o zwycięstwo w klasyfikacji końcowej. Nie oznaczało to jednak, że nie mogliśmy nic ugrać. Podobnie jak podczas Tour de France poszczególne ekipy i indywidualni kolarze szukają okazji na zwycięstwo etapowe, tak i my nastawiliśmy się na triumf w jednym (lub kilku) z etapów sześciodniowych zmagań. Fantastycznie byłoby wygrać jakiś etap w rajdzie Abu Dhabi! Wiedzieliśmy, że jest to w naszym zasięgu, o ile tylko uniesiemy psychiczny ciężar wyzwania i będziemy napierać na miarę naszych możliwości.

Wiele kilkudniowych rajdów zaczyna się w spacerowym tempie, ponieważ zawodnicy dopiero szukają rytmu możliwego do utrzymania w perspektywie całego tygodnia wyścigu. W Abu Dhabi było inaczej. Pierwszy dzień zawodów obejmował „rajdowy triatlon” – 27 kilometrów pływania, roweru i biegu – po którym przyszła pora na 32 kilometry kajakiem po morzu.

Na wystrzał startera 160 zawodników wypaliło do przodu na górskich rowerach. Widok – jak na rajdy – był niecodzienny. Pomknęliśmy w szaleńczym peletonie, z mocno napompowanymi oponami do jazdy po utwardzonej drodze (niektórzy zawodnicy stosowali nawet specjalne nakładki na kierownice, tzw. „lemondki” oraz wąskie opony szosowe). Każdy kolarz zdany był na łaskę pozostałych, że utrzymają szyk i nie zaburzą porządku grupy, kiedy gnaliśmy malowniczą promenadą tuż przy plaży, a następnie wykonaliśmy ostry zwrot i popędziliśmy z powrotem w kierunku wspaniałego arabskiego pałacu do pierwszej strefy zmian.

Na chwilę przed startem stary wyjadacz Jon wpadł na pomysł, że możemy zaoszczędzić trochę cennego czasu (dopiero kilka dni później przekonaliśmy się, jak wielkie znaczenie miała każda sekunda w tym rajdzie), pokonując odcinek kolarski w butach do biegania i dzięki temu płynnie przechodząc do biegu. Kreatywność opłaciła się i na pięciokilometrowy odcinek biegowy wyruszyliśmy na czele stawki. Drużyny, jedna za drugą, startowały spod pałacu, przez plażę i z powrotem ku szosie. Wszyscy starali się wysforować do przodu i zaznaczyć swoją obecność w czołówce.

Ekipa Qasr Al Sarab, niesamowici Nowozelandczycy, wystrzelili jak z procy i poprowadzili stawkę do strefy zmian, po wyjściu z której czekał nas odcinek pływacki.

Choć w triatlonie pływanie w otwartych akwenach jest na porządku dziennym, w rajdach przygodowych rzadko się zdarza, by uczestnicy musieli przepłynąć 800 metrów. Pewnie dlatego na starcie pojawili się goście z Ironmana. (A może to trasa została tak ustalona, żeby pozwolić im w pełni wykorzystać swoje umiejętności? Nigdy się tego nie dowiedziałem). Szybko zrzuciliśmy z siebie wszystkie ciuchy prócz szortów, założyliśmy okulary pływackie i wskoczyliśmy do malowniczej zatoki, sąsiadującej z miastem Abu Dhabi. Flagi zawodów, znakujące metę etapu pływackiego, majaczyły gdzieś w oddali po drugiej stronie zatoki. Dla niektórych rajdowców odcinek pływacki stanowił nie lada wyzwanie. Pewny swojej dyspozycji dzięki treningom na basenie w ciągu kilku ostatnich tygodni, łatwo złapałem właściwy rytm w wodzie. Kiedy spostrzegłem po lewej stronie charakterystyczne logo Ironmana na czepkach niemieckiej ekipy, postanowiłem po prostu podążać śladem ich cienia aerodynamicznego, korzystając z tego udogodnienia przez resztę fragmentu pływackiego. Nie udało się; przemknęli koło mnie jak torpedy.

Po mancie, jakie spuszczono nam w wodzie, drużyna Salomon/Crested Butte szybko przegrupowała siły w strefie zmian i wypłynęła na pierwszy z dwóch ponad trzykilometrowych odcinków wioślarskich, pomiędzy którymi czekała krótka sekcja na orientację na piaszczystej wyspie, uzupełniając rajdowy triatlon o ostatnią dyscyplinę. Bieganie po wydmach dawało przedsmak tego, co czekało nas na poważniejszą skalę za dwa dni. Większość załóg dała sobie dobrze radę z nawigacją według mapy i kompasu.

Triatlonowy prolog zakończył się bezdyskusyjnym zwycięstwem Qasr al Sarab. Chwilę później my też ukończyliśmy wyzwanie, a tuż za nami zjawili się wymiatacze z Kona – ekipa Abu Dhabi Triathlon. Sądząc po przebiegu prologu, należało na nich uważać w dalszych etapach.

Wiedzieliśmy jednak, że choć triatlon Ironman to jedne z najbardziej wyczerpujących zawodów na świecie, odbywa się on w ciągu jednego dnia. Nas czekało natomiast jeszcze pięć dni dalszych zmagań na rajdzie.

Wzięliśmy szybki prysznic na plaży i uzupełniliśmy płyny. Po południu zawody zostały wznowione, a pierwszym wyzwaniem było przepłynięcie ponad 30-kilometrowego odcinka kajakiem w morzu – z Abu Dhabi na małą, bezludną wysepkę na północ od miasta. Start odbywał się w tzw. stylu Le Mans (kolejny akcent francuski). Oznaczało to, że wszyscy zawodnicy ustawiali się w linii na plaży i na sygnał pędzili sprintem w kierunku stojących na brzegu kajaków. Po chwili wszyscy gramolili się na swoje dwuosobowe łódki i w ogólnym rozgardiaszu ruszali w morze (każda drużyna miała dwa kajaki morskie wyposażone w żagle). Tego typu start można zobaczyć w programie Survivor. Jestem przekonany, że twórca show – Mark Burnett, zapamiętał to chaotyczne rozpoczęcie zmagań z własnych rajdów i uznał, że świetnie nadadzą się do telewizji.

Triatloniści nie trenowali zbyt wiele w łodziach – w przeciwieństwie do Kiwonów. Przez pierwsze kilkaset metrów razem z Jonem byliśmy na prowadzeniu, odstawiając Ironmanów. Ale wtedy wyprzedziła nas jedna z drużyn nowozelandzkich, odpływając w siną dal tak szybko, jakby z tyłu kajaka był zamocowany motor.

Po kilku kilometrach dalszych zmagań wyszliśmy zza osłony wyspy i wypłynęliśmy na otwarte morze. Przez parę kolejnych godzin wiosłowaliśmy na otwartych wodach, od czasu do czasu stawiając żagiel, by złapać wiatr, o ile dmuchał w dobrą stronę, i uzyskać większą prędkość. Spienione bałwany unosiły się i opadały z coraz większym impetem, często bujając kajakiem na boki, do tego stopnia, że co chwila musieliśmy ustawiać się pod fale. Przez sporą część czasu znajdowaliśmy się tak daleko od brzegu, że gdyby zaszła konieczność awaryjnego pokonania tego dystansu wpław, mielibyśmy spore trudności. Nie trzeba nikogo przekonywać, że w takich warunkach zawodnicy z Kolorado i północnej Kanady czuli się dość niepewnie. (Śnieg, duże wysokości, nacierające niedźwiedzie – nie ma problemu. Ale morze, upał, pustynia? Z tym robi się nieswojo…). Przy jednym z punktów kontrolnych, gdzie trzeba było dobić do plaży, zanim z powrotem wypłynęło się w morze, fale rozbijały się o łachę piasku. Większości ekip udało się bezpiecznie wylądować na brzegu, ale nie wszyscy mieli tyle szczęścia. Kiedy fala wepchnie cię pod wodę, czujesz się jak w pralce, a gdy wreszcie wynurzysz się z toni, musisz uwijać się jak szalony, żeby odzyskać utracony w wodzie sprzęt. Kilka godzin później, kiedy wiosłowaliśmy w kierunku wyspy, na której kończył się etap i gdzie obozowały wszystkie drużyny, natrafiliśmy na silny prąd wsteczny tuż przy brzegu. Dotarcie do plaży wiosłując pod prąd było prawie niemożliwe, w końcu wskoczyliśmy więc do wody i wyciągnęliśmy łódki przez płyciznę na brzeg.

Kiedy dzień się skończył, obolałe mięśnie mogły zaznać nieco ulgi. Cieszyliśmy oczy niezwykłym widokiem rozgwieżdżonego nieba ponad maleńką wysepką i odległych świateł miasta. To był prawdziwie niezapomniany wieczór, spędzony w gronie przyjaciół. Na kilka godzin prawie zapomnieliśmy, że przyjechaliśmy tu z całego świata po to, by zetrzeć w pył konkurencję w wyścigu na pustyni.

Nazajutrz o świcie złapaliśmy ponownie za wiosła, by popłynąć z powrotem do Abu Dhabi, oddalonego o ponad 54 kilometry. Zabrało to jakieś sześć godzin – bardzo dużo jak na siedzenie w kajaku. Zdjęcia satelitarne, które wykorzystywaliśmy do nawigacji w wyścigu (zwykłe mapy topograficzne były niedostępne dla tego regionu) przedstawiały piaszczyste wyspy, gęsto porośnięte roślinnością i otoczone kanałami – od bardzo głębokich do całkiem płytkich. Znalezienie głębokich wód okazało się kluczowe tego dnia i najlepiej poszło tym załogom, które potrafiły przeprawić się przez płycizny, wyszukując co głębsze przesmyki.

Kolejnym ważnym czynnikiem podczas tego etapu było nawadnianie i odżywianie. Wypiłem sześć litrów wody z bukłaków przymocowanych do pokładu łódki. Systematycznie także jadłem batony, żele, orzechy i rodzynki. Batony energetyczne nasączone morską wodą nie mają pierwszorzędnego smaku, ale na szczęście działają tak samo.

Drużyny z Nowej Zelandii powiększyły swą przewagę na tym długim etapie wioślarskim. Kiedy wreszcie dobiliśmy do kresu kajakowej przeprawy, liderzy od dłuższego czasu przebywali już na plaży, gdzie przygotowywali sprzęt na następny dzień. Po dwóch dniach ostrych zmagań nasze ciała były wyczerpane od nadmiernej porcji wiosłowania i chwiejnym krokiem wchodziliśmy do autokaru, który miał nas przetransportować w głąb lądu, na pustynię. Straciliśmy w kajakach tyle czasu, że generalna wygrana w pojedynku z Nowozelandczykami stała się raczej nierealna, ale równocześnie zdawaliśmy sobie sprawę, że zbliżające się wyzwania biegowe i rowerowe są naszą silną stroną. Niesamowitym dokonaniem byłoby już samo wygranie jakiegoś etapu w tym rajdzie i to obraliśmy sobie za cel.

Ar-Rab al-Chali, czyli „Pustkowie”, przywołuje obrazy dawnych wypraw odkrywczych, karawan Beduinów czy wycieńczonych podróżników wlokących się przez wydmy w poszukiwaniu oazy. To największy jednorodny teren piaszczysty na świecie i kompletne odludzie. Łachy piachu rozciągają się po horyzont, przerywane jedynie przez płaskie solniska. Nic tu nie rośnie. Nie ma wody. Nawet zimą temperatura sięga ponad 38 stopni Celsjusza. Fauna ogranicza się do kilku najlepiej przystosowanych gatunków, którym udaje się przeżyć w tych warunkach. Tak oto prezentowała się sceneria dla ponad 120-kilometrowego biegu, który miał się rozpocząć następnego ranka.

Po kilkugodzinnej podróży autokarem z wybrzeża na południe dotarliśmy do obozu, rozbitego na jałowej równinie otoczonej przez wydmy, tuż na skraju Pustkowia. Zgłodniali rajdowcy z uśmiechem na twarzy rzucili się do bufetu, pełnego tradycyjnych bliskowschodnich przysmaków. Zapełniliśmy talerze takimi rarytasami, jak baba ganoush, hummus, kuskus, falafel czy tabbouleh. Pożeraliśmy barani, drobiowy i wołowy kebab. Klęcząc przy niskich stołach, siorbaliśmy herbatę, a potem zalegliśmy na wielkich kolorowych poduchach, zwiezionych tu z okazji rajdu. Czy byliśmy sportowcami XXI wieku, czy nomadami sprzed stuleci? Tego wieczoru nie miało to znaczenia. Wiedząc, że niedługo wyruszymy w serce Pustkowia na półtora dnia zmagań w palącym słońcu, chłodzie nocy i wszechobecnym cierpieniu, rozsmakowaliśmy się w spędzeniu wieczoru w wielojęzycznym towarzystwie, pod tradycyjnymi namiotami rozstawionymi na pustyni. Przypominało to ostatni popas armii przed bitwą. Uroki tego egzotycznego posiłku pod gwiazdami, dzielonego z setkami podobnych mi zawodników, to jedno z moich ulubionych wspomnień z zawodów.

Na rajdach etapowych nigdy nie można się porządnie wyspać, ponieważ zawsze trzeba zająć się sprzętem, sprawdzić mapę i nakreślić plan dalszego działania. Kiedy wreszcie ułożyłem się do snu pod gwiazdami pustyni, zasypiałem z głową pełną obaw. Nigdy wcześniej nie biegałem tak wielkich dystansów po nieprzyjaznej pustyni i nie wiedziałem, czego się spodziewać.

Czy piach nie przedostanie się przez stuptuty[16] i goreteksowe buty do skóry stóp?

Czy wystarczy nam wody?

Czy będzie straszny skwar?

Czy drużyny, które straciły cenny czas na etapach wioślarskich, będą w stanie go teraz nadrobić?

Przyjechaliśmy tu w nadziei na wygraną etapową. Czy właśnie ten wyczerpujący bieg ma nam dać wymarzone zwycięstwo?

W co myśmy się, u licha, w ogóle wpakowali?

Ostatnie pytanie było wyjątkowo słuszne. Kiedy około 4:30 rano zaczęło się pikanie budzików, stało się jasne, że kilka drużyn nie pakuje się na 120-kilometrowy bieg po pustyni, tylko krótką przejażdżkę autokarem z powrotem do pięciogwiazdkowego hotelu, w którym zawodnicy spędzą kilka kolejnych dni przy drinku z palemką nad brzegiem basenu. Na skraju Pustkowia, z którego nie będzie już odwrotu, niektóre załogi zdecydowały się właśnie na odwrót. Nie można było mieć do nich pretensji. Kwestia zwycięstwa w całych zawodach była dla nas już raczej przesądzona, skoro straciliśmy wiele godzin podczas dwóch długich sekcji wioślarskich. Jakby brakowało nam zmartwień, organizatorzy ogłosili poprzedniego wieczoru, że każda z drużyn otrzyma ściśle określoną ilość wody na każdym z trzech punktów wśród wydm, gdzie można uzupełniać zapasy. Można było przetransportować tylko ograniczoną liczbę skrzyń do tych odległych miejsc, a zaproponowane rozwiązanie dawało pewność drużynom z tyłu stawki, że nie zabraknie wody i dla nich.

Oszacowaliśmy, że wystarczy nam jej, by ukończyć zadanie, choć pod koniec będziemy bardzo odwodnieni.

Co za ulga. Więc wiem chociaż tyle, że nie umrę z pragnienia, a mojego truchła nie rozszarpią sępy, roznosząc szczątki nad pustynią.

Nie trzeba tłumaczyć, że autokar do hotelu przedstawiał się w tej chwili całkiem kusząco.

Wtedy pomyślałem jednak o tacie. Jak to często bywało w trakcie mojej kariery sportowej, w pewnym momencie przypominała mi się lekcja, którą odebrałem w dzieciństwie, obserwując udział taty w zawodach, jeżdżąc wspólnie z nim na rowerach albo rozmawiając z jego znajomymi. Tego ranka, patrząc w ciemnościach Pustkowia na migający alarm w zegarku, przypomniałem sobie o zasadzie „wpół do piątej”, którą wyznawał.

Kiedy Mark Macy liczył sobie tyle lat, co ja teraz, miał dwójkę małych dzieci – Katelyn i mnie – i pracował ciężko nad rozkręceniem swojej kancelarii prawniczej. Mniej więcej w tym samym czasie zaczął biegać, jeździć na rowerze i brać udział w zawodach, co wkrótce zaprowadziło go do startów w wytrzymałościowych imprezach ultra, takich jak Leadville 100 czy rajd przygodowy Eco Challenge. Treningi do zawodów i występy w nich kolidowały z podstawowymi obowiązkami rodzinnymi i zawodowymi taty. Jednakże pragnąc żyć pełnią piersią i być doskonały w każdej dziedzinie, ojciec był zdeterminowany, by znaleźć jakiś sposób na pogodzenie wszystkich zajęć. I znalazł. Wiedział, że wczesny poranek jest jedną z najodpowiedniejszych pór do wykonania różnych zadań. Kiedy inni spali albo dopiero wygrzebywali się z piernatów, tata robił, co było do zrobienia.

Dzięki codziennemu wstawaniu przed wpół do piątej rano był w stanie pojechać do kancelarii, popracować, pobiegać w porze lunchu, wrócić na kilka godzin do pracy, zatrzymać się na rowerowy wypad na szlak w drodze do domu i dotrzeć na czas, żeby odrobić z nami lekcje, pojechać na zajęcia pozaszkolne itd.

Powinienem dodać, że w wieku 61 lat tata wciąż hołduje tej zasadzie, z tym zastrzeżeniem, że teraz wstaje o czwartej, a często jeszcze wcześniej. Jest obecny w każdym ważnym momencie życia swoich wnuków i nigdy nie przegapił żadnych moich zawodów. To niewiarygodne. Naprawdę go podziwiam.

Tata i to jego ranne wstawanie przyszło mi na myśl, gdy leżałem w pustynnych ciemnościach. Faktycznie było wpół do piątej, a przed nami stał wybór. Mogliśmy wycofać się, gratulując sobie za kawał dobrze wykonanej roboty, i wsiąść do autobusu, który zawiezie nas do wygód i wypoczynku. Mogliśmy też potraktować tę wczesną pobudkę jako szansę na odnowienie ducha drużyny i odskocznię do nowego dnia, w którym będziemy się starać bardziej niż pozostali, gnać szybciej niż pozostali, wkładać w wyścig więcej serca niż pozostali. Los dał nam szansę zostać naprawdę „kimś” w rajdach, dokonać czegoś, co stanie się powodem do dumy przez resztę naszego życia.

– To będzie dobry dzień – powiedziałem do towarzyszy, kiedy wyszliśmy z obozu w stronę linii startu, zostawiając za plecami czekający w pobliżu klimatyzowany autokar.

Po zastosowaniu zasady „wpół do piątej” tryskałem energią, gotów przewodzić całej stawce w wielogodzinnym biegu przez pustynię. FOT.: WOUTER KINGMA

Etap przed nami zakładał 120 kilometrów wędrówki przez pustynne wydmy. Ekipa Salomon/Crested Butte, napalona, by zrobić użytek z umiejętności biegowych i wykorzystać przewagę formy zdobytej w treningu na dużej wysokości, szybko zajęła miejsce na przedzie stawki. Biegliśmy, ale tak naprawdę dokąd? W normalnych biegach ulicznych są oznaczenia trasy albo jakieś strzałki. Tutaj ich nie było. Moi koledzy liczyli na mnie, czekając, aż wskażę właściwy kierunek. Truchtaliśmy, zjeżdżaliśmy po piachu i wspinaliśmy się, a ja musiałem orientować się w nieznanym terenie, w którym nieustannie przesuwające się wydmy uniemożliwiały wykreślenie wiarygodnych map. We wcześniejszych wyścigach mogłem wykorzystać szczyty górskie, doliny, rzeki i granice roślinności do oceny tego, gdzie jestem. Tutaj rozpościerała się tylko nieskończona połać piasku, zmieniająca ukształtowanie z każdym podmuchem wiatru. Warunki były trudne, mówiąc delikatnie, ale ja miałem dobry humor, dostrzegając podobieństwo biegu w piasku do biegania w śniegu. Powtarzałem sobie „Czuję się jak ryba w wodzie” – i to działało.

Ponieważ istniało realne ryzyko nieodwracalnych konsekwencji zgubienia się na pustyni, organizatorzy pozwolili na korzystanie z GPS-u, co zwykle jest zabronione na rajdach (co za frajda z nawigowania, kiedy całą robotę odwala za ciebie satelita?). Niestety w środku pustyni w moim GPS-ie padła bateria. Prawdopodobnie i my podążylibyśmy jej śladem, gdybym nie potrafił korzystać z mapy i kompasu – sprawdzonych narzędzi nawigatora – do odszukania właściwej drogi.

O ile wydmy wciąż przemieszczają się na skutek działania wiatru i erozji, o tyle solniska pozostają raczej w tym samym miejscu. Opierając się na tym założeniu, prowadziłem naszą ekipę do solniska, które potrafiłem zidentyfikować na mapie, i wyznaczałem z niego trasę do kolejnego, znajdującego się w odległości kilku czy kilkunastu kilometrów. Pomiędzy nimi rozciągały się wydmy, które najszybciej przemierza się grzbietami. Obierałem więc kurs na grzbiety, które zdawały się prowadzić z grubsza we właściwym kierunku, i na bieżąco korygowałem wytyczne kursu, mając nadzieję, że zaprowadzę ekipę do następnego solniska.

Po piaskach Pustkowia w Abu Dhabi najszybciej wędruje się grzbietami wydm. Było super! FOT.: WOUTER KINGMA

Jesteśmy więc w domu. Tak mi się przynajmniej wydawało. Kilka minut po tym, jak ustawiłem nas na właściwym kursie, Jon pokazał swoje stopy. „Mam za ciasne buty!” – powiedział. Jak wiadomo, większości biegaczy długodystansowych, podczas długich biegów stopy puchną. Nieciekawą sytuację Jona dodatkowo pogarszał fakt, iż buty stały się jeszcze ciaśniejsze, bo piasek przedostał się pomiędzy warstwy materiału cholewki. Co począć? W środku pustyni nie ma sklepów obuwniczych. Jon musiał to jakoś wytrzymać – i wytrzymał, choć buty coraz mocniej miażdżyły mu palce.

Prawdziwych przyjaciół poznaje się w biedzie. Jon i ja zacieśniliśmy więzy przyjaźni przez lata wspólnych startów na całym świecie… Wydawał się mnie lubić nawet po tym, jak na środku pustyni wywierciłem mu dziurę w paznokciu. FOT.: CHIŃSKI ZWIĄZEK WSPINACZKOWY

Mimo heroicznych wyczynów Jona, jego problemy ze stopami spowalniały nas. Zatrzymaliśmy się na kilka minut, żeby coś z tym zrobić. Przyszedł czas, żebym z nawigatora przeobraził się w chirurga polowego. Aby częściowo złagodzić bolesne ciśnienie narastające pod paznokciem palucha, wspólnie z Jonem przewierciłem się przez paznokieć przy pomocy noża i agrafki. JB jeszcze przed świtem zgodził się na to, żeby kierować się dzisiaj zasadą „nie mam wyboru”, więc nawet gdy teraz dla zachowania zdolności poruszania się musiał patrzeć, jak przewiercam się przez jego paznokieć (w celu przebicia pęcherza, który się pod nim utworzył, i złagodzenia nacisku), to bez słowa sprzeciwu fakt ten zaakceptował. Chwilę później gnaliśmy już po wydmach, wiedząc, że nie zatrzymamy się przez wiele godzin.

Po zapadnięciu zmroku ekipy kontynuowały zygzakowaty marsz pod ugwieżdżonym niebem w rytm wskazań kompasu, prowadzącego w nieznane. Nawigowanie stawało się coraz trudniejsze, ponieważ ciemność i brak snu dawały się we znaki. Na szczęście byłem w stanie utrzymać koncentrację na szczegółach, myśląc o tym, co robię (w odróżnieniu od dlaczego), żeby zachować jasność umysłu i utrzymać się w grze. Kiedy zatrzymaliśmy się na obowiązkowy półtoragodzinny odpoczynek w środku nocy, mieliśmy niespełna pół godziny straty do prowadzącej grupy, w skład której wchodzili również Nowozelandczycy.

Dowiedziałem się, że drużyna Ironmanów została daleko w tyle. Byli to jedni z najlepszych sportowców wytrzymałościowych na świecie. Pływali 3,86 kilometra w oceanie, jechali 180,2 kilometry na rowerze wzdłuż słynnej drogi Queen K na Hawajach oraz biegali 42,195 kilometry pośród pól wulkanicznej lawy – i potrafili to robić lepiej niż ktokolwiek inny na świecie. A jednak rozłożyło ich sześć dni na pustyni. Podobnie jak w przypadku Navy Seals i innych drużyn wojskowych na Eco Challenge. Z tej sytuacji płynęła nauka, że sprawność fizyczna jest koniecznym, ale nie wystarczającym warunkiem do ukończenia takich zawodów jak te, rozgrywane w ekstremalnych warunkach przyrody w ciągu kilku dni i obejmujące rozmaite konkurencje (nie wszystkie w ścisłym sensie wytrzymałościowe).

Świt przyniósł żar lejący się z nieba i wrażenie wykroczenia poza czas: Jesteśmy zawodnikami rajdu czy zagubionymi wędrowcami z minionych wieków? Na horyzoncie przed nami pojawiło się coś, co w pierwszej chwili wziąłem za ekipę rywali, ale okazało się, że to wielbłądzica z nowonarodzonym wielbłądkiem. Maleństwo – szare i oślizgłe, jeszcze ze sznurem pępowiny – chwiało się na nogach, a jego matka obserwowała nas podejrzliwie. „Tak, właśnie dla takich scen startuję w rajdach”, pomyślałem w duchu, zbyt zmęczony, by wypowiedzieć to na głos.

Jon nadawał mocne tempo i kilka chwil później dogoniliśmy prowadzącą grupę, złożoną z sześciu załóg. Nasze marzenie o wygraniu jednego z etapów na najwspanialszym rajdzie przygodowym świata znowu miało szansę się ziścić. Wyścig się jeszcze nie skończył!

Wspiąwszy się na ostatnią wydmę, mając w nogach 120 kilometrów i 19 godzin marszu, dostrzegliśmy linię mety. Żeby ją przekroczyć, należało pokonać jakieś 60 metrów w pionie w dół po prawie pionowym zboczu piaszczystej wydmy i przebiec 150 metrów przez solnisko. Gdy siedem drużyn rzuciło się do szaleńczego sprintu, w głowie zabrzmiały mi słowa mojego dawnego trenera koszykówki z liceum w Evergreen. „Dalej, Trav – trener Haebe wrzeszczał w mojej głowie. – To moment, by dać z siebie wszystko!”.

Tym razem nie miałem za rywala wielkoluda z przeciwnej drużyny ani nie stałem na straconej pozycji. Byłem mocny, byłem w formie, miałem na koncie wiele dni zgodnych z zasadą „wpół do piątej”. Na dodatek u boku miałem grupę równie zdeterminowanych towarzyszy. Dosłownie przefrunęliśmy przez solnisko (Denise połączona ze mną cienkim elastycznym holem, dozwolonym w rajdach).

Linia mety – pojedynczy nadmuchany gumowy łuk pośrodku pustyni na krańcu świata – była blisko. Rzuciliśmy na szalę wszystkie siły. Od czasu do czasu spoglądałem na boki, na przeciwników. Mieliśmy metr przewagi, za chwilę kilka metrów, a potem… dobiegliśmy do mety. Drużyna Salomon/Crested Butte wygrała etap. Przestrzeganie zasady „wpół do piątej” opłaciło się, jak zawsze, a każde wspomnienie tego zwycięstwa nadal rozpromienia mi twarz uśmiechem.

ULTRANASTAWIENIE 6

ZASADA „WPÓŁ DO PIĄTEJ”: KIEDY NIE MASZ WYBORU, WSZYSTKO JEST MOŻLIWE

W zasadzie „wpół do piątej” nie chodzi tylko o to, by wstać wczesnym rankiem i móc przez to więcej zrobić w ciągu dnia – jak czynił tata. Oczywiście to też do niej należy, ale ma ona również głębszy sens. Istota tej zasady, mówiąc w skrócie, jest taka, że jeśli zobowiązałeś się do czegoś, to kiedy przychodzi czas na działanie, nie martwisz się, czy masz na to faktycznie ochotę.

Gdy o wpół do piątej zadzwoni budzik (dosłownie lub w przenośni), musisz wstać i zacząć działać, nawet – a może szczególnie – jeśli wolałbyś się obrócić na drugi bok i spać smacznie dalej. Zasady tej nie należy traktować literalnie. Wstawanie o wpół do piątej to tylko przykład wytrwałości, jakiej wymaga sukces. Zasada ta odniesiona do twojej sytuacji może mieć nieco inną postać; może dotyczyć wykonywania jakiejś czynności o zupełnie innej porze doby albo w określonym dniu tygodnia. Rzecz w tym, że zobowiązujesz się do czegoś przed sobą, a tym samym rezygnujesz z prawa do dalszego wyboru w tym względzie.

Zobowiązanie się do czegoś – treningu, przedsięwzięcia, pracy, związku, wychowania dziecka – to jedna z najważniejszych rzeczy, jakie można zrobić w życiu. Od tego wszystko się zaczyna. Zobowiązując się „wstawać o wpół do piątej” (dosłownie czy metaforycznie), wykluczasz inne możliwości. Wstawanie o tak wczesnej porze jak niewielu innych ludzi może być pierwszym krokiem na drodze do realizacji celu.

Wiemy, że istnieją nieliczne osoby, które zawsze wyskakują z łóżka skoro świt z błyskiem w oku i ułożoną fryzurą. Zasada „wpół do piątej” nie jest skierowana do nich. Jeśli jednak jesteś podobny do większości z nas, to wolałbyś zostać jeszcze w łóżku. I wtedy właśnie odzywa się twoja dewiza – jeśli jej przestrzegasz, mimo wszystko wstajesz. Chodzi w niej o wykluczenie jakichkolwiek odstępstw od drogi do celu – tak jak postąpiliśmy na pustyni, kiedy skierowaliśmy się w stronę linii startu ostatniego etapu, zamiast udać się do autokaru wracającego do hotelu. Gdy zrobiliśmy ten krok, nie było już odwrotu. Nic nie mogło nas powstrzymać: ani bezkresna pustynia, ani zmęczenie wielodniowym rajdem, ani porażająca konieczność wykonania zabiegu chirurgicznego w warunkach polowych.

Mimo wszystko w każdej chwili dłużącego się dnia w pełnym słońcu wolelibyśmy siedzieć w autokarze. (Oczywiście, dopóki nie przekroczyliśmy linii mety jako pierwsi).

Takie osobiste zaangażowanie oraz rezygnacja z podążania za tym, co akurat chciałoby się robić w danej sekundzie, robi gigantyczną różnicę w tym, co można osiągnąć. Czy będzie ci się chciało zrywać z łóżka, żeby iść na trening albo pisać pracę zaliczeniową, wkuwać do egzaminów, robić stronę internetową dla swojej nowej firmy? Mnie by się nie chciało, dobrze o tym wiem. Ale jeżeli naprawdę pragniesz osiągnąć coś wielkiego, musisz przedkładać swoje długofalowe zobowiązanie i perspektywiczny cel ponad to, na co masz ochotę w danej chwili.

Zasada ta sprawdziła się u mojego taty, u mnie i u wielu osób, które osiągnęły sukces w sporcie, pracy zawodowej, wychowaniu dzieci i innych dziedzinach życia, a którym doba zdawała się za krótka na wszystko. Kiedy się nad tym zastanowić, cena, jaką się płaci za życie pełną piersią, wydaje się niewielka.

Zasada „wpół do piątej” przydaje się także, jeśli chcesz wyćwiczyć chwalebną cechę osobowości, która stała się ostatnio gorącym tematem rozważań w środowisku akademickim i oświatowym: „siłę charakteru” (grit), definiowaną w Słowniku Webstera jako „uparta odwaga, hart ducha, determinacja”. Dr Angela Lee Duckworth z Positive Psychology Center i Laboratorium Duckworth przy Uniwersytecie Pensylwanii bada to zagadnienie w połączeniu z samokontrolą. Jej wyniki wskazują, że są to dwie decydujące cechy osobowości z punktu widzenia osiągania sukcesu. Dr Duckworth odkryła, że siła charakteru pozwala przewidzieć zadziwiająco szeroki wachlarz osiągnięć, takich jak przetrwanie wstępnego semestru szkolenia w Amerykańskiej Akademii Wojskowej w West Point, dotarcie do rundy finałowej krajowego konkursu ortograficznego, utrzymanie się w wojskowych jednostkach specjalnych, wytrwanie początkującego nauczyciela w zawodzie, ukończenie państwowych liceów w Chicago z dobrym wynikiem w standaryzowanych testach czy utrzymywanie sprawności fizycznej. Badaczka pisze, że „siła charakteru koreluje wprost proporcjonalnie z poziomem wykształcenia oraz odwrotnie proporcjonalnie ze zmianami ścieżki zawodowej w trakcie całego życia i z rozwodami”.

Kadeci, uczniowie i nauczyciele z wielkomiejskich szkół, żołnierze jednostek specjalnych i mistrzowie ortografii uczą nas, że siła charakteru odgrywa zasadniczą rolę, jeśli chcesz osiągnąć coś wielkiego i ważnego. Jak już wspominaliśmy, nawet jeżeli większość kroków na drodze do realizacji wielkiego celu jest przyjemna sama w sobie, niektóre wcale takie nie będą. Podjęcie niewzruszonego zobowiązania, a potem przestrzeganie reguły „wpół do piątej” – szczególnie kiedy przyjdzie moment próby i będziesz chciał się poddać – pozwala przetrwać trudne chwile. To zaś wzmacnia siłę charakteru i czyni cię jeszcze twardszym i lepiej przygotowanym na kolejne zawirowania.

Nie mówimy tylko o sukcesie w sportach wytrzymałościowych, biznesie czy innych wyzwaniach zawodowych. Dr Scott Stanley, który na Uniwersytecie w Denver prowadzi badania dotyczące małżeństwa, szeroko opisuje zagadnienie, które jest tak naprawdę istotą zasady „wpół do piątej”: świadome, głębokie zobowiązanie się. Książka Stanleya The Power of Commitment: A Guide to Active, Lifelong Love (Moc zobowiązania: Przewodnik po aktywnej miłości na całe życie) podkreśla wartość planowania, omawiania i dotrzymywania zobowiązań oraz przedstawia oparty na przeprowadzonych badaniach plan, który w pięciu krokach prowadzi do realizacji wymienionych założeń. Na łamach swojego bloga slidingvsdeciding.blogspot.com Stanley opowiada m.in. o wyższości podejmowania przemyślanych decyzji nad bezrefleksyjnym przyjmowaniem tego, co się wydaje oczywistym wyborem.

Zasadę „wpół do piątej” można więc zastosować również do spraw związanych z małżeństwem lub innymi relacjami osobistymi (jednakowoż nie radzę ci budzić współmałżonka o 4:30 rano tylko po to, żeby się podzielić tą rewelacją). Pragnę również wyjaśnić ponad wszelką wątpliwość, że nie musisz codziennie wstawać o wpół do piątej. W ogóle nie musisz budzić się tak wcześnie, żeby wcielać tę zasadę w życie. Chodzi o to, by usunąć możliwość wycofania się w środku drogi, ponieważ wcześniej podjąłeś już zobowiązanie. Twoja 4:30 rano może wypaść o dziesiątej wieczór w piątek, kiedy siedzisz w garażu i ćwiczysz węzły wędkarskie, bo marzy ci się wielka wyprawa na Alaskę na łososie, albo w południe w niedzielę, kiedy próbujesz wrócić do trudnej rozmowy z mężem (żoną), by wyznać, co od dłuższego czasu leży ci na sercu. Jeśli jednak, jak ja, jesteś rannym ptaszkiem, spróbuj przez tydzień lub dwa wstawać koło wpół do piątej i przekonaj się, jak wpłynie to na twój humor i skuteczność.

Twoje życie, naturalny rytm, rozkład zajęć zawodowych – wszystko to będzie wpływało na to, kiedy i jak będziesz stosował tę zasadę. Każdy moment jest dobry, by zacząć oddawać się sprawom, których naprawdę pragniesz w życiu.

ULTRANASTAWIENIE 6

REFLEKSJA

Planuj z wyprzedzeniem, żeby osiągnąć dobry rezultat, gdy wybije „twoje” wpół do piątej. Wypełnij w tym celu tabelę na str. 218. Przykład kilku swoich zapisków przedstawiam obok.

ULTRANASTAWIENIE 6

AKTYWNOŚĆ: BIEG O WSCHODZIE SŁOŃCA

Trudno jest wstać z łóżka wcześnie rano, gdy dzwoni budzik, ale płynące z tego dobre samopoczucie na cały dzień z nawiązką się opłaca.

Trening mentalny: Poćwicz zobowiązanie się do czegoś niewygodnego i trzymanie się tego postanowienia. Zwróć również uwagę, w jaki sposób dotrzymanie zobowiązania zmienia twoją perspektywę na resztę dnia.

Trening fizyczny: Zrób coś, co wymaga kondycji aerobowej i symuluje przygotowanie do zawodów przez wyeliminowanie „szoku” związanego z wczesnym startem.

Kiedy: Przynajmniej raz w miesiącu i do pięciu razy w tygodniu, jeśli ma ci to pomagać osiągnąć twoje określone cele.

Jak: Poprzedniego wieczoru zmiel sobie kawę na rano, przygotuj ciuchy do biegania, połóż się wcześnie do łóżka, ustaw budzik na 4:30 i zaśnij. Kiedy zadzwoni budzik, nie przełączaj go w tryb drzemki (jeżeli to ci pomoże, pomyśl o kawie)! Wymknij się po cichutku z pokoju, żeby nie obudzić współmałżonka i – jeśli mieszkasz w domu podobnym do mojego – ślizgaj się po podłodze, żeby nie skrzypiała, co mogłoby obudzić dzieci. Nastaw wodę na kawę i ubierz się, kiedy będzie się zaparzać. Napij się też trochę wody i zjedz baton albo banana. Wyjdź z domu i biegaj przez 50–120 minut na wybranym terenie, umiarkowanym tempem, o wschodzie słońca. Jeśli zobaczysz, jak wychyla się zza horyzontu, zatrzymaj się i naciesz widokiem.

Uzupełnienie: Dla bezpieczeństwa i dodatkowej motywacji umów się na bieg z kolegą, żeby łatwiej było wstać. Niezależnie od tego, czy biegasz w towarzystwie czy samotnie, pamiętaj o odblaskowych elementach stroju i podstawowych środkach bezpieczeństwa (takich jak zabranie ze sobą psa albo naprawdę silnej latarki czołowej dla odstraszenia pum, jeśli biegasz w takich miejscach jak ja).

ULTRANASTAWIENIE 6

LEKCJA

Pam Smith o zasadzie „wpół do piątej”

Życie sportowe

W młodości Pam biegała na nartach, na bieżni i na ulicy, ale po urodzeniu dzieci zdała sobie sprawę, że straciła formę. W styczniu 2008 roku podjęła decyzję o powrocie do biegania i od tamtego czasu specjalizuje się w ultramaratonach. Ukończyła ponad pięćdziesiąt wyścigów na dystansie dłuższym niż maraton, sporo z nich wygrywając, w tym tak prestiżowe zawody jak Western States 100, Miwok 100K oraz American River 50. Prowadzi świetnego bloga, którego znajdziesz pod adresem theturtlepath.blogspot.com.

Życie realne

Pam – najmłodsza absolwentka Temple Medical School – pracuje jako patolog. Mieszka w Salem w stanie Oregon i jest dumną matką dwojga dzieci.

Refleksje Pam o zasadzie „wpół do piątej”

Z punktu widzenia matki dostrzegam, jak biegi ultra kształtują liczne umiejętności życiowe, których chciałabym nauczyć swoje dzieci – determinację, wytrwałość, stawianie sobie celów, poszerzanie granic swoich możliwości oraz ciężką pracę. Mam również nadzieję, że dzieci dostrzegą moją pasję i radość czerpaną z aktywności i szukania wyzwań na świeżym powietrzu. To prawda, że biegam, bo to uwielbiam, ale w ostatecznym rozrachunku chciałabym również, żeby moje bieganie zainspirowało dzieci do snucia własnych śmiałych planów i realizacji marzeń. Na dodatek wspaniale mieć świadomość, że moje dzieciaki są ze mnie dumne (przynajmniej dopóki nie dojdą do nastu lat!).

Podczas biegu Angeles Crest na 100 mil (160 kilometrów) w 2010 roku straciłam poczucie tego, jaki wpływ moje bieganie wywiera na dzieci. Tego dnia panował upał, byłam zmęczona, na dodatek rozbolało mnie kolano. Doszłam do punktu, w którym przestało mi już zależeć, i wycofałam się z dalszej rywalizacji. Z pewnością miałam wystarczające powody, żeby odpuścić sobie zawody, ale kiedy wieczorem moja pięcioletnia córka Megan zapytała: „Mamusiu, dlaczego się wycofałaś?”, żaden z nich nie przychodził mi do głowy. Następnego ranka, kiedy popatrzyła na mnie swoimi wielkimi oczami i powiedziała: „Mamusiu, powinnaś była ukończyć ten wyścig”, poczułam, jakby ktoś wbił mi nóż w serce. Obiecałam sobie, że od tamtej pory będę robić wszystko, żeby dotrzeć do mety.

Zdecydowanie nie chciałam powtórzyć tego doświadczenia w kolejnych wyścigach. Do Western States Endurance Run w 2013 roku trenowałam ostrzej niż kiedykolwiek wcześniej, miałam dokładnie rozpisany plan żywieniowy i rozłożyłam na czynniki pierwsze każdy najdrobniejszy szczegół, żeby obrać optymalną strategię biegu. Gdyby zasada „wpół do piątej” nie weszła na stałe do mojego planu dnia i ogólnego nastawienia, nie byłabym w stanie jednocześnie spełniać obowiązków matki, wykonywać pracę patologa i trenować na elitarnym poziomie.

Wszystkie te elementy ułożyły się idealnie w cudowny wyścig, który wygrałam z przewagą czterdziestu minut. Moja córeczka Megan, która teraz ma już osiem lat, pobiegła ze mną ostatnie 250 metrów do mety. Wspólny finisz był jedną z tych chwil, z których jestem najbardziej dumna i które najmocniej zapamiętałam z całego swojego życia. Zwyciężyłam mimo przeciwności napotkanych po drodze i mam nadzieję, że wspomnienie tego i płynąca zeń nauka zostaną również z nią na całe życie.

– Pam

DOBRE I ZŁE NARRACJE: TAK DUŻO ZALEŻY OD TEGO, CO SOBIE OPOWIADASZ

W 2009 roku, na kilka miesięcy przed pustynną przygodą w Abu Dhabi, przeprowadziliśmy się z Amy do Evergreen, ponieważ chcieliśmy wychować dzieci wśród tych samych sosnowych lasów i życzliwych ludzi, których tak pokochałem w dzieciństwie. Uśmiechałem się szeroko do swoich marzeń o wspinaniu się na wzgórza, rowerami i pieszo, wraz z dziećmi, dokładnie tak samo, jak to robiliśmy kiedyś z tatą. Dwa lata później, po długiej i targającej nerwy podróży do Denver w burzy śnieżnej w sylwestrową noc, urodził się nasz syn Wyatt.

Kiedy dorastałem, trener Haebe, który sam miał wtedy małe dzieci, wyznał nam: „Chłopaki, nie zdajecie sobie sprawy, jak bardzo kocha się własne dzieci. To zmienia człowieka na zawsze, zmienia całe jego życie”. Miał rację. Nie posiadałem się ze szczęścia, że zostałem tatą! Kiedy Wyatt miał zaledwie kilka dni, zrobiliśmy mu parę zabawnych zdjęć: plecaki, kaski, raki, bidony, rakiety śnieżne, numery startowe i inny sprzęt rajdowy leżą dookoła niego, a on zdaje się być zadowolony i w swoim żywiole.

Moim żywiołem zaś zaczął się wydawać dom, przynajmniej na trochę. Zdałem sobie sprawę z tego, że teraz, gdy zostałem mężem i ojcem, będzie mi trudniej wieść rajdowe życie na wariackich papierach. W przeciwieństwie do niektórych moich kumpli z ekipy, nie mógłbym po prostu zwinąć manatków i bez problemu przenieść się na drugi koniec świata. Przyznam, że rodziły się we mnie też pewne wątpliwości i frustracje, które rzucały cień na mój generalnie słoneczny ogląd świata. Moja drużyna dwukrotnie zajęła rozczarowujące, czwarte miejsce w ważnych rajdach w Chinach. Mieliśmy w składzie utalentowanych i doświadczonych zawodników, stawaliśmy więc na starcie tych wyścigów – Wulong Mountain Quest oraz Ordos Adventure Challenge – w przekonaniu, że znajdziemy się na podium.

Po powrocie z zawodów zastanawiałem się nad swoją rolą w niezadowalających występach drużyny. Czy mogłem lepiej nawigować? Dyktować ostrzejsze tempo w kluczowych momentach? Lepiej sprawdzić się jako lider? Sumienniej trenować wiosłowanie, żebyśmy byli w stanie utrzymać się bliżej „Kiwonów” i pozostałych topowych ekip?

Jednocześnie poczułem, że moja kariera pozasportowa, czyli nauczanie, utknęła w martwym punkcie. Kilka lat po studiach, za namową Amy – która najwyraźniej dostrzegła we mnie coś, z czego sam nie zdawałem sobie sprawy – złożyłem podanie o pracę nauczyciela języka angielskiego w prywatnym liceum, w którym uczyła. W 2007 roku po raz pierwszy stanąłem w klasie i natychmiast poczułem spełnienie i przypływ energii na myśl o wyzwaniach pracy nauczycielskiej i o sposobności znaczącego oddziaływania na młodych ludzi. Często przypominałem sobie trenera Haebe i wielki wpływ, jaki wywarł na mnie w klasie i na boisku. Po skończeniu magisterskich studiów nauczycielskich prowadziłem lekcje w tym samym budynku liceum Evergreen High Shool co on, a wiosną pomagałem mu jako wolontariusz w trenowaniu szkolnej drużyny biegaczy. Wszystkie te zajęcia dawały mi dużo satysfakcji, ale jednocześnie trudno było mi utrzymać rodzinę i spłacać raty kredytu hipotecznego z pensji nauczyciela. Coraz częściej narzekałem, czasami na głos, ale z reguły w myślach (co wywiera jeszcze mocniejszy efekt), na to, że przez kryzys ekonomiczny od trzech lat moja pensja była zamrożona, podobnie jak wszystkich nauczycieli w hrabstwie Jefferson. Myśli te coraz bardziej mi ciążyły, potęgując niezadowolenie z powodu słabych występów w Chinach.

Chociaż byłem zachwycony ojcostwem, nad innymi sferami życia zbierały się ciemne chmury. Wszystkie elementy układały się w czarny scenariusz. Po pierwsze, rozczarowujące starty. Po drugie, okrojenie możliwości wsparcia sponsorskiego w związku z tym, że firmy z branży outdoorowej dostały po kieszeni przez trudną sytuację ekonomiczną – po raz pierwszy od czasów studenckich nie miałem sponsora. Dodajmy do tego brak podwyżki oraz presję związaną z koniecznością sprawdzenia się w roli ojca i zapewnienia bytu rodzinie, która miała się niedługo powiększyć (córeczka była już „w drodze”; termin porodu wypadał niedługo po drugich urodzinach Wyatta).

Żeby dopełnić obrazu, wspomnijmy o stresie, związanym z przekroczeniem trzydziestki, owej ważnej cezury w życiu. Wszystko to składało się na smutną opowieść pod tytułem „Koniec kariery sportowej Travisa Macy”. W myślach widziałem, jak tytuł ten wyświetla się jakby na okładce książki czy w czołówce filmu. I zacząłem dopowiadać sobie ciąg dalszy. Choć cieszyłem się na myśl o drugim dziecku, zacząłem nabierać przekonania, że nowy członek rodziny może stać się kroplą, która przepełni czarę i zakończy moją karierę zawodnika rajdowej elity. Zajmowanie się jedną pociechą było wystarczająco absorbujące, a teraz miałem wychowywać jednocześnie drugiego, tryskającego energią i zasługującego na wszystko, co najlepsze, malucha.

Zaistniały idealne warunki, by ziarno zwątpienia wykiełkowało i szybko rozwinęło się w dojmującą, negatywną narrację, która wkrótce poczęła mnie codziennie dręczyć:

Mam trzydzieści lat i dwójkę dzieci. Kontynuacja elitarnej kariery sportowej staje się w tych warunkach niemożliwa. W zasadzie już mogę pakować manatki, szukać sobie zwykłej pracy od 9 do 17 i starać się zarobić trochę grosza na jakimś korporacyjnym stanowisku bez znaczenia, zamiast robić coś naprawdę istotnego, ale mało dochodowego (praca nauczycielska), oraz coś, na czym mi naprawdę zależy, ale przynosi jeszcze mniej pieniędzy (rajdy).

Ta narracja miała moc. Przygniatała mnie. Niemalże w nią uwierzyłem.

Na szczęście głęboko w moim wnętrzu odezwały się efekty treningu psychiki. Jakaś głęboka cząstka mojej tożsamości nie chciała się poddać, a starty w zawodach były – i nadal są – jej częścią.

Uświadomiłem sobie, że nawet jeśli wielodniowe drużynowe rajdy przygodowe są już nie dla mnie, nie przekreśla to moich szans na udział indywidualny w takich imprezach jak wielodniowe i 24-godzinne wyścigi kolarstwa górskiego; indywidualne wielodniowe imprezy multidyscyplinarne; jednodniowe górskie ultramaratony kolarskie i biegowe; rakiety śnieżne w zimie; od czasu do czasu może nawet zawody w narciarstwie wysokogórskim (ski mountaineering, „skimo”, dyscyplina polegająca na podchodzeniu w specjalnie przygotowanych nartach i zjeździe w stylu alpejskim). Wszystkie te możliwości stały przede mną otworem, ponieważ wiele podobnych imprez organizowano w Kolorado czy innych miejscach, gdzie dużo łatwiej dotrzeć niż do Chin i Abu Dhabi.

Ale czy tego właśnie pragnąłem? Pokochałem wspólny trud i cierpienie rajdów drużynowych, a także sukcesy, które przeważnie im towarzyszyły. Czy będę umiał przeobrazić się teraz w samotnego wilka? Wiedziałem, że stać mnie na nawiązanie walki z najlepszymi, ale czy poradzę sobie z długimi kilometrami biegu, jazdy na rowerze, napierania w rakietach śnieżnych albo czegokolwiek innego bez wsparcia drużyny podczas zawodów, a może nawet – z uwagi na napięty grafik nauczyciela i rodzica – bez partnerów treningowych w trakcie przygotowań?

Musiałem to sprawdzić. Potrzebowałem jakiegoś celu. Potrzebowałem zalążka fabuły dla nowej opowieści. I kiedy pośród chłodów i śniegów, towarzyszących mi w zimowych treningach pod koniec 2012 roku, długo i intensywnie dumałem o historii, którą chciałem usnuć, zaczęła się rodzić nowa opowieść. Zima w Górach Skalistych bywa ostra i nieustępliwa i może właśnie dlatego moje myśli pobiegły ku pustyni.

Dowolny cel, jaki miałbym sobie wyznaczyć, musiałem osiągnąć samodzielnie. Moje nowe obowiązki domowe, rodzinne i zawodowe uniemożliwiały drużynową wyprawę w dalekie zakątki świata.

W głowie pojawiły się mi trzy litery: FKT.

Próba czasowa na wytyczonej trasie w celu uzyskania nowego „najlepszego czasu” (fastest known time), w skrócie FKT, to coraz popularniejszy trend w środowisku biegaczy ultra i terenowych. Pogoń za FKT przemawia do biegaczy szukających przygody, takich jak ja, ponieważ zazwyczaj próba podejmowana jest w pojedynkę albo w towarzystwie zaledwie jednego biegacza i z definicji odbywa się poza zorganizowanymi zawodami. Często FKT ustanawia się w parkach narodowych i na innych inspirujących, dziewiczych terenach, gdzie nie wolno organizować wyścigów. Dzięki takim wyzwaniom biegacze mogą przemierzać ciekawe trasy w wyjątkowych miejscach. Podczas gdy najlepsi zawodnicy odbywają samotny „wyścig” po FKT na takich trasach jak Wielki Kanion w tę i z powrotem (aktualny rekord wynosi 6 godzin i 21 minut), dookoła Four Pass Loop w Kolorado (4 godziny i 27 minut) albo szlakiem Colorado Trail (8 dni 7 godzin i 40 minut), biegacze spoza czołówki czerpią frajdę i satysfakcję z samego ukończenia wyzwania. Obecnie FKT mierzy się z pomocą zegarków z GPS-em i innych urządzeń, po czym upublicznia zapisy w celu udokumentowania rekordu. Jestem wielkim fanem tego trendu. Jeżeli ma się ochotę przebiec jakąś trasę i można dokonać tego przy akceptowalnym poziomie ryzyka, dlaczego nie spróbować?

Kiedy, zmagając się wciąż z wewnętrznymi rozterkami, rozważałem różne możliwości wyboru trasy na moją próbę, wpadła mi w ręce książka Desert Solitaire: A Season in the Wilderness[17], napisana w 1968 roku przez Edwarda Abbeya. Jest ona zbiorem zapisków autora z czasów, gdy pracował jako strażnik w parku narodowym w Moab. „Oto najpiękniejsze miejsce na ziemi – pisał. – Kaniony. Pustkowie gładkich skał. Czerwony pył, urwiska spalone słońcem i puste niebo: wszystko, co można znaleźć tam, gdzie kończą się drogi”.

Biegowa przygoda na Południowym Zachodzie – brzmiało to jak miłe przebudzenie z letargu, w jaki wpadłem pod koniec 2012 roku. Abbey pisał konkretnie o Moab, ale tam się już ścigałem. Był też oczywiście Wielki Kanion, ale w nim tłoczyli się już wędrowcy, juczne muły, niosące bagaże turystów, oraz podobni do mnie biegacze ultra.

Wyjąłem mapę, przestudiowałem pustynne okolice Południowego Zachodu i znalazłem: Park Narodowy Zion w południowo-zachodniej części stanu Utah. Choć nie jest tak słynny jak Wielki Kanion wśród turystów albo Moab wśród amatorów adrenaliny, jest równie imponujący i prawdziwie dziewiczy. To istny klejnot amerykańskiego Zachodu. Co więcej, kiedy przyjrzałem się mapie, okazało się, że większa część z sześciuset kilometrów kwadratowych powierzchni parku jest skrajnie niedostępna – niewiele dróg rozdzielonych wielkimi dzikimi połaciami, na które zapuszczają się tylko wędrowcy, niosący w plecaku sprzęt i zapasy na wiele dni, albo biegacze odpowiednio doświadczeni i w dobrej formie, by bardzo skutecznie poruszać się w trudnym terenie. Moją uwagę zwrócił jeszcze jeden fakt: w parku Zion można pobiegać po różnym podłożu i na wysokości od 1100 do 2650 metrów n.p.m.

Park Narodowy Zion jest prawdziwym klejnotem amerykańskiego Zachodu. Trudne warunki, długie podejścia i zbiegi czynią go atrakcyjnym miejscem na spotkanie z przygodą. Człowiek musi wykazać się tu szerokim wachlarzem umiejętności oraz wielką zaradnością. FOT. TRAVIS MACY

Czy dałbym radę przebiec cały park za jednym podejściem? Tak – odrzekł internet, który okazał się formułować zdania zdecydowanie mniej poetycko niż Abbey, za to zawierał w nich nieco więcej informacji. Dowiedziałem się, że ludzie wędrowali po parku już od chwili jego założenia, korzystając z sieci szlaków, które pozwalają przemierzyć cały Zion. Większości piechurów pokonanie całej trasy zajmowało od pięciu do siedmiu dni, przy czym nosili ciężkie plecaki i obozowali po drodze. We wczesnych latach dziewięćdziesiątych XX wieku tempo wzrosło: niektórzy ultrasi z pokolenia taty dokonywali wyczynu w jeden dzień, pokonując 77-kilometrową trasę, zwaną żartobliwie Far Far Fest, w 14–15 godzin. W ciągu kolejnych dwudziestu lat wielu biegaczy i biegaczek ustanawiało kolejne rekordy trasy. W chwili, gdy to sprawdzałem, najlepszy wynik wynosił 7 godzin i 48 minut. Należał do zawodowego ultramaratończyka Luke’a Nelsona.

Nigdy wcześniej nie odwiedziłem parku Zion, ale byłem pod wrażeniem tego, jak prezentował się „na papierze” i czułem się onieśmielony skalą wyzwania. Potrzebowałem jakiegoś celu. Musiałem się sprawdzić, udowodnić coś samemu sobie i zmienić tok mojej narracji. Cóż mogło się do tego nadawać lepiej niż bieg przez Park Narodowy Zion w rekordowym czasie?

W grudniu 2012 roku wyznaczyłem sobie cel: ustanowić FKT na 77-kilometrowej trasie przez dziewicze tereny Parku Narodowego Zion. Jego realizacja wymagała ostrego treningu. Musiałem wykazać się hartem ducha i siłą charakteru. Osiągnięcie celu zaś stanowiłoby przede wszystkim dowód na to, że pomimo bycia ojcem dwójki dzieci (z których jedno miałoby w dniu biegu niespełna dwa miesiące) mogę trenować i rywalizować jak zawodnik światowej klasy.

Niedługo później wsparcie zaoferowała mi firma Vitargo, uzyskałem więc fundusze oraz paliwo niezbędne do walki z dręczącymi mnie demonami, w której moim orężem były wielkie wyzwania. Uznałem, że na drodze rozwoju – zarówno pracującego ojca, jak i zawodowego sportowca – powinienem dążyć do kolejnego ideału, przedstawionego w książce Abbeya. „Cały sekret polega na równowadze – stwierdził strażnik. – Umiarkowanym ekstremizmie. Braniu najlepszego z obu światów.”

Amy, Wyatt i Lisa są dla mnie wszystkim. W parku Zion spróbowałem pisać swoją historię na nowo, wykazując, że uprawianie sportu na światowym poziomie może iść w parze z poświęcaniem czasu i okazywaniem miłości rodzinie. FOT.: ARCHIWUM RODZINNE MACY’ÓW

6 kwietnia 2013 roku przybyłem do Utah, nieco niewyspany i wymęczony od dnia urodzenia się naszej córeczki Lili siedem tygodni wcześniej (ale jednocześnie przeszczęśliwy z tego powodu). Kiedy wczesnym rankiem ruszałem z Lee Pass Trailhead – początkowej stacji szlaku, usytuowanej na zachodnim krańcu Parku Narodowego Zion – stawałem w szranki nie tylko z dotychczasowym rekordem. Ścigałem się, by zmienić negatywną fabułę, która przejęła kontrolę nad moim życiem. Musiałem zwyciężyć w tym wyścigu.

Wkraczałem do krainy piękna natury, zdaniem niektórych niemającej sobie równych nawet wśród innych cudów amerykańskiego Zachodu. „Nic nie przewyższa czarownego piękna parku Zion, jego szlachetnej i wspaniałej rzeźby” – pisał w 1880 roku jeden z pierwszych badaczy tych terenów, geolog Clarence Dutton.

Choć uważa się, że ludność tubylcza zapuszczała się na tereny obecnego parku w poszukiwaniu wody już około 500 roku, pierwsi osadnicy pojawili się dopiero w połowie XIX wieku. Jedną z pierwszych grup byli członkowie Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich, czyli Mormoni. Przywódcą tej grupy, wybranej spośród nowoprzybyłych na ziemie w północnej części dzisiejszego stanu Utah i wysłanej przez zwierzchnika Kościoła Brighama Younga, był człowiek, który miał okryć się złą sławą – Nephi Johnson. Przybył on do Utah w 1848 roku. Grupa pod jego przewodnictwem dotarła na zachód aż do Doliny Śmierci. W późniejszych czasach był ponoć zamieszany w masakrę niemormońskich osadników, w tym kobiet i dzieci – zdarzenie przeszło do historii pod nazwą masakry w Mountain Meadows. Jego wcześniejsze ekspedycje natomiast skłoniły niektórych stronników Younga do zamieszkania na terenach dzisiejszego parku. To jednemu z nich, Isaacowi Behuinowi, przypisuje się nadanie krainie jej nazwy. „Te wspaniałe góry są naturalną świątynią Boga – miał powiedzieć Behuin. – Możemy tu uwielbiać Go tak samo, jak w świątyniach zbudowanych ręką ludzką w Syjonie[18], biblijnym «Bożym mieście» w niebiosach.”

W ślad za nim poszli inni, a wśród nich geolodzy i naturaliści. Wszyscy powtarzali za Duttonem słowa zachwytu nad pięknem tych terenów. W 1919 roku decyzją prezydenta Woodrowa Wilsona został tu utworzony Park Narodowy Zion.

Plan przebiegnięcia z jednego krańca parku na drugi nie wymaga wielkich wyjaśnień; szybki rzut oka na mapę ukazuje oczywistą trasę wytyczonymi szlakami, które łączą Lee Pass na zachodzie z East Rim Trailhead na wschodzie. Jednakże – jak to zwykle bywa w podobnych przypadkach – diabeł tkwi w szczegółach. Trasa liczy około 3000 metrów podejść. Są fragmenty płaskie, ale także bardzo strome, zarówno w górę, jak i w dół. Biegnie się po części utartym szlakiem i drogą, ale większa część trasy prowadzi po piachu, skałach, błocie, śliskich kamieniach oraz korytami strumieni. Istnieje kilka punktów, w których możliwy jest „wycof”, lecz większość trasy przebiega z dala od cywilizacji, w niedostępnym terenie, gdzie nie ma ludzkich siedzib ani zasięgu telefonii komórkowej – i tak powinno być.

Istniał jednak pewien szkopuł, który mógł pokrzyżować mi plany: młody, małomówny gwiazdor biegów ultra Kilian Jornet. Niektórzy z najlepszych biegaczy na świecie (a także ich sponsorzy) podchwycili ideę FKT, a Kilian był w tej kwestii niekwestionowanym liderem. Urodzony w 1987 w Katalonii – górzystym regionie Hiszpanii – Kilian stał się międzynarodowym królem ultramaratonów, biegów górskich i narciarstwa wysokogórskiego. Liczne zwycięstwa w takich wyścigach jak Ultra Trail du Mont Blanc (166 kilometrów, 9600 metrów podejść), Hardrock 100 (160 kilometrów, 10360 metrów podejść, Kolorado) oraz Western States 100 (160 kilometrów, 5490 metrów podejść) – a to tylko niektóre z jego triumfów – są osiągnięciem, które nie ma sobie równych w środowisku biegów terenowych w ostatnim dziesięcioleciu. Jeszcze większe wrażenie robią jednak dokonania Jorneta w dziedzinie FKT, które szczególnie wyraziście przesuwają granice ludzkich możliwości. W 2010 roku przebiegł 37 kilometrów na szczyt Kilimandżaro (wysokość 5895 metrów n.p.m.) w 5 godzin i 23 minuty. Większości ludzi zajmuje to wiele dni w asyście przewodników górskich. Kilian wbiega samotnie na trudne górskie szczyty, które zwykle zdobywane są podczas wielodniowych ekspedycji, takie jak Denali[19] na Alasce (wejście i zejście: 11 godzin i 48 minut), Mont Blanc (wejście i zejście z Chamonix: 4 godziny i 57 minut) oraz Matterhorn (wejście i zejście [z Cervino – przyp. tłum.]: 2 godziny i 52 minuty). W ramach autorskiego projektu Summits of My Life (Szczyty mojego życia) Kilian planuje próbę czasową na Mt. Everest.

Styczeń, luty i marzec spędziłem w nadziei, że Kilian nie zjawi się, by pobiec w parku Zion, zanim ja to zrobię. Jestem niezły w te klocki, ale – jak każdy ultras na tej planecie – miałbym trudny orzech do zgryzienia, gdybym próbował poprawiać rekord ustanowiony przez Kiliana. Bez ustanku sprawdzałem stronę FKT (http://fastestknowntime.proboards.com/) licząc, że przekład książki Edwarda Abbeya nie trafił akurat w jego ręce ani że jego wzrok nie padnie przypadkowo na mapę Utah.

Kiedy przyszedł kwiecień, a Kilian wciąż nie ogłosił swoich planów, udałem się wraz z ekipą wsparcia na pustynię. Trudno byłoby nazwać ich rajdowymi wyjadaczami w rodzaju mojego ojca – a takie właśnie wsparcie miewałem w przeszłości. Jednak w mojej nowej karierze startów indywidualnych tych dwóch facetów okazało się być idealnymi kompanami. Był to mój sąsiad Charles Martelli oraz jego szwagier Nick Yaskoff.

Po drodze zatrzymaliśmy się w Springdale, miasteczku w stanie Utah, w którym żyło niewiele ponad pół tysiąca mieszkańców, a które położone było u bram parku. Wyjawiłem cel mojej podróży jednemu z tubylców, siwemu jak gołąb. Spotkaliśmy go na drodze nieopodal fermy strusi emu, podziwiając pustynne widoki.

– Chcecie przelecieć przez park w mniej niż osiem godzin? Pieszo? – wyburczał, spoglądając spode łba z poziomu swego zdezelowanego roweru.

– Konkretnie chciałbym pobiec szybciej niż w 7 godzin i 48 minut – wydusiłem z siebie.

– A ile razy już tu wcześniej byłeś?

– Hm… Jestem pierwszy raz.

Pan Burczymucha tylko fuknął i zawrócił rower. Jestem przekonany, że na swój sposób starał się uprzejmie dać mi do zrozumienia, że postradałem rozum.

Choć oczywiście nie wiedział, że jestem zawodowym sportowcem, nasza rozmowa wciąż odtwarzała się w mojej głowie, gdy starałem się zasnąć w przeddzień biegu. W mojej pamięci została wyryta kolejna dołująca narracja.

Miałem się spotkać z Charlesem i Nick’iem w dwóch punktach na trasie i uzupełnić zapasy pożywienia i picia. Nie mam słów, by wyrazić, jak ważną rolę spełnili w całym przedsięwzięciu. Przyjechaliśmy do Lee Pass na zachodnim krańcu parku około siódmej rano 6 kwietnia, a kilka minut później byłem już na szlaku, wyruszywszy bez żadnych fanfar. Nie było wystrzału startera, piosenki Eye of the Tiger, francuskiego startu Le Mans, oklasków, niczego. Ruszając, nacisnąłem po prostu przycisk zegarka, pomachałem kolegom i pobiegłem na szlak.

– No dobra – rzuciłem im. – Do zobaczenia.

Pomachali mi, a Charles odparł: – Powodzenia.

W ten oto sposób wkroczyłem do chwalebnego świata wyścigów solo.

Kiedy o świcie biegłem szlakiem La Verkin Creek, który wił się i przeplatał z korytem strumienia, obramowanego przez wysokie pustynne zarośla, przed oczami tańcowała mi wizja lwów górskich, które zwykły polować w tej okolicy. Żeby zająć czymś myśli, krzyczałem: „Cześć, kugary!” w nieśmiałej próbie odstraszenia drapieżników za każdym razem, gdy zbliżałem się do zakrętu i nie wiedziałem, co za nim mnie czeka. (Wiem, że ataki ze strony lwów górskich są niezwykle rzadkie, a sam niemal codziennie biegam w terenie, w którym licznie występują, jednak obce otoczenie często skłania człowieka do myślenia o różnych potencjalnych zagrożeniach). Na szczęście piach zalegający na szlaku wyssał ze mnie energię i mój entuzjazm opadł na tyle, że zaprzestałem tych nawoływań, zanim natknąłem się na pierwszego z około dziesięciu wędrowców w drodze na północny wschód.

Frunąłem serpentyną szlaku wśród gęstych krzewów, gdy za którymś z zakrętów prawie wpadłem na pierwszego z trójki turystów z plecakami, idących mi na przeciw. Bez wątpienia kończyli tygodniową wędrówkę po parku. Podekscytowany bliskim końcem własnej wyprawy i zaciekawiony moim wyglądem (mały plecaczek i skromny ekwipunek pośrodku pustkowia) jeden z nich zawołał gromko: „Hej, człowieku! Co ty wyprawiasz?”. Na treningach często ucinam sobie pogawędki z nieznajomymi, ale teraz zdobyłem się tylko na „Miłego dnia, koledzy!”, wpadając w krzaki wzdłuż szlaku, by wyminąć zaskoczonych piechurów.

Skierowałem się w prawo, na południowy wschód, i zbiegłem ze szlaku La Verkin Creek na Hop Valley Trail, gdzie czekało mnie pierwsze duże wzniesienie na trasie. Strażnicy parku ostrzegali mnie, że ten odcinek, jak również kilka innych, może pokrywać głęboki śnieg i (lub) błoto, bardzo się więc ucieszyłem widząc, że szlak jest prawie zupełnie suchy. Okazało się, że na całej trasie panowały niemal idealne warunki do biegania. Rzecz jasna było sporo piachu, zdarzały się fragmenty trudne technicznie, no i musiałem pokonać około 3000 metrów podejść oraz tyle samo zbiegów, a temperatura wahała się od 7 do 30 stopni Celsjusza. Tak to już jest w parku Zion. Z punktu widzenia mojego wyścigu warunki te były znakomite.

Pierwszy punkt kontrolny wypadał po około 21 kilometrach, u skrzyżowania szlaku Hop Valley z drogą Kolob Terrace. Luke Nelson, aktualny rekordzista, opublikował swoje międzyczasy z 2012 roku, kiedy pokonał trasę ze wschodu na zachód. Na tej podstawie obliczyłem, jak szybko przebiegł każdy z trzech odcinków. Ponieważ Luke napierał w przeciwnym kierunku, a ultrasi zwykle nieco zwalniają w kolejnych godzinach biegu, uznałem, że powinienem być trochę szybszy na tym odcinku niż on. U początku szlaku Hop Valley miałem kilka minut spóźnienia, pobiegłem więc ostro na Connector Trail, kierując się na wschód ku przecięciu szlaku z Wildcat Trail, gdzie miałem spotkać ekipę na 27. kilometrze. Szlak Connector wiedzie przyjemnie przez otwarte tereny i stare lasy sosnowe, gdzie czułem się prawie jak w domu w Kolorado.

Byłem mile zaskoczony, gdy dobiegłem na spotkanie z ekipą po 2 godzinach i 27 minutach. Dla nich także była to niespodzianka – przyjechali zaledwie chwilę wcześniej. Wspieranie zawodnika podczas biegu to zawsze przygoda i wyzwanie. Każdy, kto poświęca swój czas, żeby pomóc w realizacji cudzych celów, zaskarbia sobie mój szacunek. Spotkanie i wspólny bieg przez pewien czas z Charlesem i Nick’iem, podczas którego żonglowałem bidonami i zrzucałem z siebie ciuchy, dały mi niezłego kopa. Wziąłem dwa bidony z Vitargo i jeden z wodą. (Jak się później okazało, w trakcie całej próby wypiłem cztery bidony wody i cztery napoju węglowodanowego, z których każdy miał 700 kalorii, a także połknąłem kilka tabletek z solą).

Przez ostatnie 16 kilometrów nie spotkałem żywego ducha i tak samo miało być przez kolejne 19 – doskonale! Samotny bieg przez park Zion nie przypominał żadnego z moich dotychczasowych wyścigów. Nie było startu ani mety, żadnych rywali, skromna ekipa techniczna. Byłem tylko ja i przestwór parku narodowego albo, jakby to ujął Abbey, „przestrzeń, światło i przejrzystość, a także charakterystyczna obcość amerykańskiego Zachodu”.

Kanion Wildcat był doskonałym przykładem połączenia zalesionego terenu z zapierającymi dech w piersi widokami. Szlak prowadził cały czas w górę, ale nie był zbyt stromy i napierałem w najlepsze, mówiąc sobie, że jeśli teraz się postaram, to szybciej znajdę się na mecie. W pewnym momencie podczas technicznego zbiegu przeszło mi przez głowę, co by było, gdybym teraz upadł i musiał jakoś wydostać się stąd ze skręconą kostką. W trakcie trawersowania trudnego technicznie, kamienistego terenu, z kilkoma stromiznami i fragmentami silnie eksponowanymi, uważnie skupiałem się na tym, co robię – gdzie stawiam stopy, jak pomagam sobie rękami, w którym miejscu krzyżują się szlaki, jakie środki bezpieczeństwa stosuję – żeby uniknąć wypadku podczas samotnego biegu przez górskie ostępy.

Kiedy skręcałem na południe szlakiem West Rim, zbiegając z najwyższego punktu trasy na wysokości ok. 2860 metrów n.p.m., miałem mnóstwo energii. Pokonałem już ponad 34 kilometry. Zaczynał się najszybszy fragment trasy. Z radością biegłem tempem prawie 4:20 min/km, podczas gdy szlak stopniowo zstępował przez płaskowyż, z którego widać było białe i czerwone iglice piaskowca, kaniony i pustynię w dole.

Po niespełna pięćdziesięciu kilometrach biegu minąłem z lewej strony drugi węzeł szlaków Telephone Canyon, zacząłem stromy zbieg w stronę Grotto (najpopularniejsza część parku, z wyasfaltowanymi drogami i rzeszą turystów) i przypomniałem sobie, że na końcowych 27 kilometrach czeka mnie kolejny stromy zbieg, 700 metrów po kamieniach i asfalcie, a potem drugie tyle wspinaczki po przeciwnej stronie kanionu, w najgorętszej porze dnia. Przypomniało mi się, jak trener z CU Mark Wetmore opisywał pewien upalny i eksponowany odcinek jednej z naszych codziennych tras w Boulder, na którym zawsze mocno wiało. Nazywał go „kuźnią Boga”.

Gdyby telewizyjne kamery śledziły moje zmagania – rzecz jasna rzadko się zdarza, by telewizja relacjonowała przebieg jakichkolwiek zawodów ultra, nie mówiąc już o samotnej próbie bicia rekordu – komentatorzy z pewnością pociągnęliby wątek końcowego odcinka biegu. Czy starczy mi energii, by pokonać najtrudniejszy fragment całej trasy? To on miał ostatecznie zadecydować, czy wybrałem właściwy kierunek dla nowego etapu w moim życiu.

Na szczęście w pobliżu nie było żadnych kamer, jak zwykle w biegach ultra. Jednak w odróżnieniu od większości zawodów ultramaratońskich, w tych byłem jedyną osobą, śledzącą pozycję zawodnika na trasie i międzyczasy. Prawdopodobnie byłem również jedynym, którego w ogóle to obchodziło, przynajmniej na razie. Samotny charakter wyprawy i bezkres otoczenia sprawiły, że bieg nabrał szczególnie głębokiego sensu, którego nie doświadczyłbym, gdyby to był zorganizowany wyścig. Napierałem z wielką mocą, zdeterminowany do walki aż do końca.

Na zbiegu do następnego punktu spotkania z ekipą miałem pokonać dwadzieścia jeden ostrych zakrętów stromym, wyasfaltowanym szlakiem, który prowadzi z popularnego i łatwo dostępnego punktu widokowego w pobliżu Angel’s Landing – gdzie właśnie się znajdowałem – do przystanku autobusowego, kempingu i strażnicy przy uczęszczanej szosie nad brzegiem rzeki North Fork Virgin. Zbiegałem w szalonym pędzie, krzykiem ostrzegając rzesze turystów. Ten sam fragment szlaku, na pokonanie którego przeznaczyli cały dzień, ja przebiegłem w zaledwie kilka minut, gnając na złamanie karku. „Z lewej! – wołałem. – Przepraszam!”. Zaskoczeni piechurzy szybko umykali w prawo. Niektórzy wydawali się tak zdziwieni, jakbym przejechał obok nich na jednokołowym rowerku.

Musiałem dobrze się zapierać nogami na tym niebezpiecznym zbiegu w parku Zion. FOT.: TRAVIS MACY

Zbieganie zwykle bardzo męczy nogi i moje ciało zaczęło dawać mi do zrozumienia, że dałem mu w kość. Minąłem The Grotto, doskonałe miejsce na piknik, niedaleko Zion Ledge, na 58. kilometrze trasy. Łączny czas wynosił 5 godzin i 16 minut, a do końca zostało mi jakieś dziewiętnaście kilometrów. Ponieważ musiałem się po drodze zmierzyć z ciężkim podejściem, odcinkiem trudnym technicznie i rosnącym upałem, pokonanie reszty trasy w niecałe dwie i pół godziny stało pod znakiem zapytania.

Najbliższym wyzwaniem była wspinaczka szlakiem East Rim – musiałem pokonać ponad 600 metrów w pionie na dystansie zaledwie kilku kilometrów. Słońce grzało niemiłosiernie, a na niebie nie znalazłem ani jednej chmurki. W zasięgu wzroku nie było również drzew, które mogłoby osłonić przed skwarem. Przekąsiłem coś, popiłem i zacząłem powtarzać w myślach słowa:

Uda ci się, Trav. Im ci trudniej, tym jesteś silniejszy.

Niedawno zacząłem pomagać Charlesowi, który służył mi tego dnia wsparciem, w treningu do jego debiutu w ultra. Od wielu miesięcy słuchał, jak opowiadam o swoim wyzwaniu, i zapałał chęcią zasmakowania szlaku w Zion. Zaproponowałem mu więc, żeby pobiegł ze mną ostatnie dziewiętnaście kilometrów. Mimo że Charles to świetny gość i jego towarzystwo stanowiło przyjemną odmianę, muszę przyznać, że na tym etapie próby byłem bardzo skupiony na wyścigu z czasem i coraz mocniej odczuwałem jego trudy, toteż nie byłem najlepszym kompanem. W rzeczywistości ledwie się odzywałem.

Tymczasem mogliśmy się przekonać, że choć tereny parku Zion są trudno dostępne, cieszą się dużą popularnością (2,8 miliona odwiedzających w 2013 roku). Na całym odcinku wił się sznur turystów, którzy – w przeciwieństwie do napotkanych wcześniej – nie byli speszeni niespodziewanym spotkaniem, tylko kibicowali nam i zagrzewali do jeszcze większego wysiłku. Kiedy zaczynaliśmy się gotować w ukropie południa, Charles poprosił o pomoc pewnego wyjątkowo dobrze wyekwipowanego wędrowca (z bocznych kieszeni plecaka wyraźnie wystawały butelki wody).

Biegłem wąską ścieżką, którą widać na zdjęciu po drugiej stronie rzeki, wspinając się ponad Grotto pod koniec trasy przez Zion. To było długie i gorące podejście. FOT.: TRAVIS MACY

– Znajdzie się może trochę wody dla mojego przyjaciela? – zapytał Charles, wybiegając do przodu. – Biegnie dzisiaj przez cały park!

– Cały park?! Kurczę, no pewnie!

Gość wylał na mnie butelkę wody, kiedy mijałem go, napierając z trudem pod górę. To mnie odświeżyło i dało energię do pokonania ostatniego fragmentu do mety.

Znaleźliśmy się z powrotem na równinie i znów byliśmy sami. Parliśmy naprzód. O czym myśli się w takiej chwili? Rozmyślałem o tym, co pisał w swej książce Abbey. „Zdałem sobie sprawę z (…) wielkiej ciszy, w której się zgubiłem – zanotował podczas którejś z samotnych eskapad w Moab. – Nie tyle ciszy, ile całkowitego bezruchu (…) zawieszenia czasu, wiecznego «teraz»”.

W moim przypadku czas wciąż płynął i to pewnie za szybko, biorąc pod uwagę zamiar bicia rekordu. W głowie pojawiły się potencjalne historie. W jednej kuśtykam coraz wolniej, aż zatrzymuję się z powodu skurczów albo braku energii, pokonany przez zbyt długą, trudną i gorącą trasę jak na trzydziestoletniego nauczyciela i ojca dwóch berbeci. Ale z każdym krokiem coraz głośniejsza stawała się druga historia – ta, którą właśnie teraz opowiadam tobie – o tym, jak postawiłem sobie cel, który miał pchnąć moje sportowe życie w nowym kierunku. To byłem ja, pośród dzikiej przyrody, którą kocham, samotnie walczący z czasem. Nie miałem na sobie koszulki z nazwą drużyny i logo sponsora, a na mecie nie czekał elegancko ubrany oficjel z czekiem w dłoni, jak to bywało na rajdach, ale nadal byłem topowym zawodnikiem, który w świetnej formie dobiega do mety i pobija – a może nawet miażdży – rekord, mający wielkie znaczenie zarówno dla mnie, jak i całego środowiska ultra.

Na kilka kilometrów przed metą podkręciłem tempo i zostawiłem Charlesa w tyle. Biegł ostro, ale nie miał tyle doświadczenia i sił co ja. Za jednym z zakrętów pojawił się Nick, który przeszedł kawałek w górę szlaku od samochodu zaparkowanego na mecie, żeby nas powitać na ostatnich metrach.

Mimo że na mecie nie było tłumu kibiców, muzyki, masażu ani innych atrakcji, razem z Charlesem cieszyliśmy się z widoku starej, zardzewiałej bramy parku Zion. Charles, który na co dzień pracuje na poważnym stanowisku oraz wychowuje dwójkę dzieci, rozpoczął w ten sposób treningi do swego debiutu w ultra. W zaledwie rok po tamtym biegu z powodzeniem nadał nowy bieg swojej własnej historii, kończąc pierwsze zawody na dystansie 100 mil! FOT.: TRAVIS MACY

– Dalej, chłopaki, dalej! – zakrzyknął. Jego głos odbił się echem od ścian kanionu i dodał nam z Charlesem sił. Przyspieszyliśmy.

W towarzystwie dwóch kumpli przekroczyłem linię mety po 7 godzinach i 27 minutach, myśląc o mojej rodzinie. Na mecie nie było orkiestry, kamer telewizyjnych i reporterów. Misja została jednak zakończona sukcesem, bo pobiłem rekord trasy o 20 minut!

Rekordy są ustanawiane po to, żeby je pobijać. Biorąc pod uwagę popularność FKT, wiedziałem, że mój najlepszy wynik nie utrzyma się zbyt długo. Niecałe dwa miesiące później dwaj świetni zawodnicy Mike Foote i Justin Yates pobiegli przez park w drugą stronę i poprawili moje osiągnięcie o jakieś 5 minut. To do nich należy obecnie „ogólny rekord biegu przez Park Narodowy Zion”, a mnie został „rekord biegu przez Park Narodowy Zion z zachodu na wschód”. Takie niuanse nie mają jednak znaczenia, a rekord biegu z zachodu na wschód i tak zostanie pewnego dnia pobity. Liczyło się to, że miałem swoją nową opowieść (i to dobrą), która będzie mieć ciąg dalszy i której nikt nie może mi wydrzeć.

Zegarki z GPS-em oraz serwisy internetowe, takie jak Strava.com, których użytkownicy dzielą sią swoimi trasami, pozwalają dokumentować i upubliczniać próby FKT. Jeśli zerkniesz na zapis mojego biegu, zobaczysz, że Zion jest pokryty siecią kanionów, płaskowyżów i różnych ciekawych form ukształtowania terenu.

ULTRANASTAWIENIE 7

DOBRE I ZŁE NARRACJE: TAK DUŻO ZALEŻY OD TEGO, CO SOBIE OPOWIADASZ

W produkcji filmowej często stosuje się pewien zabieg, który polega na osobnym nagrywaniu dźwięków tła albo narracji towarzyszącej obrazowi do wykorzystania podczas obróbki dźwięku w fazie postprodukcji. Powstaje w ten sposób tzw. wild track („dzika ścieżka”). Weźmy wewnętrzne monologi bohaterów filmów Martina Scorsese, np. Wilka z Wall Street. Dzika ścieżka Leonardo di Caprio w scenie, gdy pod wpływem odurzenia narkotykowego obraża klientów, jest… naprawdę dzika.

Twój umysł również odtwarza jakąś „dziką ścieżkę”. Składają się na nią opowieści, które wpływają na to, jakie masz odczucia, do czego jesteś lub nie jesteś zdolny, a nawet na to, jakie masz przekonania. Niektóre głosy z dzikiej ścieżki odzywają się często i donośnie; inne pojawiają się jak „przewodnie tematy”, prawie podświadomie, od czasu do czasu albo pod określonymi warunkami. Jako taką ścieżkę traktuję głosy i wewnętrzny dialog, który wciąż toczy się w mojej głowie zarówno świadomie, jak i podświadomie.

Dzika ścieżka ma wielkie znaczenie – prawdopodobnie większe, niż myślisz. Często są na niej nagrane negatywne opowieści, które zwykle odzwierciedlają ukryte obawy i niepokój. Zapisanie jej nowymi historiami może przynieść zasadniczą zmianę twojego nastawienia, wprowadzić szansę na dojście do wielkości oraz odczuć ogólne szczęście. Zastanów się, dlaczego czasem tak bezwzględnie oceniasz siebie i jak to cię przygniata. Pomyśl, jak byś się czuł, gdybyś potrafił doładować się pewnością siebie i afirmacją zamiast dołować się zwątpieniem i krytycyzmem.

Poniżej przytaczam niektóre z negatywnych narracji, które odtwarzały się w mojej głowie w różnych latach (wiele z nich, jak przypuszczam, dzielę z innymi młodymi mężczyznami):

1988: O rety, te chłopaki na boisku naprawdę potrafią grać w piłkę. Nie mogę się z nimi równać.

1990: Savannah – śliczna pierwszoklasistka – nie chciała mnie gonić podczas zabawy w berka. Nie podobam się dziewczynom.

1993: Muszę chodzić do szkoły, grać w piłkę, w kosza, w baseball i spędzać czas z kumplami. Lubię wszystkie te rzeczy, ale nie mam czasu, żeby robić je tak dobrze, jak bym chciał. Wkurza mnie brak czasu.

1994: Savannah – śliczna piątoklasistka – nie chciała ze mną tańczyć na szkolnym balu. Nie podobam się dziewczynom.

1998: Ci kolesie z bieżni naprawdę szybko zasuwają. Nie mogę się z nimi równać.

2000: Muszę mieć same piątki, dostać się do dobrej uczelni, zostać przewodniczącym rady studenckiej, dostać się do reprezentacji uczelni w czterech dyscyplinach, być wśród najlepszych sportowców stanu i spędzać czas z kumplami. Lubię wszystkie te rzeczy, ale nie mam czasu, żeby robić je tak dobrze, jak bym chciał. Wkurza mnie brak czasu.

2000: Nie podobam się dziewczynom, bo myślą, że jestem kujonem.

2001: Mam wygłosić mowę na zakończenie roku przed tysięczną publicznością. Jak niby mam sobie z tym poradzić?

2001: Większość biegaczy z drużyny uczelnianej ma więcej talentu ode mnie. Nie mogę się z nimi równać.

2002: Muszę utrzymać się w kadrze uczelnianej, pracować, dostawać dobre stopnie, przygotować się olśniewająco i wszechstronnie, żeby dostać się na studia lekarskie, imprezować z fajną ekipą, znaleźć czas na wizyty u rodziny i ratować świat jako hippis-filantrop. Lubię wszystkie te rzeczy, ale nie mam czasu, żeby robić je tak dobrze, jak bym chciał. Wkurza mnie brak czasu.

2003: Niedługo po raz pierwszy w życiu startuję w triatlonie, a prawie w ogólnie nie potrafię pływać. Mogę utonąć.

2003: Nie podobam się dziewczynom. I tyle.

2004: Między mną a Amy robi się poważnie. Czy naprawdę jestem już gotowy? Czy zasługuję na to, żeby być chłopakiem tej pięknej, utalentowanej młodej damy? A może… nawet… jej mężem?

2005: Właśnie skończyłem studia i mam się ścigać z najlepszymi i najbardziej doświadczonymi rajdowcami świata na ważnych zawodach w Szwecji. Przecież nie mogę się z nimi równać.

2006: Właśnie strzaskałem sobie obojczyk w kraksie na rowerze górskim nocą w Moab. No to po sezonie.

2007: Przede mną tydzień zmagań w Szkocji na mistrzostwach świata w rajdach przygodowych. Odkąd tu przyjechałem, leje przygnębiający, zimny deszcz i – w przeciwieństwie do snu – nie zabraknie go aż do końca zawodów. Jak niby mam sobie z tym poradzić?

2008: Jestem nowym nauczycielem i „proste” panowanie nad klasą okazuje się graniczyć z cudem. Przygotowanie każdej lekcji zajmuje mi wieki. Nie potrafię przewidzieć ani tego, co będę robił na zajęciach, ani tego, czego nauczą się moi podopieczni na więcej niż jeden, dwa dni do przodu. To mnie przerasta. Wkurza mnie brak czasu.

2009: Kryzys ekonomiczny zabija perspektywy sponsorskie. Nigdy już nie wystartuję na międzynarodowej arenie.

2011: Od tygodnia podróżujemy po Europie z półrocznym Wyattem. Wszystko jest nie tak i jestem kompletnie niewyspany. Startuję w potwornie trudnym górskim wyścigu rowerowym przeciwko najlepszych zawodowcom. Mam do pokonania 5500 metrów w pionie, na trasie wiodącej alpejskimi szlakami dookoła Mont Blanc – zajmie mi to przynajmniej osiem godzin. Promotor nazywa to „najtrudniejszym wyścigiem na świecie.” Kilkakrotnie ścigałem się w tak reklamowanych zawodach, ale… tym razem to może być prawda. Tu mogą wygrać tylko najlepsi na świecie. Nie mogę się z nimi równać.

2012: Kończę trzydziestkę, drugie dziecko w drodze, nie mogę już jeździć na rajdy… To koniec mojej kariery.

Niektóre opowieści związane z konkretnymi zdarzeniami można było dość łatwo przezwyciężyć przy pomocy przeciwnych opowieści. Pozostałe nie bardzo. Niemniej, jak właśnie przeczytałeś w tym rozdziale, zdołałem przezwyciężyć ostatni, bardzo zły scenariusz – łączący stres trzydziestych urodzin, zamrożenie płac w szkolnictwie i niechętny rozbrat z rajdowym światkiem – przy pomocy nowego, śmiałego, pozytywnego scenariusza, w którym istotną rolę odgrywał plan ustanowienia rekordu w parku Zion. I ten plan wypalił!

Uważam, że negatywne narracje należy przeredagowywać i zwalczyć lepszymi. Złe historie bywają zdradzieckie. Niektóre – często te, które w zaktualizowanej formie wracają co roku – przekształcają się w coś, w co naprawdę zaczynamy wierzyć na swój temat.

Musimy im spojrzeć prosto w oczy, ocenić je i rozpoznać w nich to, czym naprawdę są: opowieściami. Nic więcej, nic mniej. Wydaje się to proste i takie właśnie jest. Ale z pewnością nie jest łatwo tego dokonać, szczególnie, gdy mamy do czynienia z narracjami, które przemieniły się w przekonania. Osobiście przekonałem się, że następujące kroki są pomocne w walce ze złymi historiami. Oto, co zrobiłem w 2013 roku, kiedy potrzebowałem nowego scenariusza i wpadłem na pomysł samotnego biegu przez Zion:

1. Usiądź i spisz negatywną wewnętrzną narrację.

- Mam dwójkę dzieci i trzydzieści lat na karku. To niemożliwe, żebym nadal ścigał się na wysokim poziomie.

2. Przeczytaj ją. Przeczytaj jeszcze raz. Zauważ, czym naprawdę jest: zaledwie kilkoma słowami… To tylko opowieść… Nie jest to nic, co powinno mieć nad tobą władzę.

- To tylko jedna z możliwości tego, co mogę myśleć. Wielu ludzi uważa, że nie może realizować żadnych innych celów równolegle z pracą zawodową i życiem rodzinnym, ale ja sądzę, że to tylko ich pogląd. Nie muszę w to wierzyć, jeżeli nie chcę.

3. Spisz alternatywne wersje pozytywne, które nadają się do walki ze złą narracją, znajdując nową „fabułę” dla pozytywnej historii. Może będzie to jakiś cel? Zmiana zachowania? Wyeliminowanie negatywnego czynnika?

- Jednoczesne skupienie na życiu rodzinnym, pracy i sporcie wyczynowym może sprawiać, że będę bardzo zajęty, ale jeśli znajdę czas na to, żeby odreagować niepokoje i nadmiar energii na treningach, stanę się lepszym rodzicem i będę lepiej pracował. Uprawianie jednej wybranej dyscypliny sportu pochłonie mniej czasu niż rajdy przygodowe i jestem przekonany, że będę mógł nadal rywalizować z najlepszymi. Jeżeli po raz pierwszy od studiów skupię się wyłącznie na bieganiu, popracuję nad swoimi słabymi stronami i poprawię swój poziom – to świetnie. Wyznaczę sobie konkretny cel, aby mieć pewność, że wykonam tę ciężką pracę, którą ma zwieńczyć określony punkt kulminacyjny.

4. Przekształć jedną lub więcej z tych pozytywnych wersji w mantrę. Zapisz ją i umieść na widoku. Pamiętaj, żeby ją wypowiadać, w myślach albo na głos, kiedy tylko odezwie się negatywna narracja. Powtarzaj ją często podczas czynności stanowiących trening dla psychiki, np. podczas długiego spaceru lub biegu, gdy jest ciemno, zimno i ponuro.

- “Żyj pełnią życia, Trav”.

5. Zastanów się, co możesz zrobić, żeby dowieść, iż negatywna narracja jest fałszywa, a pozytywna prawdziwa. To może być najważniejszy krok.

- Przebiegnę Park Parodowy Zion – może nawet szybciej niż ktokolwiek przedtem.

6. W zasadzie teraz mamy najważniejszy krok: powtarzaj powyższe działania, w dowolnej kolejności, tak często, jak będzie trzeba. Jeśli to konieczne, nawet przez długie lata.

- Może mógłbym przypieczętować to jeszcze, wygrywając latem cykl Leadman?

Rola wewnętrznej narracji w kształtowaniu życia jest od pewnego czasu badana i opisywana. W książce The Woo Way: a New Way of Living and Being (Droga Woo. Nowy sposób życia i istnienia) socjolog Jim Downton Jr., wykładowca CU w Boulder, rozważa potęgę negatywnych opowieści, a także potęgę naszych działań i celowego myślenia na rzecz zmiany opowiadanego sobie scenariusza.

Shawn Achor jest psychologiem, wykładowcą na Uniwersytecie Harvarda i szefem Good Think Inc., gdzie zajmuje się nauczaniem i pracą badawczą w dziedzinie psychologii pozytywnej. W swoim wystąpieniu na konferencji TED[20], zatytułowanym Radosny sekret lepszej pracy, Achor stwierdza, że „soczewka, przez którą twój mózg widzi świat, zmienia rzeczywistość. Siedemdziesiąt pięć procent sukcesów zawodowych można przewidzieć na podstawie poziomu twojego optymizmu, wsparcia, które otrzymujesz od otoczenia, oraz zdolności do postrzegania stresu w kategoriach wyzwania, a nie zagrożenia”. Innymi słowy, nasza wewnętrzna narracja jest ważna i powinieneś opowiadać sobie pozytywne historie. Jak wyjaśnia Achor dalej, choć często mówimy sobie, że po osiągnięciu następnego sukcesu wreszcie będziemy szczęśliwi, generalnie poczucie szczęścia poprzedza sukces. Sprawdziłem to w obie strony i przyznaję mu rację.

Więcej na temat przezwyciężania negatywnych narracji pisze Seth Godin w odkrywczej i inspirującej książce Icarus Deception (Oszustwo Ikara). Podpowiada on, że prostym sposobem sprowadzenia problemu do skali, którą można ogarnąć, jest wzięcie małej karteczki i napisanie po jednej stronie słowa „Problem”, a po drugiej „Rozwiązanie”. Następnie należy opisać problem w jednym zdaniu i przekazać komuś kartkę, by na odwrocie zaproponował proste rozwiązanie. Być może rozwikła twój kłopot, a może nie, ale powinien on przynajmniej skurczyć się i wyklarować, zyskasz też wartościowy, nowy ogląd sprawy. Podoba mi się to podejście.

W niektórych przypadkach, jak pisze Godin, może się również okazać, że problem, który przytłacza cię negatywną narracją, jest sformułowany nieadekwatnie i w takiej postaci nie daje się go rozwiązać. Odkrycie, że nie ma sposobu na likwidację dla twojego problemu, często przynosi ulgę, ponieważ kwestie, na które nie ma się wpływu, nie powinny nas demotywować. Psycholog powiedziałby, że sprawa lokuje się poza „obszarem twojej kontroli”, więc nie ma sensu o nią zabiegać. Oczywiście zdarzają się wyjątki od tej reguły, ale ogólnie rzecz biorąc uważam, że rzeczywiście warto przejmować się tylko tym, na co mamy realny wpływ.

Nawet jeśli sytuacja jest skrajnie trudna, to kiedy zdasz sobie sprawę, że jest poza twoją kontrolą albo że na dany dylemat nie ma odpowiedzi, będziesz mógł wykroczyć poza niego i zrobić kolejny krok, kierując uwagę na coś, co leży w twojej mocy. Dzięki temu możesz na przykład godnie przetrwać ciężkie chwile. Możesz także udzielić wsparcia i inspiracji komuś, kto stoi przed podobnym problemem albo poświęcić energię jakiejś słusznej sprawie publicznej czy pomocy chorym i potrzebującym (dobrym przykładem ze środowiska biegowego są uczestnicy programu „Trening Drużynowy” towarzystwa walki z białaczką Leukemia Society, którzy postanowili urządzić zbiórkę pieniędzy oraz przebiec maraton w hołdzie dla swoich bliskich, dotkniętych chorobą).

Pamiętaj: nawet jeśli jakieś problemy są nierozwiązywalne, zwykle stwarzają okazję, żeby się czegoś nauczyć i się rozwinąć. Jak mówi dr Steven Jonas, „nie ma czegoś takiego, jak złe doświadczenia”.

Czasami docieramy do punktu, w którym jedna z naszych „nowych” narracji staje się nieaktualna albo nieoptymalna. Tak było ze mną w poniższym przypadku:

Oto przykład negatywnej narracji z mojego życia, w której zobaczyłem nierozwiązywalny dylemat: Poza pracą nauczyciela na pełnym etacie trenuję jeszcze zawodników, wygłaszam prelekcje motywacyjne oraz piszę teksty. Jak mam tego dokonać? Wkurza mnie brak czasu.

Była to udoskonalona wersja wcześniejszej narracji, ale okazało się, że i ona nie była dość dobra, dlatego ją wykreśliłem. Nadal twierdzę, że dla niektórych negatywnych narracji nie ma rozwiązania. W moim jednak przypadku przytłaczający natłok zajęć przestał być taką sprawą. Lektura książki Brené Brown Z wielką odwagą uświadomiła mi, że przez wiele lat określałem swoją wartość, przynajmniej częściowo, na podstawie ilości zajęć. Ta postawa nie jest czymś niezwykłym w USA. Teraz mam nową narrację, polecaną przez Brené Brown:

Pielęgnuję wartość „zabawy i odpoczynku” (…) uwalniając się od traktowania Wyczerpania jako symbolu Statusu Społecznego oraz Produktywności jako miary Własnej Wartości.

Z przyjemnością zaświadczam, że ta nowa narracja zapewnia mi więcej szczęścia, pewności siebie oraz – paradoksalnie – wydajności i skuteczności w pracy.

Nie wszystkie nowe opowieści są sobie równe. Warto poświęcić uwagę temu, jak je przekształcamy. Zerknij na poniższą listę narracji, które może powtarzać sobie wyczynowy sportowiec:

1. Nie jestem w stanie rywalizować na tym poziomie.

2. Jestem w stanie rywalizować na tym poziomie i łatwo odniosę zwycięstwo, bo jestem dobry! Hej!

3. Jestem w stanie rywalizować na tym poziomie i będzie to wymagało ciężkiej pracy oraz sprostaniu wyzwaniom X, Y oraz Z, co będzie niełatwe, a czasami wręcz bolesne.

Wszyscy opowiadaliśmy sobie jakąś historyjkę A – i z wcześniejszej dyskusji wiemy już, że to tylko słowa. Ciekawym przypadkiem jest historia B. Jest pozytywna i wzmacniająca, a także bezpośrednio zaprzecza szkodliwej, negatywnej poprzedniczce. W tego rodzaju narrację często popadają pewni siebie optymiści, tacy jak ja. Jednak to narracja C, jak pewnie szybko się domyśliłeś, jest najlepszą propozycją. Dr Heidi Grant Halvorson w przytaczanej już książce Succeed: How We Can Reach Our Goals mówi o „mentalnym kontrastowaniu”, które polega na świadomym zestawieniu pozytywnych rezultatów związanych z osiągnięciem celu z wyzwaniami i trudnościami, które są wpisane w każde wartościowe przedsięwzięcie. Według Halvorson badania wykazują, że uwzględnianie konkretnych wyzwań, z którymi trzeba będzie się zmierzyć, jako istotnych elementów opowiadanych sobie narracji ma kluczowe znaczenie dla dostrzeżenia pracy koniecznej na drodze do celu oraz dla zmotywowania się do faktycznego jej wykonania.

ULTRANASTAWIENIE 7

REFLEKSJA

Przyszedł czas, żebyś odtworzył swoją „dziką ścieżkę” i przeformułował choć jedną negatywną historię, wymyślając lepszą, która ją zastąpi.

1. Usiądź i spisz negatywną wewnętrzną narrację.
………………………………………
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..

2. Przeczytaj ją. Przeczytaj jeszcze raz. Zauważ, czym naprawdę jest: zaledwie kilkoma słowami… To tylko narracja… Nie jest to nic, co powinno mieć nad tobą władzę. Czego się dowiedziałeś?
………………………………………
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..

3. Spisz alternatywne wersje pozytywne, które nadają się do walki ze złą narracją, znajdując nową „fabułę” dla pozytywnej historii. Może będzie to jakiś cel? Zmiana zachowania? Wyeliminowanie negatywnego czynnika? ………………………………………
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..

4. Przekształć jedną lub więcej z tych pozytywnych wersji w mantrę. Zapisz ją i umieść na widoku. Pamiętaj, żeby ją wypowiadać, w myślach albo na głos, kiedy tylko odezwie się negatywna narracja. Powtarzaj ją często podczas czynności stanowiących trening dla psychiki, np. podczas długiego spaceru lub biegu, gdy jest ciemno, zimno i ponuro. ………………………………………
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..

5. Zastanów się, co możesz zrobić, żeby dowieść, iż negatywna narracja jest fałszywa, a pozytywna prawdziwa. To może być najważniejszy krok. ………………………………………
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..

6. W zasadzie teraz mamy najważniejszy krok: powtarzaj powyższe działania, w dowolnej kolejności, tak często, jak będzie trzeba. Jeśli to konieczne, nawet przez długie lata. ………………………………………
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..
……………………………………..

ULTRANASTAWIENIE 7

AKTYWNOŚĆ: GODZINA MOCY – BIEG TEMPOWY Z HISTORYJKĄ

Czy kiedykolwiek miałeś niewiele czasu, a potrzebowałeś upuścić sobie trochę pary? Któżby nie miał takich doświadczeń? Chciałbym zaproponować ci świetny trening na taką okoliczność.

Trening mentalny: Podczas „godziny mocy” intensywne ćwiczenia aerobowe stwarzają sprzyjające warunki do usłyszenia swoich wewnętrznych narracji oraz zastanowienia się przez dwadzieścia minut nad opowiadanymi sobie historiami i tym, jak w razie potrzeby je przekształcić. Natłok spraw sprawia, że w codziennym życiu trudno nam w ogóle usłyszeć swoją „dziką ścieżkę”. Przekonałem się, że najlepszym sposobem szybkiego dotarcia do tych opowieści, które pełnią tak ważną rolę w naszym życiu, jest – używając terminologii zaproponowanej przez Margaret Moore w książce Organize Your Mind, Organize Your Life (Zorganizuj swój umysł, zorganizuj swoje życie) z 2011 roku – „powściągnięcie szaleństwa” myśli pędzących przez głowę w trakcie wykonywania zajęć dnia, dzięki odbyciu ostrego biegu czy jazdy rowerem.

Trening fizyczny: Popraw swoje przygotowanie aerobowe za sprawą 20 minut intensywnego treningu i 40 minut pracy nad ugruntowaniem formy.

Kiedy: Ta oszczędna pod względem czasowym sesja jest doskonałym rozwiązaniem, gdy masz zaledwie godzinę na ćwiczenia, np. wcześnie rano, późno wieczorem albo w porze lunchu. Jest też bardzo wygodna, ponieważ można ją wykonać zarówno w pomieszczeniu, jak i na dworze, a także na rowerze czy w butach biegowych. W zasadzie można ją nawet zrobić, pchając wózek dziecięcy lub ciągnąc rowerową przyczepkę.

Jak: Biegnij (albo jedź na rowerze) przez 20 minut w ramach rozgrzewki. Potem przejdź płynnie do intensywnego biegu (jazdy), który oceniłbyś na 3 lub 4 w skali od 1 do 5 (gdzie 5 oznacza maksymalne tempo, jakie byłbyś w stanie utrzymać zaledwie przez kilka minut). W trakcie odcinka intensywnego powinieneś oddychać z takim trudem, żeby rozmowa pełnymi zdaniami stanowiła prawdziwe wyzwanie. Ochłoń po ciężkim wysiłku, biegnąc (jadąc) spokojnie przez 20 minut. Podczas ostatniego odcinka, tzw. „schłodzenia”, kiedy czujesz przypływ endorfin, a twoje myśli są jasne i wolne od dzikiego zamętu, pomyśl o swoich narracjach. Co się odtwarza w twojej głowie? Czy są to dobre, złe czy neutralne historie? Które z nich należy przeformułować?

Uzupełnienie: Często po 20 minutach opisanego intensywnego wysiłku czuję się tak odświeżony, jak gdyby w moim życiu pojawiły się nowe perspektywy. Spróbuj porównać opowieści ze swojej „dzikiej ścieżki” sprzed wysiłku i po jego zakończeniu. Czy dostrzegasz jakieś różnice? Jaka nauka płynie z tego doświadczenia?

ULTRANASTAWIENIE 7

LEKCJA

Ray Zahab

Życie sportowe

Ray opisuje siebie jako „niegdysiejszego namiętnego palacza, który pewnego dnia zdał sobie sprawę z tego, że jego życie wymaga zmiany”. Zaczął uprawiać sporty wytrzymałościowe, zainteresował się biegami ultra i wkrótce jeździł już po świecie na zawody, by w końcu przebiec całą Saharę w niesamowitej 111-dniowej wyprawie, podczas której pokonał 7500 kilometrów w towarzystwie dwóch innych biegaczy.

Życie realne

Na stronie internetowej i2P (www.impossible2Possible.com) Ray stworzył doskonałą przestrzeń do zaczerpnięcia inspiracji i wiedzy. Pozwala ona na obmyślanie oraz relacjonowanie „przygód, które inspirują i uczą młodych, jak chronić naszą wrażliwą planetę i jej mieszkańców”. Program przygotowany przez Raya to coś wspaniałego; w fantastyczny sposób łączy przygody outdoorowe, nowoczesną technologię, edukację i sprawę wychowania młodych ludzi (zajrzyj również na www.rayzahab.com).

Refleksje Ray’a o historiach, które sobie opowiadamy

1. Nigdy nie lekceważ swoich możliwości. Jesteśmy mistrzami w przekonywaniu samych siebie do rezygnowania z różnych przedsięwzięć, zanim w ogóle podejmiemy ryzyko i spróbujemy coś osiągnąć. Widzimy ludzi u szczytu kariery, ale przecież po drodze przeżyli oni wiele wzlotów i upadków. Wspinaczka jest długa, a sukces osiągają ci, którzy umieją docenić swoje możliwości. Ludzie sukcesu mówią sobie, że potrafią dokonać tego czy tamtego – i potem tego dokonują.

2. Bądź wytrwały. Oto klucz do wszystkiego, czego podejmujemy się w życiu. Im większy cel, tym trudniej go osiągnąć. Oczekuj przeszkód i traktuj je jak szansę na naukę. Nigdy się nie poddawaj i wciąż mów sobie o tym, jak bardzo jesteś wytrwały.

3. Zachowaj pokorę, nawet kiedy dobra narracja urzeczywistni się jako genialna!

Nigdy nie spoczywaj na laurach, nigdy nie sądź, że wiesz już wszystko, i nigdy nie przestawaj się uczyć. Proś o pomoc i wiedz, że wszystko wciąż się toczy, a ty ciągle się rozwijasz.

– Ray

NIGDY NIE REZYGNUJ… CHYBA ŻE NAJWYŻSZY CZAS NA TO

Można by to potraktować jak ultradziesięciobój. Uczestnicy biegną terenowy maraton, jadą 50 mil (80 kilometrów) na rowerze górskim, kolejne 100 mil (160 kilometrów) pokonują również na rowerze, a potem biegną 100 mil w terenie. Po drodze należy jeszcze dodać bieg na 10 kilometrów, w dzień po wyścigu kolarskim na 100 mil (Bóg raczy wiedzieć dlaczego), i całą imprezę umieścić wysoko w Górach Skalistych, a otrzyma się zawody Leadman – sześciotygodniowe zstąpienie do wytrzymałościowego piekła – które chciałem wygrać w 2013 roku. Pragnąłem tego zwycięstwa bardziej niż czegokolwiek innego na świecie.

Leadville zagościł w moich marzeniach i myślach od czasów dzieciństwa, kiedy to widziałem, jak mój nieprzygotowany, dręczony przez halucynacje tata kuśtyka do mety w 1988 roku. Wiele lat później, gdy usłyszałem o sześciotygodniowej megawersji Leadville, zrozumiałem, że to jest coś dla mnie. Chciałem nie tylko zostać „finiszerem” Leadville, ale i Leadmanem. Potrzeba niezwykłego hartu duchu, żeby zdobyć ten „metaliczny” tytuł[21]; Leadmanem można się stać pod warunkiem ukończenia wszystkich pięciu wyścigów z cyklu Ledville Race Series w przeciągu sześciu tygodni lata. Zabawa zaczyna się terenowym maratonem, którego najwyżej położony punkt to przełęcz Mosquito. Dwa tygodnie później jedzie się 50 mil rowerem górskim w kamienistym terenie o sporych stromiznach.

Każdy z tych dwóch wyścigów osobno mógłby być ukoronowaniem sezonu, po którym przez kilka tygodni odpoczywa się i lżej trenuje. Ale nie dla uczestnika Leadman. Niecały miesiąc później, na przestrzeni ośmiu koszmarnych dni jedzie się 100 mil na rowerze górskim, biegnie w ulicznym wyścigu na 10 kilometrów (na domiar złego dzień po zawodach kolarskich), a w kolejny weekend staje się na starcie biegu Leadville 100, który jest wielkim finałem cyklu.

Każda konkurencja odbywa się na wysokości pomiędzy 3100 a 4020 metrów n.p.m., każda przewiduje pokonywanie znacznych wzniesień w kamienistym terenie i każda sama w sobie stanowi poważne wyzwanie. Bloger i trener Richard Diaz zgrabnie to ujął, określając Leadman mianem imprezy, która „sprawia, że termin «ultra» przestaje wystarczać”.

Kto i dlaczego ułożył plan tych przedziwnych tortur? Nie będziesz zaskoczony, kiedy powiem, że to ta sama osoba, która w 1983 roku zaproponowała bieg Leadville 100 – Ken Chlouber, facet, który jedną nogą stoi na dawnym Dzikim Zachodzie, a drugą w New Age. Chlouber strzela z grubej rury nie tylko dosłownie, palbą w niebo na starcie każdej edycji biegu, ale także w przenośni, wzywając ludzi do działania. Najlepszym tego dowodem jest jego wyjaśnienie, skąd przyszedł mu do głowy pomysł, by rozwinąć stumilowy bieg w cykl wytrzymałościowych ultrasprawdzianów. „Zaczęliśmy organizować zawody w Leadville na fundamencie dwóch zasad – powiedział mi Chlouber przez telefon, kiedy go o to zapytałem. – Pierwsza brzmi: «nie rezygnuj». Taka sama cholerna zasada dotyczy pracy, rodziny, wyścigów i co tam jeszcze robisz w życiu. Druga zasada to: «zrób coś więcej». Tysiąc razy mówiłem z przekonaniem: «Jesteś lepszy, niż ci się wydaje, możesz więcej, niż sądzisz». W Leadman chodzi właśnie o to – żeby zrobić coś więcej. Chcieliśmy dać zawodnikom szansę sięgnięcia prawdziwych granic ich możliwości fizycznych i psychicznych i to się udało na Leadman. Tu nie ma zmiłuj. Jeśli chcesz ukończyć zmagania, będziesz musiał cholernie często powtarzać sobie: NIE REZYGNUJ”.

Mimo krasomówczych wysiłków Chloubera, w pierwszej edycji, w 2003 roku, zaledwie cztery osoby ukończyły Leadman. Jan i Kim Bear – małżeńska para z Sante Fe w Nowym Mekyku, znana w środowisku rajdowym jako Bear Pair – zostali pierwszymi zwycięzcami i otrzymali tytułu Leadman i Leadwoman (trzeba przyznać, że określenia te brzmią jak imiona komiksowych superbohaterów). Łączny czas Jana wyniósł 47 godzin i 38 minut i na tym poziomie została ustawiona poprzeczka rekordu mężczyzn. Przed 2008 rokiem ani razu nie udało się ukończyć cyklu więcej niż ośmiu osobom. Choć statystyki nieco wzrosły, zaledwie 35 osób dotarło do mety w 2012 roku, czyli w sezonie poprzedzającym moją próbę. W większości edycji na mecie melduje się mniej niż połowa startujących. W 2012 padł nowy rekord. Ustanowił go Tim Waggoner, który jako pierwszy zawodnik w historii cyklu ukończył próbę poniżej 40 godzin. Waggoner jest wyczynowym sportowcem, byłym zawodowym triatlonistą. Wiedziałem, że trudno będzie pobić jego rezultat: 37 godzin i 45 minut.

Regenerując się wiosną 2013 roku po biegu w parku Zion, zastanawiałem się nad historią swoich startów w Leadville i doszedłem do wniosku, że było ich dość, bym był przygotowany do Leadman. Od prawie dwudziestu lat biegałem tam w rakietach śnieżnych i mimo że większość tych zawodów trwała nie dłużej niż dwie godziny, to 20-milowe (32 kilometry) wyścigi zapewniły solidny trening dla psychiki. Zresztą nawet krótsze biegi wymagały niezłego wysiłku, bo odbywały się na dużej wysokości nad poziomem morza i w trudnych zimowych warunkach.

Moim pierwszym startem w zawodach wchodzących w skład Leadville Race Series był 100-milowy wyścig na rowerach górskich w 2007 roku, który ukończyłem na dwunastym miejscu z czasem 7 godzin i 56 minut. W tamtym okresie Lance Armstrong i inni zawodowi kolarze nie startowali jeszcze w Leadville, toteż czas poniżej 8 godzin w wyścigu kolarskim wystarczał do otarcia się o miejsce w pierwszej dziesiątce. Kiedy ponownie stanąłem na linii startu w 2011 roku, sprawy miały się inaczej. Ja byłem dużo lepszym rowerzystą, a wyścig stał się o wiele lepiej obsadzony. Uzyskałem czas 7 godzin i 15 minut, który w pierwszych latach pozwoliłby mi na wygranie rywalizacji, teraz jednak wystarczył zalewie na 26 miejsce. Wcześniej tego roku wygrałem zawody Leadville Silver Rush 50 na rowerach górskich, ustanawiając rekord trasy z czasem 3 godzin i 52 minut, toteż zajęcie tak odległej lokaty w wyścigu na 100 mil było dla mnie przykrym zaskoczeniem… A także oznaką tego, jak wielu bardzo mocnych rowerzystów górskich o świetnych umiejętnościach jazdy szosowej startowało obecnie w zawodach na 100 mil w Leadville (trasa obejmuje sporo stosunkowo płaskich odcinków szosowych).

W 2010 startowałem również w pierwszym i, jak się potem okazało, ostatnim wyścigu kolarstwa górskiego 24 Hours of Leadville (wydaje się, że większości ludzi nie odpowiadało spędzanie całej doby w siodełku na wysokości ponad 3100 metrów n.p.m.). Przejechałem 328 kilometrów w 12 okrążeniach trudnej, górzystej trasy i wygrałem zmagania, pokonując wiele drużyn, których członkowie zmieniali się na zasadach sztafetowych. Tego jednego rekordu nikt mi już chyba nie odbierze, choćby ze względu na to, że nie będzie okazji.

W 2012 roku zająłem trzecie miejsce w mocno obsadzonym wyścigu Bailey Hundo, 100-milowej jeździe na rowerze górskim po Colorado Trail i innych trudnych technicznie odcinkach oraz drogach wśród wzniesień wokół legendarnego rejonu Buffalo Creek, na południe od Evergreen, w pobliżu Bailey w Kolorado. Przejechałem wtedy 100 mil w 6 godzin i 44 minuty i teraz – zaczynając zmagania w Leadman – byłem przekonany, że na rowerze mogę zyskać trochę przewagi czasowej nad konkurencją, o ile będę w podobnej formie co na wyścigu Hundo.

O wyjątkowym stopniu trudności Leadman stanowi to, iż nie jest to zwykły wyścig, gdzie należy spiąć się na jeden dzień albo – jak w przypadku rajdów drużynowych – na jeden tydzień. Tu trzeba poskramiać lęki, zbroić się w pewność siebie i optymizm oraz wypadać na najwyższym poziomie nie w jednym, nie w dwóch, ale w pięciu startach w ciągu sześciu tygodni. Gdybym objął prowadzenie w jednej z pierwszych konkurencji, stres wzrósłby jeszcze bardziej, ponieważ obawiałbym się „stracić pozycję”. To byłby poważny sprawdzian mentalny, nawet dla ultranastawienia.

Pierwszą odsłoną testu mojej wytrzymałości był terenowy maraton w Leadville 29 czerwca.

LEADMAN, KONKURENCJA 1.

TERENOWY MARATON BIEGOWY

Trasa maratonu wznosi się 1930 metrów w pionie, co można przyrównać do czterokrotnego wbiegania na Empire State Builidng. Po drodze jest trochę asfaltu, kilkanaście kilometrów wiedzie drogami szutrowymi, znajdą się też wąskie ścieżki z mnóstwem kamieni poukrywanych pod przerośniętymi zaroślami. Uczestników czeka również sporo śliskich i stromych dawnych dróg górniczych, na których zalega luźny materiał skalny. Wyobraź sobie zbieg po stoku narciarskim usłanym niestabilnymi kamieniami ze strumienia, a zyskasz obraz wielu zbiegów na trasie tego maratonu.

W 2013 roku wyzwanie Leadman podjęło 69 mężczyzn i 18 kobiet. Choć nasze cele i przygotowanie znacznie się różniły, dzieliliśmy wspólną wizję ukończenia pięciu wyzwań – wyścigów wytrzymałościowych rozgrywanych na dużej wysokości przez najbliższe sześć tygodni.

Od początku wiedziałem, że rywalizacja będzie zacięta. Bob Africa, mocny ultras i rajdowiec z Boulder, który od czasu do czasu trenował ze swym przyjacielem, legendarnym ultramaratończykiem Scottem Jurkiem, chciał sprawić sobie w Leadman prezent na czterdzieste urodziny. Kilka razy ścigałem się w zawodach multidyscyplinarnych z Luke’iem Jayem, 32-latkiem z Littleton w Kolorado, który również ma bogatą przeszłość rajdową, wiedziałem więc, że nie będzie odpuszczał. Pojawił się również twardy jak stal Tim Long, trenowany przez Tima „Lucho” Waggonera, tego samego, który rok wcześniej wygrał i ustanowił rekord cyklu. Marco Peinado, 26-letni mieszkaniec Leadville, był „młodym wilkiem” na tych zawodach. Wszyscy wiedzieli, że świetnie biega i trzeba mieć go na oku.

Będąc pierwszym wyścigiem z cyklu, maraton terenowy Leadville nadawał ton całej rywalizacji, która miała trwać przez kolejne sześć tygodni. Wczesnym rankiem w dniu startu wystrzał ze strzelby dał sygnał do szalonego zrywu niektórych biegaczy. Jednak równocześnie z naszym maratonem zaczynał się też inny bieg – półmaraton – trudno więc było się zorientować, czy powinno się sugerować biegaczami w pobliżu, czy nie. Kiedy po około dwóch kilometrach trasy się rozeszły, widziałem przed sobą tylko dwóch maratończyków. Jednym z nich, liderem, był Marshall Thomson.

Ponieważ moim głównym celem był triumf w całym cyklu Leadman, a nie w tym konkretnym biegu, wiedziałem, że muszę iść swoim tempem. Nie chciałem jednak, żeby Thomson, który wygrał maraton w poprzednim roku, za bardzo się oddalił. Mimo że biegł po zwycięstwo tylko w tej konkurencji, a nie w całym cyklu, chciałem wysłać pewien sygnał swoim rywalom. Uznałem, że pierwszy kwadrans zmagań to chwila nie gorsza niż inne, by dać do zrozumienia, że ścigam się na poważnie – tak poważnie, że mogę nadążać za Thomsonem, utalentowanym biegaczem z Crested Butte, który przeżył pewnego razu bezpośrednie trafienie piorunem podczas jazdy rowerem w górach.

Trasa maratonu wznosi się równomiernie od startu na wysokości 3109 metrów n.p.m. w centrum Leadville aż do charakterystycznego punktu na wysokości 3718 metrów n.p.m. na szczycie Ball Mountain. Tuż przed wierzchołkiem jest stromy podbieg – dobrze go znałem, bo prowadziła tamtędy również trasa wyścigu rowerowego Silver Rush 50 – i na chwilę przeszedłem do forsownego marszu, żeby oszczędzić energię. Planowałem posuwać się przez pierwsze 25 kilometrów własnym, spokojnym rytmem i dbać o siebie, zanim zaatakuję na serio. Integralną częścią tej taktyki było dobre odżywianie się i nawadnianie (podobnie jak w innych zawodach wytrzymałościowych).

Przez pierwszą część wyścigu popijałem napój Vitargo z bidonu i opróżniłem go, zanim po około szesnastu kilometrach dotarłem do punktu kontrolnego, zlokalizowanego dogodnie u stóp pięciokilometrowego podejścia, podczas którego mieliśmy się wspiąć ponad 600 metrów w górę na przełęcz Mosquito. Tam, na wysokości 4019 metrów n.p.m., należało zawrócić i pobiec z powrotem. Te dziesięć szczególnie stromych i kamienistych kilometrów w górę i w dół przełęczy było najważniejszym fragmentem biegu i z utęsknieniem myślałem o bidonie od mojego kumpla Tima, który miał z nim na mnie czekać. Z napojem w garści może udałoby mi się zyskać nieco przewagi nad Thomsonem, który podczas szybkiego zbiegu szutrową drogą był jakieś dwie lub trzy minuty przede mną.

W pobliżu punktu kontrolnego pełno było półmaratończyków (ich trasa łączyła się z naszą na odcinku do przełęczy i z powrotem), a wzdłuż trasy stali kibice, którzy klaskali w dłonie i potrząsali dzwonkami. Biegłem przez tę wrzawę, wyglądając Tima z moim bidonem. Uznałem, że pewnie stoi gdzieś pomiędzy kibicami za stołami z jedzeniem i piciem. Jednakże pięćdziesiąt metrów dalej tłum się rozrzedził, a ja wciąż go nie znalazłem. Zdjął mnie strach.

Zatrzymałem się, odwróciłem, rozejrzałem i krzyknąłem: „TIM!”.

Kilka osób odwróciło głowę, ale nie było wśród nich Tima. Żaden z nich nie miał też bidonu z Vitargo ani niczym innym.

To niesamowite, jak błyskawicznie podczas wyścigu – podobnie jak w życiu – umysł potrafi stracić pozytywne nastawienie i pewność siebie, a przepełnić się lękiem i zwątpieniem. W ciągu kilku sekund do głowy wdarła mi się cała litania obaw.

Ile czasu zajmie mi dotarcie do kolejnego punktu? Ile zyska Thomson? Kto mnie wyprzedzi? Co tam będzie do jedzenia? Czy mi to nie zaszkodzi? Czy spotkam tu Tima, gdy zbiegnę z powrotem? Przebyłem zaledwie szesnaście z 452 kilometrów, a już mam problemy.

A potem do dyskusji w mojej głowie włączył się inny głos:

Nie marudź.

Kiedy byłem dzieckiem, to była najważniejsza zasada taty – a sądząc po naszych bitwach na jedzenie, które wspólnie z siostrą toczyliśmy z nim przy stole, prawdopodobnie jedyna – której musieliśmy przestrzegać, gdy się nami opiekował pod nieobecność mamy. Zasada ta wydawała się tu bardzo pasować. Musiałem się niegrzecznie wepchnąć przed tłum półmaratończyków z końca stawki, czekających cierpliwie na swoją kolej przy stołach z jedzeniem i piciem, ale z dumą spieszę donieść, że bez marudzenia wypakowałem kieszenie żelami, napełniłem bidon i pognałem w górę. Straciłem czas i musiałem zrezygnować z ulubionego napoju na rzecz generycznego prowiantu, oferowanego w punkcie… ale nerwy nic by tu nie pomogły.

Na przełęczy Mosquito czułem się dobrze. Dostałem też zastrzyk energii oraz dobrego humoru, kiedy zobaczyłem tatę, który nie brał udziału w zawodach, ale wbiegł tu dla przyjemności. Chciałem mu opowiedzieć, jak to, co nam przekazał w dzieciństwie, uratowało mnie teraz, kiedy byłem już dorosły, nie było jednak na to czasu. Thomson miał cztery, pięć minut przewagi. Na dodatek kiedy zawróciłem i zacząłem zbieg, zobaczyłem, że do nawrotu zbliża się też grupka moich przeciwników, wśród których był Marco Peinado, Luke Jay i Bob Africa – wszyscy deptali mi po piętach. Ci goście musieli nieźle trenować i wyglądało na to, że tego lata trzeba będzie ostro powalczyć o zwycięstwo.

Podczas drugiej wizyty w punkcie kontrolnym pod przełęczą – tym razem po 25 kilometrach biegu – znalazłem Tima na dalszym jego skraju. Przeprosił mnie, mówiąc o korku na drodze górniczej, który go wcześniej zatrzymał. Powiedziałem, żeby się nie przejmował, bo ja sam już przestałem. Poskromiłem lęk, przypominając sobie, że narzekanie jest wykluczone, i postanawiając, że nie będę się martwił opóźnieniem, na które nie mam wpływu.

Thomson mignął mi kilka razy w drodze powrotnej i wydawało się, że odrabiam straty. Kiedy wolontariusze powiedzieli mi, że jego przewaga wynosi jakieś trzy, cztery minuty, a do mety zostało niewiele ponad sześć kilometrów, wcisnąłem gaz do dechy i popędziłem ostatnim, stromym, kamienistym zbiegiem do Leadville.

Czułem się dobrze i miałem ochotę się pościgać! Dalej, Trav. To właśnie twój żywioł – zachęcał stary, poczciwy głos w mojej głowie.

Stawiając szybkie kroki i pochylając ciało, w dzikim pędzie gnałem wąską, wymytą drogą górniczą. W tempie około 3:10 na kilometr wpadłem w ostatni zakręt na Sixth Street w Leadville, pędząc co tchu. Wyobrażałem sobie, że cofnąłem się w czasie i drałuję w studenckiej koszulce CU albo biegam w trupa 200-metrowe odcinki pod okiem szkolnego trenera Haebe.

Nie wygrałem maratonu, ale nie mogłem się powstrzymać od uśmiechu, kiedy zobaczyłem Amy, Wyatta (na pierwszym planie) i Lilę, którzy czekali na mnie na mecie. To jedno z moich ulubionych zdjęć. Stanowi dla mnie potwierdzenie tego, że posiadanie dzieci jest powodem, dla którego warto iść za swoimi marzeniami. FOT.: ARCHIWUM RODZINNE MACY’ÓW

Thomson pierwszy przekroczył linię mety i wygrał z czasem 3:37:07. Ja przybiegłem w 3:38:52, ciesząc się wspólnie z Amy, Wyattem i Lilą, którzy czekali na mecie (zanim porównasz te czasy z ulicznymi maratonami na nizinach, wiedz, że z 489 biegaczy, którzy dobiegli w limicie 9 godzin i 30 minut, tylko 56 osób „złamało” 5 godzin).

Kolejny uczestnik Leadman, Marco Peinado, przybiegł ze stratą około 20 minut, a tuż za nim pojawili się Africa i Jay. Jasnym się stało, że napierając tak mocno w maratonie, dopiąłem swego. Wysłałem rywalom wiadomość, że mam zamiar to wygrać. Teraz może to dla odmiany oni będą się obawiać mnie przez następne dwa tygodnie.

LEADMAN: KONKURENCJA 2.

SILVER RUSH 50 NA ROWERACH GÓRSKICH

Jeżeli miałem jakiekolwiek złudzenia, że na pierwszym wyścigu rowerowym w ramach cyklu nieco wyluzuję, to trasa Silver Rush 50 rozwiała je całkowicie. Pierwsze sto metrów wiedzie prosto w górę przez piarg, na którym nie rosną żadne drzewa. Nie ma tam drogi ani szlaku. Tak naprawdę nie da się tam jechać, więc uczestnicy pchają rowery albo niosą je na plecach. Cała heca w tym, że zaraz za piargiem, na szczycie wzniesienia, zaczyna się wąska ścieżka, więc jeśli chcesz zająć dobrą pozycję do rywalizacji, musisz się nieźle uwijać pod górę. Organizatorzy fundują dodatkową zachętę dla tych, którzy chcą się znaleźć w czołówce, i nagradzają pierwszego mężczyznę oraz pierwszą kobietę na górze srebrną monetą.

Ostry bieg pozwolił mi zająć dobre miejsce i po wyprzedzeniu zaledwie jednego przeciwnika na końcu ścieżki objąłem prowadzenie w wyścigu. Kiedy już mogliśmy zasiąść wygodnie w siodełku, skręciliśmy na jedną z licznych starych, szerokich dróg górniczych, których sieć przecina krajobraz Leadville. Znajdowałem się tam, gdzie chciałem – na samym przedzie. Sprawy dobrze się układały, a ja czułem się mocny.

Stromy start Silver Rush 50 z targaniem roweru na górę to zawsze chrzest ogniem dla uczestników. Zwykle energicznie wbiegam na szczyt wzgórza, żeby zapewnić sobie miejsce w czołówce, kiedy trasa przewęża się do ścieżki. FOT.: ARCHIWUM RODZINNE MACY’ÓW

Gdy w 2010 roku na tej samej trasie obejrzałem się po około pięciu minutach pedałowania, dostrzegłem obok siebie tylko kilku rowerzystów. Oczekiwałem, że tym razem będzie tak samo. Odwróciłem się i natychmiast dopadł mnie strach, ponieważ zobaczyłem długi sznur zawodników, z których każdy bez trudu utrzymywał moje tempo. Wzrosło ono nieco, gdy jeden z zawodników za moimi plecami przyspieszył i pociągnął za sobą innych. Chwilę później tempo poszybowało wręcz w kosmos, gdy ostro przyspieszył kolejny i rozerwał dużą grupę, dając znak, że rozpoczęła się poważna rywalizacja. Zostawili mnie w tyle. Gwałtowny zryw wypoczętych zawodników zza pleców lidera, któremu dotąd jechali „na kole”, jest dla prowadzącego najgorszym, co może się stać, bo do tej pory to on pracował najciężej, ciągnąc cały pociąg. Zostałem na lodzie, a ponieważ nie byłem w stanie mocno docisnąć, szybko zalazłem się w „strefie niczyjej”, w której nikt nie chce się znaleźć podczas rowerowego wyścigu; jakieś piętnaście miejsc straty do lidera i bez towarzystwa, za którym można byłoby pojechać dla odpoczynku[22].

Przestraszyłem się, że w ten sposób przegrałem Leadman, a walka z tym strachem miała się dla mnie okazać tematem przewodnim całego wyścigu.

Zaciągnięcie sporego długu tlenowego, co właśnie uczyniłem, zabawnie działa na organizm. Czujesz swój puls po obu stronach szyi, poniżej żuchwy. Boli cię głowa i zaczyna ci się w niej kręcić. Czasami spada moc generowana na rowerze i zdarza się, że myśli się plączą. Tak było w moim przypadku, a duża wysokość nad poziomem morza dodatkowo wzmocniła te efekty.

Wyprzedził mnie Stig Somme, 42-letni chirurg z Denver, z którym od czasu do czasu trenowałem. Wyglądało na to, że jest w dobrej dyspozycji. Kiedy kazał mi siąść na koło i jechać w jego tunelu aerodynamicznym, potrafiłem zdobyć się jedynie na ciężkie sapnięcie, zanim zostawił mnie w tyle.

Na krótkim zjeździe po pierwszej dłuższej wspinaczce nieco odpocząłem i kiedy wjeżdżaliśmy ostrym zboczem na wysokość 3660 metrów n.p.m. w okolicach 32. kilometra trasy, wydawało się, że przynajmniej jestem w stanie utrzymywać się około dziesiątej lokaty. Przede mną widziałem kilku kolarzy, którzy pedałowali na wysokim przełożeniu, zarezerwowanym na wypadek, gdyby na największych stromiznach nogi były zmęczone. „Dalej, bratku – szepnął głosik. – Oni cierpią bardziej niż ty”. Te słowa stały się moją mantrą, powtarzaną w rytm obracających się pedałów.

A potem odezwał się inny głos, już nie taki pozytywny:

Na przedzie może być paru uczestników Leadman, a ja nie czuję się za dobrze.

Walka wewnętrznych głosów trwała w najlepsze, a ja zacząłem w końcu – około 43. kilometra – przezwyciężać strach, wspinając się na najbardziej strome wzniesienie trasy. W 2010 roku przejechałem 95 procent tego podjazdu, ale w 2013 nie było o tym mowy. Jednakże, co ciekawe, kiedy tylko zeskoczyłem z roweru (no dobrze, zlazłem z niego) i zacząłem maszerować, prowadząc rower obok siebie, zauważyłem, że doganiam dwóch gości przede mną. W porównaniu z 2010 rokiem dużo więcej biegałem i byłem w doskonałej formie do marszu z rowerem pod stromą górę. Poczułem się pewniej, gdy wyprzedziłem rywali i na położonej wysoko w górach przełęczy wskoczyłem z powrotem na rower.

Im wyżej, tym więcej siły.

To była dobra nowa mantra. Pomagała mi we wjeździe na każde z kolejnych wzniesień w drugiej części wyścigu. Cała moja rodzina była na trasie. Na nawrocie podali mi jedzenie i picie i zacząłem teraz odczuwać przypływ energii.

Uchwyciłem się tego „więcej siły”, by mitygować rywalizacyjne lęki, a wraz z poprawą swoich oczekiwań coraz lepiej jechałem. Oba efekty napędzały się wzajemnie. (W większości przypadków ta równoległość oczekiwań z rezultatami podejmowanych działań znajduje potwierdzenie i w innych dziedzinach mojego życia; im lepsze mam odczucia, tym lepiej mi idzie. A tobie?).

Ostatni zjazd do mety Silver Rush 50 był szybki i dziki. Wydawało mi się, że kręcę jak szalony, aż jeden z rywali przemknął obok mnie, jak gdybym jechał na rowerku Wyatta z bocznymi kółkami. W zaciekłym pościgu nie zmieściłem się w wirażu i na jakąś minutę zboczyłem z trasy, póki nie udało mi się wrócić. Znowu dopadł mnie strach i mknąłem do mety niepewny miejsca wśród uczestników Leadman.

Okazało się, że ukończyłem wyścig na dziewiątym miejscu w klasyfikacji generalnej i jako pierwszy z Leadman! Czas 4 godziny i 7 minut pozwolił mi objąć prowadzenie w cyklu. W sumie mieliśmy już 122 kilometry za sobą, ale zostało jeszcze 330. Za cztery tygodnie miał się odbyć wyścig na rowerach górskich na dystansie 100 mil (160 kilometrów).

To nie był mój najlepszy dzień, ale buzia sama mi się śmiała, gdy po przekroczeniu mety Silver Rush 50 ujrzałem Wyatta na quadzie razem z Kenem Chlouberem, twórcą Leadville 100, we własnej osobie. Chlouber zawsze mówił o „rodzinie Leadville” i nawet po podjęciu współpracy sponsorskiej z korporacją Lifetime Fitness ta rodzinna atmosfera nie zatarła się. FOT.: TRAVIS MACY

Myślałem, że będę miał miesiąc na psychiczne i fizyczne przygotowanie do ostatniego akcentu cyklu Leadman, ale wtedy odezwało się życie. Musiałem odwołać się do swoich umiejętności zarządzania obawami, by zdecydować, w zupełnie innej sprawie, czy powinienem zrezygnować czy nie.

Mój największy lęk

Kilka miesięcy wcześniej zapisałem się na podyplomowe studia w CU w Boulder, dzięki którym mogłem uzyskać licencję, pozwalającą na objęcie stanowiska dyrektora szkoły. W szkołach, w których uczyłem, byłem silnym liderem. Miałem wrażenie, że wszyscy – koledzy z pracy, znajomi, rodzice i żona – uważali, że powinienem dążyć do objęcia posady dyrektora w mojej alma mater, liceum Evergreen High School. Z każdej strony płynęły zapewnienia o pewnym sukcesie. Świetnie mi pójdzie w nowej pracy; zostanę liderem lokalnej społeczności; wywrę wpływ na życie uczniów; będę umiał sobie radzić w kontaktach z ich rodzicami; a także – o czym przekonywał głos w mojej własnej głowie – dużo więcej zarobię niż jako nauczyciel.

Tylko jedna osoba wątpiła w powodzenie misji i awans Macy’ego na stanowisko dyrektora publicznej szkoły – był to Travis Macy. Czy byłem w pełni przekonany, że będę się spełniał w nowej roli? Nie. Czy szczerze sądziłem, że wymagania stawiane dyrektorowi liceum pozwolą mi poświęcać tyle samo czasu treningom i rodzinie, co wcześniej? Nie. Czy byłem zdania, że nowa praca bardziej mi się spodoba niż nauczanie? Nie.

Dlaczego zatem w ogóle to rozważałem?

Ze strachu. Oto powód.

Prawie od dekady moje dochody – albo ich brak – z pracy nauczycielskiej napawały mnie strachem. Wciąż byłem w dołku z powodu spłacania kredytu hipotecznego oraz opłacania przedszkola w gminie, w której koszty utrzymania znacznie wzrosły. Ponadto czułem obawy długofalowe, związane z tym, że kiedy przyjdzie czas, nie będzie nas stać na sfinansowanie studiów dwójki dzieci oraz utrzymanie siebie na emeryturze. To zmotywowało mnie, by przystąpić do programu podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Strach. I właśnie z nim zmagałem się na kilka tygodni przed stumilowym wyścigiem rowerowym. Rozmowy z Amy i z rodzicami pomagały mi, ale wiedziałem, że ten problem muszę rozwiązać sam.

Na około tydzień przed zawodami wyszedłem z domu po kolacji i pojechałem na Mt. Evans, górę położoną o godzinę drogi samochodem na zachód. Biorąc przykład z Edwarda Abbeya, chciałem uciec w samotność przyrody, żeby rozważyć istotne życiowe pytanie, jakie się przede mną pojawiło. W dali widziałem światła Evergreen – to tam śpi moja żona i dzieci, w dolinie na wschodzie… A gdzieś w ciemnościach na zachodzie, pośród mrocznych, bezludnych gór, leży Leadville. Znajdując się pomiędzy tymi dwoma ważnymi dla siebie punktami, wiedziałem również, że jestem na rozstajach swojego życia. Przybyłem tutaj, żeby pobyć w samotności, na pace mojej terenówki, z dala od wszystkiego innego prócz mojej „dzikiej ścieżki”, migotania niezliczonych gwiazd oraz mojego dylematu:

Czy powinienem zrezygnować ze starań o licencję dyrektorską i pójść inną drogą?

A jeśli postanowię ukończyć szkolenie, czy uczynię to motywowany autentycznym pragnieniem podążania w tym kierunku, czy też ze strachu?

Zastanawiałem się, czego pragnę od życia. Myślałem o żonie, dzieciach i o tym, jak najlepiej o nich zadbać. Myślałem o tacie i o wszystkim, czego mnie nauczył. Przede wszystkim jednak myślałem o mamie, która mimo skrajnie niesprzyjających okoliczności nie zgodziła się na życie pod dyktando strachu.

Ani tata, ani ja nie byliśmy nawet w połowie tak twardzi jak mama, która w życiu nie przebiegła żadnego ulramaratonu. Kiedy pobrali się w 1977 roku, okresowe badanie krwi wykazało, że cierpi na poważną chorobę wątroby. Pięć lat później rodzice zdawali sobie sprawę z ryzyka, jakie niesie ciąża, ale wybrali optymizm i wszystko przebiegło dobrze – zarówno ciąża, jak i poród. Jednak kiedy miałem siedem lat, stan zdrowia mamy bardzo się pogorszył i lekarze stwierdzili, że konieczny jest przeszczep wątroby. Teraz zdaję sobie sprawę, że była to kwestia życia i śmierci i jak wielki stres oznaczało to dla rodziców. W każdej decyzji musieli brać pod uwagę mnie i moją siostrę, Katelyn (adoptowaną, kiedy miałem dwa lata).

Wtedy wiedziałem tyle, że gdy odwiedzaliśmy mamę w szpitalu po operacji, chciała rozmawiać tylko o tym, jak nam idzie w szkole i czy wujek Brian, który zamieszkał z nami na czas jej pobytu w szpitalu, przygotował nam swoje słynne paluszki rybne z frytkami (zrobił to); czy podobało się nam, jak ścinał nam włosy w „zakładzie fryzjerskim” zaimprowizowanym na ganku (podobało się); czy wiemy, jak bardzo kochają nas wujek Brian, ciocia Jan oraz wujek Eric (jej pozostałe rodzeństwo też nam pomagało) – wiedzieliśmy. Pchaliśmy jej wózek przez szpitalne korytarze, a ona – mimo świadomości, że może nie dożyć chwili, kiedy będziemy nastolatkami – promieniała, śmiała się i sprawiała, że czuliśmy się bezpiecznie, jak gdyby nic absolutnie jej nie martwiło i również nas nie powinno.

Dziesięć lat później, po zaadoptowaniu kolejnego dziecka – mojej siostry Dony – oraz będąc jednocześnie przybraną matką dla dwójki innych dzieci, mama dowiedziała się, że ma wirusowe zapalenie wątroby typu C, którego nabawiła się w wyniku transfuzji krwi podczas przeszczepu. W latach 2000–2002, w ostatnim roku mojej nauki w liceum i pierwszym na studiach, toczyła walkę z chorobą z pomocą leków równie silnych, co jej niesłabnący upór. Środki farmakologiczne pomogły w końcu wyciszyć dolegliwości, ale wraz z samą chorobą oraz immunosupresantami przyjmowanymi po przeszczepie, zniszczyły jej nerki. W 2002 roku mama otrzymała nową nerkę od swojego brata Briana – mistrza patelni specjalizującego się w paluszkach rybnych, fryzjera oraz (nota bene) ultramaratończyka i rowerzystę górskiego.

Teraz wiem coś, o czym wtedy nie miałem pojęcia – jak bardzo się bała. Ale kiedy przechodziła przez chorobę, kilka operacji i rekonwalescencję, nie zachowywała się, jakby była przestraszona. Wstawała każdego ranka, obdarowywała miłością rodzinę, zawoziła nas na treningi piłkarskie, gotowała, układała spać, mobilizowała nas i kochała. Robiła wszystko, co było w jej mocy (czyli dużo więcej niż większość rodziców), a jeszcze bardziej nas kochała. Choć nadal musi przyjmować immunosupresanty, przez które nękają ją ciągle infekcje, i musiała się poddać kolejnym operacjom, nie znam drugiej tak kochającej żony, matki i babci. Okazała więcej siły, niż kiedykolwiek miałem okazję widzieć na jakiejś pustyni czy w górach.

Myślałem o niej, siedząc pod szczytem Mt. Evans i wpatrując się w bezmiar gwiazd. Myślałem o niej, o sobie i o swoich lękach.

Strach jest czymś naturalnym. Obawa przed porażką, przed kontuzją, przed chorobą i śmiercią. A jednak ludzie tacy jak mama, którzy muszą na co dzień zmagać się z kwestią życia i śmierci nie dlatego, że chcą się sprawdzić, ale dlatego, że los tak zadecydował, są najlepszym znanym mi przykładem tego, jak radzić sobie z każdym strachem.

Podczas gdy tata, ja oraz większość znanych nam ultramaratończyków i rajdowców świadomie wybiera cierpienie, wielu ludzi musi się z nim zmagać na śmierć i życie, nie mając wyboru ani alternatywy. Może sam należysz do takich osób, a pewnie znasz też inne. Mama również do nich należy, a jej pozytywne nastawienie, niesłabnący entuzjazm, niewiarygodna zdolność do tego, by nie narzekać, oraz – czy przede wszystkim – umiejętność przeżywania życia w taki sposób, by nie rządził nim strach, czynią z niej niekwestionowaną mistrzynię ultranastawienia w naszej rodzinie.

Zainspirowany jej historią i pogrążony w zadumie pod wpływem uroku górskiej nocy zacząłem pisać:

Jest 22:10, a ja siedzę w aucie na wysokości 3901 metrów n.p.m. nad brzegiem Summit Lake na Mt. Evans w Górach Skalistych. Tak, gwiazdy wyglądają tu niesamowicie.

Po dwóch wyścigach prowadzę w cyklu Leadman. Do końca zostały jeszcze trzy zawody. Całe życie czekałem na to, żeby ścigać się w Leadman. Podjęcie decyzji o starcie i wykonanie niezbędnych treningów poszło mi całkiem gładko. Gorzej z innymi sprawami. Jestem tu przede wszystkim po to, żeby złożyć Ci obietnicę. Nigdy jeszcze nie biegałem na sto mil, ale właśnie takie zadanie czeka mnie 17 sierpnia i wiem, że uda mi się, bo zobowiązałem się, że to zrobię. Łatwo mi przychodzi mówienie o tym, a i wykonanie będzie dość proste, na swój pokręcony sposób. Krótko mówiąc, ewentualność rezygnacji została odrzucona, więc muszę tylko napierać tak długo, aż dotrę do mety.

Dokonałem dzisiaj jeszcze jednego wyboru: zdecydowałem się przerwać szkolenie na licencję dyrektorską. Stracę zainwestowane pieniądze i czas, ale będę mógł zwrócić się w kierunku tych zajęć, które więcej dla mnie znaczą.

Zobowiązuję się do napisania książki, która pomoże ludziom osiągać cele i być może zmienić życie na lepsze. Od dawna chciałem to zrobić, ale strach powstrzymywał mnie przed podjęciem tego zobowiązania. Wiem, że nie będzie to łatwe, ale cieszę się, że już się nie boję i że podjęcie zobowiązania wykluczyło ewentualność wycofania się.

Sukces nie jest pewny, a moje postanowienie napawa mnie ogromnym lękiem. Ale dzięki podjęciu zobowiązania i odrzuceniu możliwości odwrotu zwyczajnie wiem, że dopnę swego, i wierzę, że jest tak z każdym, kto z całego serca poświęca się jakiejś sprawie.

Dobrze spałem tamtej nocy i przez dziesięć kolejnych przed Leadman.

LEADMAN: KONKURENCJA 3.

WYŚCIG LEADVILLE 100 NA ROWERACH GÓRSKICH

Podobnie jak większość zawodów wytrzymałościowych, rowerowy wyścig Leadville 100 startuje wcześnie, konkretnie o szóstej rano. To dobrze, bo dzięki temu krócej się jedzie wieczorem. Na wysokości powyżej 3050 metrów n.p.m. wczesna pora startu oznacza również, że zawodnicy trzęsą się z zimna. W tym wyścigu nie ma szans na szybkie rozgrzanie, ponieważ kilka pierwszych kilometrów prowadzi w dół po asfalcie. W Leadville startuje dwa tysiące kolarzy, wszyscy pokonują więc początkowy odcinek w jednym, szybkim i niebezpiecznym peletonie, prowadzonym przez samochód techniczny, który nie pozwala nikomu wysforować się do przodu, trzymając całą stawkę razem. Mimo że w transmisjach z Tour de France wygląda to łatwo, jazda szosowa w peletonie z dużą prędkością po krętej górskiej drodze wymaga sporej wprawy. Jeśli nie ćwiczysz tego regularnie, jak zawodowcy, może ci zrujnować nerwy. Co roku na pierwszych kilometrach Leadville dochodzi co najmniej do jednej poważnej kraksy. Za każdym razem moim celem jest po prostu jechać po zewnętrznej krawędzi morza ciał, rowerów i testosteronu, tak by zapewnić sobie możliwie duże bezpieczeństwo. Rzuć mnie na trudny technicznie szlak pełny kamieni, a pognam jak szalony, pozwalając, by doświadczenie, grawitacja oraz amortyzatory odwaliły całą robotę. Wsadź mnie do peletonu, a zrobię dobrą minę do złej gry – minę, pod którą czai się strach.

Udało mi się uniknąć kraksy na początku, ale u podnóża pierwszego wzniesienia i na wstępnym etapie szlaku byłem na kilkusetnej pozycji. Ten stromy podjazd, znany kolarzom jako St. Kevin’s, liczy sobie 6,5 kilometra długości oraz 580 metrów w pionie i bardzo szybko sprawdza stopień aklimatyzacji zawodników oraz ogólną gotowość do rywalizacji. Najlepsi jadą tu „na maksa”, zwykle rozrywają peleton i formują grupkę około dziesięciu zawodników, którzy rozegrają między sobą walkę o zwycięstwo. Leadville jest długim wyścigiem, ale jeśli chcesz wygrać, i tak musisz być niesamowicie szybki i potrafić pędzić jak rakieta.

Podobnie jak we wcześniejszym maratonie, moim celem w stumilowych zawodach rowerowych nie było zwycięstwo, ale dalsze zwiększenie przewagi nad konkurentami z Leadman. Na podjeździe pod St. Kevin’s z zadowoleniem spostrzegłem, że jadę szybciej niż kolarze obok mnie i z wyraźnie mniejszym trudem. Biegacze i kolarze zwykli przyglądać się przeciwnikom i wsłuchiwać w nich, gdy się wyprzedzają. Czy ciężko oddycha? Ciężej ode mnie? Jaką ma kadencję? Stoi na pedałach czy siedzi na siodełku? Jakie wrażenie sprawia sylwetka jego ciała? Jaki ma wyraz twarzy? A białka oczu? Czy są przekrwione? Tysiące danych przyjmowanych nieświadomie podczas wyścigu mówi nam o tym, jak radzimy sobie w porównaniu z rywalami. Jak miałem się przekonać za tydzień, sygnały te mają wielkie znaczenie dla zachowania albo utraty ultranastawienia.

Jechałem spokojnie, natomiast otaczający mnie zawodnicy przez większość czasu pedałowali z widocznym wysiłkiem. Na zjeździe po szutrze i asfalcie za szczytem St. Kevin’s znalazłem się w dużej grupie, w której jechał także Bob Africa, otoczony przez co najmniej pięciu kolegów ze swojego klubu rowerowego. Leadville to raczej wyścig indywidualny, a nie drużynowy, ale taktyka draftingu odgrywa w nim znaczną rolę. Zawodnicy jednej drużyny (w tym przypadku kolarze wspierani przez jednego sponsora i jadący w takich samych strojach) często współpracują i pomagają sobie. Zająłem miejsce tuż za Bobem, przy jego boku, i widziałem ponad wszelką wątpliwość, że jest w dobrej dyspozycji. Jechał sobie spokojnie z kolegami drogą, które wznosiła się delikatnie i prowadziła do następnego wzniesienia, Sugarloaf, które miało nas przenieść kolejne 300 metrów w górę. Bob budował formę przez całe lato, a teraz pedałował tuż obok mnie. Strach we mnie narastał.

A jednak na podjeździe pod Sugarloaf odpowiedziałem mocnym atakiem. Wyścigi wytrzymałościowe to życie w pigułce: są wzloty, są upadki, raz jesteś w grze, raz wypadasz, idzie ci świetnie, a potem w ogóle ci nie idzie, radzisz sobie z obawami, przemieniasz wewnętrzne głosy. Piętnaście minut po tym, jak odjechałem Bobowi i jego kumplom, byli z powrotem razem ze mną. Ponownie utworzyliśmy zwartą grupę około dwudziestu zawodników i spokojnie przemierzaliśmy stosunkowo płaski fragment trasy, który prowadził do Twin Lakes na 64. kilometrze. Tam zaczynał się kluczowy, bardzo ciężki podjazd do nawrotu na Columbine Mile, na wysokości 3787 metrów n.p.m.

Trzeba było uzbroić się w cierpliwość i czekać.

Na 64. kilometrze z harmidru w punkcie regeneracyjnym wyłonił się tata, podając mi kilka bidonów Vitargo. Tata potrafi mistrzowsko przeskanować zawodnika w poszukiwaniu oznak słabości. Wiedziałem, że mnie obserwuje, i miałem nadzieję, że ten widok mu się podoba.

To niesamowite, jak dziesięć sekund w obecności kogoś, komu na tobie zależy, może wszystko odmienić. „Wszystko to świetny trening dla psychiki, Bud. Jazda pod tę górę będzie bolesna, więc możesz mocno przycisnąć i dołożyć tym kolesiom, Bud. Pokonaj strach, Bud. Im wyżej, tym więcej siły, Bud”. Na chwilkę poczułem się znów małym chłopcem, który jeździ z tatą po okolicznych pagórkach.

Starając się naśladować jego siłę charakteru i energię, przyłożyłem się do pokonania kolejnych szesnastu kilometrów. Czułem się coraz silniejszy, gdy wymijałem nieprzerwany strumień uczestników, wspinając się na największą górę na trasie zawodów, w drodze do nawrotu na Columbine Mile na 80. kilometrze. W mojej głowie rozbrzmiewały pozytywne sygnały, wróciłem do powtarzania swoich mantr.

Im wyżej, tym więcej siły.

To działało, dopóki nie skończył się podjazd. Dla specjalisty od wspinaczki, takiego jak ja, który nie dysponuje szczególnie wielką mocą czysto kolarską, odcinki płaskie są mordercze – a właśnie wjechaliśmy na płaski fragment trasy pomiędzy Twin Lakes i Powerline, powoli zbliżając się z powrotem do miasta. Co więcej, na ostatnich wzniesieniach musiałem zmagać się z silnym wiatrem. Bałem się – tak, znowu się bałem! – że Africa i Jay są blisko za mną i jadą w silnej grupie, współpracując z innymi kolarzami, żeby zniwelować przewagę, którą zdołałem wypracować.

Zająłem niską pozycję na rowerze, żeby nie łapać tyle wiatru. Tętno podskoczyło mi jeszcze trochę i wsłuchałem się w głosy – tym razem swoich dzieci. „Dalej, tatusiu, dalej”. Wyatt i Lila byli ze mną duchem, a wiedziałem, że w decydującym momencie wyścigu warto mieć w myślach największą motywację.

Na podjeździe do Powerline pokonuje się 400 metrów w pionie na odcinku 5,4 kilometra, co oznacza średnie nachylenie trasy około 7,3 procent. Znaki drogowe w Kolorado ostrzegają kierowców przed wzniesieniami w następujący sposób: „Ostry podjazd – 4% nachylenia”. Z racji prawie dwukrotnie większej stromizny Powerline jest więc zdecydowanie trudnym odcinkiem, szczególnie gdy nie jedziesz samochodem. Szczyt jest wyjątkowo paskudny, ponieważ ciągnie się w nieskończoność, wiodąc przez kolejne fałszywe wierzchołki do najwyższego punktu na wysokości 3390 metrów n.p.m. Za każdym razem, kiedy sądzisz, że wreszcie dotarłeś na miejsce, okazuje się, że jeszcze nie! Podjazd trwa nadal, w nieskończoność przeciągając uciążliwą wspinaczkę.

Musiałem teraz napierać dość mocno, by powiększyć lub przynajmniej utrzymać przewagę w klasyfikacji Leadman, ale jednocześnie na tyle spokojnie, żeby nie opaść z sił. Kiedy jechałem w tym wyścigu w 2011 roku, podobnie jak inni czołowi kolarze przez cały czas podjazdu do Powerline siedziałem na rowerze. W 2013 roku nie było mowy o podjeżdżaniu, ponieważ po prostu nie miałem odpowiedniej siły w nogach, bo całe lato biegałem. Tak jak miesiąc wcześniej na wyścigu pięćdziesięciomilowym, pewniej czułem się na własnych nogach. Zsiadłem więc z roweru i pchałem go w górę, mijając kilku zawodników, którzy nadal siedzieli na rowerze, oraz paru, którzy pchali swoje maszyny jak ja. Mój plan odżywiania sprawdzał się i trzeba było przyznać, że trzymam się dzielnie, podczas gdy inni wymiękają. Zmieniłem nieco swoją mantrę:

Im dłużej, tym więcej siły. Dalej, Trav.

Tym razem słyszałem mój własny głos. To przemawiała moja pewność siebie, odpędziwszy obawy, które zostawiłem gdzieś za sobą w błocie górskich odcinków trasy. Wjeżdżając ulicą Sixth Street do miasta i dalej do mety, nie zwalniałem tempa. Dwa tysiące zawodników oznaczało tym więcej krewnych i przyjaciół na ulicach. Numery startowe uczestników cyklu Leadman oznaczone są wielką czarną literą „L”. Kibice przywitali mnie szaloną wrzawą. Czas 7:32 pozwolił mi zachować prowadzenie w Leadman, choć Bob był niedaleko, z wynikiem 7:56. Trzy wyścigi z głowy, zostały jeszcze dwa.

LEADMAN: KONKURENCJA 4.

BIEG NA 10 KILOMETRÓW

Nikt nie ma świeżych, wypoczętych nóg dzień po stumilowym wyścigu na rowerze górskim. Mimo że starałem się jechać zachowawczo, obudziłem się zesztywniały i obolały, jak wszyscy. Pożywiłem się standardowym zestawem, na który składa się owsianka, jogurt grecki, woda, Vitargo oraz kawa. Wkrótce nadszedł czas, żeby pokonać 10 kilometrów wyścigu, którego trasa prowadziła przez pierwsze i ostatnie pięć kilometrów biegu na 100 mil, zaplanowanego na przyszły tydzień. Nie bardzo wiem, dlaczego organizatorzy postanowili wepchnąć bieg na 10 kilometrów pomiędzy dwa stumilowe wyścigi, ale wraz z moim trenerem Josiahem Middaugh’em zdecydowaliśmy już wcześniej, że nie byłoby mądrze ostro się w nim ścigać. Zbyt duży wysiłek mógłby dobić i tak zmęczone nogi do tego stopnia, że kosztowałoby mnie to utratę pięciu, a może dziesięciu godzin w najważniejszym wyścigu za tydzień.

Niemniej, kiedy zobaczyłem, jak Africa, Jay, Peinado i kilku innych uczestników Leadman szybko oddala się ode mnie w trakcie biegu, strach jeszcze raz odezwał się w mojej głowie:

Może naprawdę są dużo mocniejsi ode mnie. Może będą w stanie dokopać mi w przyszłym tygodniu?

Ten głos nie chciał mnie opuścić. Przed startem w ostatniej konkurencji wciąż miałem 75 minut przewagi nad Bobem, który zajmował drugie miejsce. Wydawało się, że to sporo, ale w biegach ultra łatwo o poważne straty czasowe, kiedy przytrafi się jakiś uraz albo zabraknie paliwa. Wiedziałem, że Bob, Luke i kilku innych to twardzi i zaprawieni biegacze, więc kwestia zwycięstwa w klasyfikacji końcowej nie została jeszcze rozstrzygnięta. Najbardziej niepokoił mnie fakt, że Bob uzyskał już dobre wyniki w wielu biegach na 100 mil, a ja dopiero debiutowałem na tym dystansie.

LEADMAN: OSTATNIA KONKURENCJA

LEADVILLE 100 – BIEG NA 100 MIL

Tydzień później stanąłem na starcie wśród tysiąca biegaczy na dobrze znanym mi rogu ulic Sixth i Harrison w Leadville. Impreza rozrosła się przez lata, a współpraca sponsorska z dużymi firmami podkręciła atmosferę od czasów, gdy mój tata ścigał się tu w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. BUM! Palba ze strzelby Kena Chloubera wyrwała mnie z zamyślenia. Niektóre rzeczy nigdy się nie zmieniają.

Sto mil. Strasznie dużo. Sporo nawet jak na jazdę samochodem. Trzeba by przebiec z Filadelfii do Nowego Jorku i „dokręcić” jeszcze pięć kilometrów w Central Parku. Jeśli masz w planach pokonanie takiego dystansu, lepiej podziel go na odcinki, które będziesz mógł łatwiej ogarnąć. Ponieważ miałem biec na sto mil po raz pierwszy w życiu, tym bardziej planowałem spokojnie zacząć, oszczędzać siły, nie dać się ponieść atmosferze rywalizacji i łykać trasę po kawałku. Chciałem się skupiać na dotarciu do kolejnego punktu kontrolnego, a nie myśleć o całym dystansie. Na każdym punkcie brałem od swej ekipy wsparcia bidon z napojem wysokoenergetycznym, bidon z wodą, trochę jedzenia i – w razie potrzeby – suche ubranie. Nie zatrzymywałem się na pogawędki, ale i tak widok znajomych i rodziny dawał mi zastrzyk pozytywnej energii.

Przed pierwsze sto kilometrów sprawy układały się bardzo pomyślnie. Rozmawiałem z innymi uczestnikami, biegnąc w ciemnościach do pierwszego punktu kontrolnego na 20. kilometrze, a potem spokojnie wpiąłem się na Powerline – wzniesienie, które wcześniej pokonałem podczas wyścigu kolarskiego – i zbiegłem stamtąd do punktu Outward Bound, mając w nogach mniej więcej dystans maratonu.

Atmosfera na Leadman zawsze elektryzuje – bez względu na to, czy chodzi o start o świcie do stumilowego wyścigu rowerowego czy rozlegającą się jeszcze w środku nocy palbę na rozpoczęcie stumilowego biegu. Z największymi emocjami ustawiałem się w 2013 roku na starcie mojego pierwszego stumilowego biegu, będącego jednocześnie ostatnią konkurencją cyklu Leadville. FOT. JAN DEPUY

Byłem na około trzydziestej pozycji wśród tysiąca zawodników, a w drodze do Twin Lakes na 65. kilometrze przesunąłem się jeszcze trochę w górę stawki. Kolejnych rywali wyprzedziłem na podejściu z Twin Lakes na wysokości 2807 metrów n.p.m. na przełęcz Hope (3822 metry n.p.m.).

Im wyżej, tym więcej siły.

Na zbiegu po drugiej stronie przełęczy temperatura znacznie wzrosła. Nikt raczej nie zakłada, że w wyścigu w wysokich górach będzie trzeba zmagać się z upałem, więc wysoka temperatura była pewnym zaskoczeniem. Zaczynało mi też brakować wody. Uzupełniłem zapasy w Winfield po osiemdziesięciu kilometrach i z ulgą przywitałem rodzinę, choć nie zamierzałem iść w ślady taty i urządzać sobie relaksującego pikniku. Pobiegłem prosto na szlak i znowu zabrakło mi wody. Na kolejnych kilometrach zwolniłem. Zarówno Bob, jak i Luke doścignęli mnie na zbiegu z Hope Pass.

Kluczem do dobrych wyników w biegach takich jak Leadville, w których dopuszcza się zorganizowaną pomoc dla uczestników, jest szybkość i efektywność działania w punktach kontrolnych. Przed zawodami opracowaliśmy skrupulatny plan, dzięki któremu moja rodzina dokładnie wiedziała, czego będę potrzebował na poszczególnych etapach. FOT. JAN DEPUY

Po prawie stu kilometrach wyścig o tytuł Leadman zaczął się na dobre! Nasze ekipy oraz jakieś sto osób zgromadzonych w punkcie kontrolnym wybuchło radosnym gwarem, kiedy nasza trójka wbiegła razem do Twin Lakes. Na imprezach ultra kolejnych zawodników dzielą często całe godziny, więc widok trzech najlepszych uczestników we wspólnym biegu po stu kilometrach musiał być ekscytujący.

Tytuł zwycięzcy cyklu Leadman nadal mógł przypaść w udziale każdemu z nas. Triumf wymagał mocnego finiszu, a zarówno Bob, jak i Luke poruszali się bardzo sprawnie, bez wysiłku pokonując kolejne kilometry płaskiego fragmentu między podnóżem Hope Pass a Twin Lakes w tempie poniżej 4:40 na kilometr. W punkcie kontrolnym spieszyłem się, wiedząc, że liczy się każda chwila, i wkrótce znów byłem na szlaku. Najpierw kilka kilometrów stromego podejścia, a potem jakieś szesnaście kilometrów stosunkowo płaskiego odcinka trasy, prowadzącej ponownie do punktu kontrolnego w Outward Bound. Od tego miejsca do mety został mi do pokonania górski maraton.

I właśnie wtedy zaczęły się kłopoty. Ostro napierałem, chcąc wypracować przewagę nad Bobem i Luke’iem na stromym podejściu, wiodącym szlakiem Colorado Trail na północ, ku podnóżu Mt. Elbert, najwyższego szczytu Kolorado, o wysokości 4401 metrów n.p.m.

Trochę się odwodniłem. Nadal było gorąco, a słońce nie przestawało prażyć. Biegłem już od ponad trzynastu godzin i wciąż miałem ponad pięćdziesiąt kilometrów przed sobą – cały ultramaraton! To więcej, niż przebiegłem kiedykolwiek wcześniej. Zaczęły mnie dręczyć nudności. Wkrótce już ledwo truchtałem. I wtedy wyprzedził mnie Bob. Wyglądał świetnie, stawiał szybkie kroki i ucinał wesołą pogawędkę ze swoim pacerem[23].

– Hej, Trav, biegnij z nami! – Bob to miły gość i wiedziałem, że szczerze zaprasza mnie do wspólnego wysiłku.

– Dobra robota, Bob! – Starałem się nadać głosowi pewność i przyspieszyć kroku. – Za chwilę do ciebie dołączę.

Wiedziałem jednak, że to nie nastąpi. Bob pobiegł żwawo, a ja zostałem w tyle, wlokąc się w cierpieniu. Przeżywałem kryzys, a konkurenci uciekali. Wyglądało na to, że Bob z łatwością odrobi stratę w klasyfikacji generalnej. W zawodach, które tak bardzo pragnąłem wygrać, przypadnie mi drugoplanowa rola.

Wtedy usłyszałem w mojej głowie pewien głos. I to wcale nie ultranastawienia.

Przebiegłeś już ponad sto dziesięć kilometrów. Nigdy wcześniej nie pokonałeś biegiem takiego dystansu za jednym razem. Nie ma mowy, żebyś zdołał pobiec szybciej niż w tej chwili.

Katastrofa zdawała się nieuchronna. Następny punkt kontrolny to dobra okazja, żeby się wycofać. Człapałem żałośnie, zastanawiając się, jak wytłumaczę wszystko tacie, który zaparkował swoją terenówkę kilka mil stąd.

Mam skatowane nogi i jestem odwodniony. Każdy krok sprawia mi ból. Nie mogę przełknąć ani kęsa jedzenia. Bob mnie wyprzedził i wyglądał na kogoś w pełni sił… To by było na tyle, jeśli chodzi o tytuł Leadman, nie mówiąc o rekordzie. Naprawdę chciałem zdobyć ten tytuł, ale to cierpienie mnie przerosło.

Zdałem sobie sprawę, że dokonuję racjonalizacji – definiowanej w Słowniku Webstera jako „wymyślanie wiarygodnych wyjaśnień dla własnych czynów, przekonań itp., zwykle w akcie oszukiwania samego siebie”. Tak, wymyślałem wymówki i oszukiwałem siebie. Łatwo przychodzi to w chwili ciężkiej próby. Byłem faktycznie zmęczony, trochę odwodniony i pewnie straciłem szanse na zwycięstwo, ale – kiedy udało mi przełknąć łyk płynu – żaden z tych powodów nie usprawiedliwiał wycofania się.

Nie było potrzeby wycofania się, a więc nie zrobię tego.

Nie rezygnuj.

Te słowa stały się moją mantrą. Biegłem dalej.

Nie rezygnuj.

Biegłem dalej. Poczułem się odrobinę lepiej.

Nie rezygnuj.

Biegłem dalej, słońce zaszło, ochłonąłem.

Nie rezygnuj.

Biegłem dalej, a pozytywne głosy wróciły. „Dzika ścieżka” odzywała się głośno i wyraźnie. Wbiegając obolały w noc, skupiłem myśli na dlaczego, a nie na co. Przypomniałem sobie zasadę „wpół do piątej” i podjęte wobec samego siebie zobowiązanie. W myślach miałem swoje ego, marchewki, wszystkich tych gości, do których chciałem być podobny, i to, że każdy z nich przeżywał podobne sytuacje. Przypomniałem też sobie, że w gruncie rzeczy to świetny trening dla psychiki…

Kiedy tak powoli zbliżałem się w ciemnościach i chłodzie do linii mety, pomyślałem o swojej rodzinie i przyjaciołach, którzy tam na mnie czekali. Pobiegłem nieco szybciej, gdy przypomniałem sobie, że zwycięstwo w Leadman byłoby triumfem nie tylko moim, ale także Amy, jej matki Sandy oraz mojej mamy. Wszystkie one bez słowa skargi dostosowywały swój rozkład zajęć przez ostatnie trzy lata w taki sposób, żebym miał czas na treningi, a nasze dzieci zapewnioną opiekę i troskę. Myślałem o tym, co powiem swoim dzieciom, kiedy będą już dość duże, żeby zrozumieć. Przede wszystkim zaś myślałem o tacie, który wiele lat temu po raz pierwszy w swoim życiu kuśtykał niekończącą się ulicą do mety, na ostatnim miejscu i na ostatnich nogach, ale w pierwszorzędnym nastroju. Tej nocy stawiałem te same kroki ze łzami w oczach i radością w sercu.

Krótko mówiąc, zmobilizowałem całe swoje ultranastawienie, żeby przetrwać ostatnie kilometry najważniejszego wyścigu w moim życiu. Dało mi to siłę, której nic nie mogło przezwyciężyć.

Mimo że na oficjalnych listach widnieje zawsze tylko jedno nazwisko, wyzwania w stylu Leadman to zawsze wspólne dzieło wielu osób. Wspaniale było świętować razem z rodziną i przyjaciółmi, w środku chłodnej, górskiej nocy. Od lewej: pacer Jason Poole, Katelyn Macy, pacer Rob Harsh, pacer Scott Swaney, Amy Macy (z Lilą), ja, Dona Macy, Tata, Mama, wujek Tim DePuy (który sam ukończył Leadville 100) oraz ciocia Michelle Macy. FOT.: JAN DEPUY

Wystarczyło jej do zajęcia piętnastego miejsca w tym biegu, z czasem 20 godzin i 15 minut. Było już po wszystkim. Przebiegłem i przejechałem 454 kilometry na trasie Leadville Race Series, pokonując po drodze 13701 metrów przewyższenia w 36 godzin i 20 minut. Wygrałem cały cykl i ustanowiłem nowy rekord.

Nie zrezygnowałem. Byłem zwycięzcą. Zdobyłem tytuł Leadmana – „Człowieka z Ołowiu”.

ULTRANASTAWIENIE 8

NIGDY NIE REZYGNUJ… CHYBA ŻE NAJWYŻSZY CZAS NA TO

Oto, do czego wszystko się sprowadza: kiedy robisz coś, na czym naprawdę ci zależy, w całkowitej zgodzie ze sobą i wyższymi celami życiowymi, nigdy nie rezygnuj z powodu strachu przed tym, co się stanie, jeśli nie odpuścisz. Strach zawsze będzie obecny, to nieodzowny element układanki. Ty masz iść naprzód pomimo niego. Najgorszym, co cię może spotkać, jest porażka, a to wcale nie takie najgorsze, skoro każdy, kto podejmuje jakąś próbę, jest skazany na porażki (czasami nawet regularnie) w drodze do sukcesu. Ukończenie zawodów Leadman harmonizowało z tym, kim chciałem być i jak chciałem żyć, więc było wykluczone, żebym się wycofał.

Z drugiej strony, jeżeli robisz coś niespójnego ze swoim prawdziwym „ja” i swymi najważniejszymi celami, prawdopodobnie trwasz w tym dlatego, że nie pozwala ci zrezygnować strach. Boisz się, co się stanie, kiedy się wycofasz. Albo każą ci to robić inni. Albo zarabianie pieniędzy stało się dla ciebie ważniejsze niż szczęśliwe życie. Albo dawno temu podjąłeś decyzję o wkroczeniu na jakąś ścieżkę życia i teraz nie możesz się pogodzić z koniecznością jej zmiany. Jeżeli robisz coś, czego nie chcesz, ZREZYGNUJ. Prawdziwa odwaga oznacza przezwyciężenie strachu i życie zgodne z tym, co uważa się za słuszne. Półtora roku po podjęciu decyzji o zarzuceniu studiów, dzięki którym miałem zdobyć kwalifikacje menedżerskie w oświacie, w żartach mówię, że „jestem dumny, że mnie wywalili”. Prawda jest głębsza: cholernie się cieszę, że zrezygnowałem z czegoś, co robiłem powodowany strachem, a co ukierunkowałoby moje życie w sposób, którego nie chciałem.

Ludzie często rezygnują z przedsięwzięć, w których powinni wytrwać, ponieważ obawiają się skali stojącego przed nimi wyzwania. Jeżeli chcesz osiągnąć cel i jesteś gotów podjąć zobowiązanie, podziel proces na etapy, z którymi będziesz w stanie sobie poradzić.

Jednym z najważniejszych zadań w mojej pracy z uczniami w liceum jest dopomożenie im w budowaniu i utrzymywaniu motywacji oraz doprowadzenie do tego, by wchodzili w świat dorosłych z wykształconymi nawykami dotyczącymi pracy i nastawieniem na sukces w nauce, życiu zawodowym i osobistym. Mając powyższe na uwadze, często ćwiczę z nimi zastosowanie strategii dzielenia większych zadań na mniejsze. Musisz napisać esej? Stwórz konspekt, napisz wersję próbną, dokonaj niezbędnych korekt, sprawdź tekst i dokończ. Chcesz uzyskać wysoki wynik na egzaminie z rachunku różniczkowego? Nie nauczysz się wszystkiego w ciągu jednej nocy, a więc ucz się rozdział po rozdziale, zyskując biegłość w każdym zagadnieniu poznawanym po drodze. Czujesz się przytłoczony ilością pracy, czekającej cię w tygodniu maturalnym? Sporządź listę zagadnień i rzeczy do zrobienia – w tym kiedy i gdzie zrealizujesz poszczególne punkty – a potem po prostu zrealizuj je jeden po drugim, w ogóle nie myśląc o całości zadania.

Strach jest jedną z najpotężniejszych sił, powstrzymujących ludzi od podejmowania znaczących wyzwań i od pokonywania trudności. Kiedy coś wydaje się zbyt trudne, po prostu w ogóle tego unikamy i nie wykonujemy żadnych działań. Na szczęście jednym z najskuteczniejszych sposobów trzymania strachu na wodzy jest ta sama strategia, która sprawdza się w szkole: podziel duże i trudne zadanie na fragmenty, które można ogarnąć – tak jak ja zrobiłem to w cyklu Leadman. Strategia ta ma zastosowanie prawie w każdym aspekcie życia.

Czasami rezygnujemy z ważnej sprawy, wielkiego wyzwania, np. określonej ścieżki kariery zawodowej, właśnie po to, żeby drastycznie zmienić kierunek biegu swego życia. Innym razem, żeby iść dalej w odpowiednim kierunku, musimy zrezygnować z pewnych dążeń, form aktywności i działań, które przeszkadzają na drodze do owego nadrzędnego celu. W doskonałej książce biznesowej z 2001 roku Od dobrego do wielkiego: Czynniki trwałego rozwoju i zwycięstwa firm Jim Collins wraz ze swoimi współpracownikami przedstawia ideę listy „rzeczy do zaprzestania”. Pomaga nam ona zidentyfikować sprawy, którymi należy… przestać się zajmować po to, żeby osiągnąć coś większego. Jeżeli prowadzę niewielką firmę, być może warto byłoby np. zrezygnować z samodzielnego prowadzenia księgowości, zatrudniając w tym celu fachowca, żebym miał więcej czasu na pomnażanie dochodu przez pracę w samej firmie.

Lubię szukać ciekawych książek z dziedziny edukacji i motywowania. Ostatnio oprócz Collinsa spodobało mi się kilka spostrzeżeń Williama Deresiewicza w książce z 2014 roku Excellent Sheep: The Miseducation of the American Elite and the Way to a Meaningful Life (Owce doskonałe: Błędy w edukacji elit Stanów Zjednoczonych i sposób na sensowne życie). Choć praca wzbudziła w wielu kręgach kontrowersje w związku z krytyką elitarnych uczelni amerykańskich, rady Deresiewicza skierowane do młodych ludzi współbrzmią z tym, o czym mówimy w tej książce i o czym opowiadam swoim uczniom. Żeby sięgać po wyższe cele i wieść świadome, głębokie życie, Deresiewicz proponuje kilka strategii, przed którymi zwykle się wzbraniamy: podążanie w stronę obaw, rezygnowanie z naturalnego biegu życia i regularne ponoszenie porażek.

Jeżeli pojawia się przed tobą jakiś strach, oznacza to, że przesuwasz granice swoich możliwości i rozwijasz się. Kiedy byłeś dzieckiem, codziennie stawałeś oko w oko z obawami, robiąc coś pierwszy raz, a w konsekwencji wzrastałeś i dojrzewałeś. Wzrastaj i dojrzewaj także dzisiaj! Z kolei to, co wydaje ci się naturalnym dla ciebie biegiem życia, mogło zostać zdeterminowane przez twoich rodziców albo przez twoje marzenia z ostatniej klasy gimnazjum czy pragnienia sprzed dziesięciu lat. Czas się nad tym nieco zastanowić. Jeśli twoja łódź płynie w kierunku, w którym chcesz podążać, to wiosłuj z całych sił, ale jeśli nie, zdecydowanie zmień kurs. I ostatnia sprawa: jeśli nigdy nie zaznajesz porażek, to pewnie nie mierzysz zbyt wysoko, tylko utknąłeś w dobrze opanowanej strefie komfortu. Niektóre z osób wymienionych w tej książce – Mike Kloser, Josiah Middaugh, Danelle Ballengee, Dave Mackey, Emma Roca oraz ja – wygrały przez lata kariery sportowej wiele zmagań. Jednakże każdy z nas przegrywał o wiele więcej razy, niż wygrywał. Jeżeli chcesz osiągnąć coś wielkiego, przyjmij do wiadomości, że w pakiecie z tym idą liczne porażki.

Innymi słowy, nie rezygnuj dlatego, że boisz się czegoś, czego szczerze pragniesz. Za to rezygnuj, kiedy podążasz w kierunku nie całkiem idealnym, ale boisz się konsekwencji jego zmiany.

ZASADA 8

REFLEKSJA

Czasami rezygnujemy z czegoś bez wielkiego namysłu, a innym razem wleczemy się jakimś utartym szlakiem bez refleksji, czy obrana droga jest właściwa. Jednym ze skutecznych sposobów przenikliwej oceny, czy powinieneś zacząć coś nowego, kontynuować to, co robisz, czy może zrezygnować ze wszystkiego, jest dokładne przyjrzenie się swoim lękom, które – w sposób świadomy lub nie – odgrywają znaczącą rolę w podejmowanych decyzjach. Oto przepis na trójetapowy remanent (i być może poskromienie) swoich obaw.

Na początek napisz na kartce, czego chcesz lub co chciałbyś dokonać. Oto zmiana, nad którą rozmyślasz, decyzja, której podjęcie rozważasz. Pamiętaj, że może chodzić o rozpoczęcie czegoś (pierwszy start w zawodach na 10 kilometrów; zaproszenie kogoś na randkę), kontynuację (dokończenie studiów prawniczych, które już zacząłeś; ukończenie ultramaratonu mimo potwornego cierpienia) albo rezygnację (zwolnienie się z pracy na etacie, żeby otworzyć własną firmę; przeprowadzka w zupełnie nieznane miejsce).

Chciałbym ……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………

1. A teraz sporządź listę obaw, które powstrzymują cię przed zrobieniem tego. (Jeśli nie wiesz, jak ubrać swoje myśli w słowa, zerknij na listę najczęstszych obaw, zamieszczoną pod ćwiczeniem).

Obawiam się to zrobić, ponieważ…
……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………
2. Do każdej wymienionej obawy napisz nową opowieść/scenariusz. Może to być racjonalna odpowiedź na konkretny rodzaj lęku, sposób na zneutralizowanie go albo przezwyciężenie lub po prostu pozytywna mantra, np. „Nie poddawaj się, bądź konsekwentny” (powtarzałem ją sobie na ostatnim etapie zawodów Leadman). Nowe opowieści w odpowiedzi na każdą z twoich obaw:
……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………
……………………………………

1. No dobrze, i co dalej? Jak mam się przekonać, czy te obawy są wystarczająco zasadne, by powstrzymać mnie przed stawieniem czoła wyzwaniu? Rzuć okiem na swoje nowe opowieści i zapamiętaj to, czego się z nich dowiedziałeś, a potem zaznacz właściwą odpowiedź.

___ A. Podjęcie tego wyzwania stoi w zgodzie z moim prawdziwym „ja” i nadrzędnymi życiowymi celami.

___ B. Podjęcie tego wyzwania stoi w sprzeczności z moim prawdziwym „ja” i nadrzędnymi życiowymi celami.

Jeśli wybrałeś odpowiedź A, dalej podążaj obraną drogą. Jeżeli wybrałeś odpowiedź B, rozważ rezygnację.

NIEKTÓRE Z NAJCZĘSTSZYCH OBAW

Obawiam się, że rezultaty mojego zaangażowania będą niezadowalające w porównaniu z ciężką pracą, której wymaga.

Obawiam się, że proces (doświadczenie), który mnie czeka, będzie zbyt męczący (nowy, trudny itd.).

Obawiam się, że to cierpienie mnie przerasta.

Obawiam się, że jeśli to zrobię, czeka mnie zbyt wielkie cierpienie.

Obawiam się, że jeśli poniosę porażkę, trudno będzie mi ją zaakceptować.

Obawiam się, że jeśli poniosę porażkę, komuś będzie trudno ją zaakceptować.

Obawiam się, że jeśli poniosę porażkę, nabiorę przekonania, że jestem do niczego.

Obawiam się, że to wyzwanie stoi w sprzeczności z moimi nadrzędnymi celami życiowymi.

Obawiam się, że nie jestem w stanie sobie z tym poradzić albo że brakuje mi odpowiednich umiejętności.

Obawiam się, że kontynuowanie tego nie będzie najlepsze dla mojej rodziny.

Obawiam się wycofać, ponieważ wyznaję zasadę: „Nigdy się nie wycofuj”.

Stosowałem te trzy kroki, żeby ukończyć najważniejszy wyścig w moim życiu. Chciałem nie tylko dotrzeć do mety Leadville Race Series, ale pragnąłem go wygrać i pobić rekord.

Co momentami mnie powstrzymywało? Strach. To potężna siła i prawdopodobnie najważniejszy czynnik, wstrzymujący ludzi przed urzeczywistnieniem swojego potencjału i życiem pełnią życia, po swojemu. Strach działa w taki sposób, że nie pozwala robić tego, co chcemy, a kiedy indziej – co równie ważne – zmusza do robienia tego, czego nie chcemy.

Strach może nas opanować niepostrzeżenie. Kiedy stawiałem sobie cele, byłem pewny siebie, ale kiedy zbliżał się termin zawodów, zdałem sobie sprawę, że osaczyły mnie obawy. Było ich bardzo wiele. Sporządziłem listę, taką jak zaleciłem tobie:

Bałem się, że trening rowerowy może zaszkodzić mojej formie biegowej.

Bałem się, że trening biegowy może zaszkodzić mojej formie kolarskiej.

Bałem się, że treningi biegowy i kolarski mogą zaszkodzić mojej rodzinie.

Bałem się, że doznam jakiegoś urazu.

Balem się, że mogę się przetrenować.

Bałem się, że mogę się niedotrenować.

Bałem się, że drobne bóle i dolegliwości, które stale mi doskwierały, przerodzą się w poważne kontuzje.

Bałem się, że brak snu – związany z opieką nad niemowlakiem i nocowaniem z dwójką małych dzieci przed zawodami – mnie spowolni.

Bałem się, że rywale poradzą sobie lepiej ode mnie.

Bałem się, że mogę nie zwyciężyć.

Na różne sposoby bałem się całego pomysłu startowania w Leadman.

Niezła lista, co? Było tego dość, żeby wybić mi z głowy sam pomysł startu. Potrzebowałem pozytywnych sygnałów i to od ręki. Na szczęście miałem je gotowe. Mój wewnętrzny głos zwraca się do mnie w drugiej osobie. Oto, co mi wtedy powiedział:

Robisz coś ważnego.

Może nigdy wcześniej nie startowałeś na sto mil, ale masz potrzebne doświadczenie.

Trenujesz mądrze.

Wykonałeś dość ćwiczeń, żeby się odpowiednio przygotować.

Dajesz dobry przykład swoim dzieciom.

Masz mentalne nastawienie zwycięzcy.

Wiesz, jak dostarczać ciału paliwa i dbać o siebie.

Jesteś dobrze przygotowany do wysiłku na dużej wysokości.

Będziesz miał frajdę. Albo coś w tym guście.

Będziesz z siebie dumny.

Tata będzie z ciebie dumny.

Możesz wygrać; wygrasz.

Ta pozytywna przemowa upewniła mnie, że decyzja o udziale w Leadman na tym etapie kariery była słuszna. Niemniej nie ulegało wątpliwości, że dotarcie do mety całego cyklu będzie stanowić rozszerzony kurs z zarządzania obawami. Moje pozytywne opowieści i dobry trening mogą mnie zaprowadzić na linię startu, ale od chwili zgłoszenia się do Leadman wiedziałem, że wygranie całej imprezy będzie prawdziwym sprawdzianem mojego ultranastawienia od pierwszej minuty wyścigu aż do samej mety. Istniała tylko jedna droga, prowadząca do sukcesu: nie mogłem pozwolić, żeby strach rządził moimi myślami i dyktował, co mam robić.

Gwiazdor rocka David Bowie śpiewał przed laty o tym, by być „gotowym kształtować układ spraw” (ready to shape the scheme of things). Świetny tekst! Wierzę, że tak ukształtowałem okoliczności swojego życia, aby móc wystartować i wygrać w największym wyzwaniu sportowym życia. Czy i ty jesteś gotów nadać kształt własnemu życiu, karierze zawodowej i biegowej czy innym przedsięwzięciom, których się podejmujesz? Zacznij od poznania swych obaw, tak jak ja to uczyniłem, a potem spójrz na nie z innej strony, znajdź na nie sposób i stwórz sobie nowe perspektywy.

ULTRANASTAWIENIE 8

AKTYWNOŚĆ: RUN JUST FOR

Bez względu na to, czy biegasz, jeździsz na rowerze albo wykonujesz dowolne inne zajęcia ruchowe, nie utrzymasz się w nich zbyt długo, jeśli nie będziesz z nich czerpał frajdy… choćby odrobiny frajdy. Dam ci kilka rad, jak sprawić, żeby sporty wytrzymałościowe stały się bardziej rozrywkowe.

Trening mentalny: Kluczowym elementem zachowania entuzjazmu w robieniu czegoś, do czego się zobowiązałeś i nie chcesz porzucić, jest sprawienie, by od czasu do czasu było fajnie to robić. Niekiedy trzeba z premedytacją szukać tej frajdy. Wierzę w zjawisko „przeniesienia dobrej zabawy” między różnymi aspektami życia. Innymi słowy, jeśli pójdziesz na fun run (albo fun rower, spacer czy nawet kolację z przyjaciółmi), możesz uzyskać przypływ energii, którą wykorzystasz np. w wykonywaniu obowiązków w pracy.

Trening fizyczny: Jeżeli jesteś do mnie podobny, to być może czasami zdajesz sobie sprawę, że tkwisz w kieracie treningowym – realizujesz wyznaczony plan, ale składa się on z bardzo podobnych biegów czy przejażdżek, wykonywanych dzień w dzień. Jeśli celowo wybierzesz dla czystej frajdy inną trasę albo rodzaj doświadczenia, nie tylko odświeżysz się psychicznie, ale prawdopodobnie dostarczysz też organizmowi innych bodźców fizjologicznych, czyli ciało zazna czegoś nowego.

Kiedy: „Dobra praktyka” frajdy stanowi, że powinieneś ćwiczyć w taki sposób przynajmniej raz na tydzień lub dwa tygodnie. Szczególnie lubię wplatać takie sesje w tygodnie następujące po ważnych zawodach, kiedy luźniejszy trening sprzyja psychicznej i fizycznej regeneracji.

Jak: Następujące strategie pomagają mi podbić czynnik frajdy na treningu.

- Wybierz się w nowe miejsce. Różnorodność nadaje życiu smak, który będzie jeszcze bogatszy, jeśli wybierzesz się w piękną okolicę. Czy jest jakiś szlak, ścieżka rowerowa albo nawet cicha dzielnica, których jeszcze nie wypróbowałeś? Zamiast wybierać się tam, gdzie chodzisz zawsze, udaj się w miejsce, gdzie nigdy jeszcze nie byłeś; tam, gdzie czeka nowe i nieznane. Może się okazać, że np. odkryjesz zupełnie nową trasę biegową.

- Nie bierz zegarka. Przebiegnij jakąś trasę dla czystej frajdy – po prostu, żeby ją ukończyć, nie przejmując się czasem i dystansem.

- Zabierz ze sobą psa… A jeśli nie masz własnego, pożycz od kogoś. Nie wiem jak ty, ale kiedy ja widzę, jak bardzo psy cieszą się z wyjścia, by wspólnie pobiegać, zawsze odczuwam wielką radość z takiej aktywności.

- Powróćmy jak za dawnych lat. Jeśli trenujesz już od jakiegoś czasu, załóż starą koszulkę startową, ulubione szorty z czasów, gdy zaczynałeś kolarstwo, jaskrawozielone legginsy z lat osiemdziesiątych, o których już całkiem zapomniałeś, a może buty, których dawno nie nosiłeś, czy po prostu jakiś zabawny strój (szczególnie jeżeli spotykasz się ze znajomymi).

- Znajdź sobie nowego kumpla treningowego (albo dwóch). Mimo że panuje mit o „samotności długodystansowca”[24], biegacze to bardzo towarzyscy ludzie. Często mamy kumpli, z którymi lubimy trenować i gadać podczas sesji. Może zaproś na wspólny trening w tym tygodniu kogoś nowego – osobę poznaną ostatnio na zawodach, znajomego znajomego albo kolegę z pracy. Ciesz się wspólnym treningiem i jednocześnie nową znajomością.

- Znajdź jakiś wartościowy cel dobroczynny i pobiegnij czy pojedź dla wsparcia go. Coraz więcej wyścigów organizuje się po to, żeby zebrać fundusze na cele dobroczynne albo wesprzeć jakąś ważną sprawę. Znajdź coś takiego, co pomoże innym, a jednocześnie wzmocni twoją motywację.

Uzupełnienie: Żeby spotęgować poczucie frajdy i nowości, z premedytacją wykonuj te sesje inaczej niż zwykle. Jeśli na co dzień trenujesz z zegarkiem, nie zakładaj go na sesję for fun. Skoro zawsze słuchasz muzyki, tym razem zrezygnuj z niej i wsłuchaj się we własne myśli oraz dźwięki otoczenia. Jeżeli zwykle biegasz albo jeździsz po jakieś pętli w określoną stronę, teraz rusz pod prąd. O ile zazwyczaj biegasz po górkach, pobiegnij dzisiaj po płaskim terenie i na odwrót. A w przypadku gdy najczęściej biegasz w grupie, wybierz się na samotny trening i odwrotnie. Rzecz w tym, żeby coś zmienić, zamieszać i nacieszyć się nowym efektem.

ULTRANASTAWIENIE 8

LEKCJA

Robyn Benincasa

Życie sportowe

Robyn jest prawdziwą legendą amerykańskich rajdów przygodowych. Na przełomie stuleci stawała na podium Eco Challenge i Raid Gauloises. W ostatnich latach jej kariery wspólnie startowaliśmy w barwach Team Merrell, zdobywając drugie miejsce w Primal Quest Montana w 2008 roku. Robyn jest nie tylko mistrzynią świata w rajdach, ale ma też na koncie rekord Guinessa w kajakach i pływaniu na desce z wiosłem, a także wiele razy ukończyła zawody Ironman (odwiedź stronę www.worldclassteams.com).

Życie realne

Robyn jest w ciągłym ruchu i to nie tylko, jeśli chodzi o sport. Kiedy nie dowodzi, w pełni żeńską, jednostką strażacką w Kalifornii, z powodzeniem prowadzi własną firmę i pisze dla „New York Timesa”, a w 2012 roku wydała bestsellerową książkę pod tytułem How Winning Works (Jak się wygrywa). Jest również założycielką fundacji Project Athena Foundation, w której pełni funkcję „ministra ds. marzeń”. To organizacja pożytku publicznego, wspierająca kobiety, których życie uległo poważnym zawirowaniom na skutek choroby, wypadku albo innego dramatycznego zdarzenia. Fundacja pomaga im w ich dążeniu do realizacji celów sportowych oraz w gromadzeniu nowych sił do życia.

Refleksje Robyn o przezwyciężaniu strachu, by nie zrezygnować z czegoś, na czym nam zależy

Ile razy w ciągu życia zrezygnowaliśmy z czegoś, ponieważ nie byliśmy gotowi, potrzebowaliśmy więcej czasu, nie czuliśmy się komfortowo itd.? Ukończyłam dziesięć triatlonów na dystansie Ironman i czterdzieści dziesięciodniowych nieprzerwanych rajdów przygodowych, rozgrywanych w najdalszych zakątkach świata. Zdradzę ci sekret: nie czułam się „gotowa” na żaden z tych wyczynów i zawsze się czegoś bałam.

Zawsze było coś: a to mogłabym solidniej trenować, a to potrzebowałabym więcej czasu na przygotowania albo wolałabym przełożyć start na inny dzień, kiedy miałabym więcej sił. Prawda jest taka, że najprawdopodobniej nie stanęłabym na starcie żadnego wyścigu i nie podjęłabym ryzyka wyprawy w nieznane, gdyby w moim kalendarzu nie było wyraźnie zaznaczonej daty zawodów, a na linii startu gościa z megafonem, który obwieszczał krzykiem początek zmagań. I jestem bardzo szczęśliwa, że dokonałam tego wszystkiego.

Jak więc mamy przestać ubolewać nad tym, że brak nam silnej woli? Jak zainspirować samych siebie do przezwyciężenia strachu i zmiany szarej rutyny codziennego życia w barwną satysfakcję z podążania wyboistą „ścieżką mniej uczęszczaną”?

Wejdź w rolę

Tylko ty wiesz, co naprawdę dzieje się w twojej głowie. Pamiętaj, że dla świata wydajesz się stuprocentowym biznesmenem, triatlonistą, pisarzem czy dowolną inną osobą, którą postanowiłeś zostać. Postrzegaj siebie w taki sposób, w jaki chciałbyś, żeby postrzegali ciebie inni: jako pewnego siebie, mądrego, utalentowanego. A potem BĄDŹ tym kimś. Dla przykładu: jestem największą introwertyczką na świecie, a żyję z publicznych wystąpień. Jak to możliwe? Tuż przed wyjściem na scenę myślę o osobie, którą chciałby tam spotkać każdy ze zgromadzonych na widowni (w przeciwieństwie do przestraszonej mnie!), i w chwili, gdy zapraszają mnie na scenę, staję się tą osobą.

Zrób to mimo wszystko

To, jak się czujesz, jest o wiele mniej istotne od tego, co ROBISZ. Przerażenie, nerwy i brak komfortu to pewnik, gdy wchodzisz na symboliczną linę rozwieszoną nad przepaścią. To wpisowe, jakie płaci się za wyjątkowe życie! Jedynym, co różni cię od kogoś, kto spełnia swoje marzenia, jest to, że ten ktoś bał się, a jednak mimo wszystko to zrobił. Tam, gdzie pojawia się ryzyko, strach zawsze jest obecny. Nauczyłam się akceptować go jako czujnego strażnika i zaufanego przyjaciela, który daje mi znak, że trzeba postarać się ze wszystkich sił.

– Robyn

EPILOG

GÓRY SKALISTE W KOLORADO

PAŹDZIERNIK 2014

Biegnę nierówną drogą szutrową przez sosnowe lasy Evergreen. Ośnieżone szczyty Gór Skalistych wznoszą się w tle wczesnojesiennego krajobrazu. Trzyletni Wyatt jedzie obok mnie na górskim rowerku, dzielnie wspinając się na pagórki, podczas gdy ja najlepiej, jak potrafię, udaję głos Phila Ligetta. Tak – zaczynam to sam dostrzegać – naprawdę upodobniamy się do swoich rodziców. Wspominając, jak ćwierć wieku wcześniej to ja pedałowałem zawzięcie tuż obok taty na jednej z naszych sesji „treningu dla psychiki”, rozmyślam o ultranastawieniu, o tym, jak ważne jest dla Wyatta, dla mojej rodziny – i dla ciebie.

Nim zdążę się obejrzeć, moje dzieci będą już dość duże, by samodzielnie decydować o sobie. Mam nadzieję, że wezmą pod uwagę rady taty i dziadka, kiedy o własnych siłach będą zmagać się z życiem. Ponieważ u mnie zainteresowanie dyscyplinami wytrzymałościowymi pojawiło się naturalnie, z pewnością nie będę zmuszał do sportu własnych dzieci. Pragnę, żeby były szczęśliwe i żyły pełnią życia w sposób, który same będą uważać za stosowny. Wiem również, że ultranastawienie im w tym pomoże, niezależnie od tego, czy same zostaną ultrasami.

Ta prawda dotyczy także ciebie. Mimo że ultranastawienie wydatnie zwiększa szanse na osiągnięcie zamierzonych celów, nie gwarantuje sukcesu. Zresztą wcale nie o to chodzi. Każdy, kto mierzy wysoko – a mam nadzieję, że do tego właśnie wykorzystasz tę książkę i porwiesz się na największe przemawiające do ciebie wyzwania – wie, że czasem nie daje się uniknąć upadków.

W istocie ultranastawienie uczy nas w równym stopniu sztuki wygrywania, co radzenia sobie z porażkami.

Być może uwielbiasz wędkowanie, jogę albo górskie wędrówki. Może czujesz, że żyjesz, kiedy uczysz dzieci, spędzasz czas z rodziną albo samotnie podróżujesz. Być może twoja dusza śpiewa, gdy wykonujesz zawód adwokata, prowadzisz kampanię wyborczą albo pracujesz na Wall Street. Cokolwiek to jest, cokolwiek nadaje twemu życiu cel, temu właśnie powinieneś poświęcać swój czas – i właśnie tam należy wdrożyć zasady ultranastawienia.

Weź więc wszystko to, czego się nauczyłeś, i ruszaj do działania. Mierz wysoko, nie ustawaj w wysiłkach i sięgaj po to, co wnosi w twoje życie miłość i poczucie spełnienia. A ja będę tu w górach trzymał za ciebie kciuki, dalej ścigał się i szukał przygód, które nadały sens mojemu życiu i uczyniły mnie lepszym człowiekiem.

Taka jest moja ultraopowieść. A twoja?

Travis Macy
oraz John Hanc

John (z lewej) i ja (po prawej) z wielką radością pisaliśmy tę książkę. Cieszymy się, że dołączyłeś do naszej podróży. Życzymy ci, żeby ultranastawienia przyniosło ci jak najwięcej dobrego. FOT.: ALEXANDRE GARIN

META!

Dzięki za przebycie całej tej drogi z Ultranastawieniem. Skoro dotarłeś tak daleko, być może zainteresują cię materiały dostępne na stronie www.travismacy.com:

- darmowy newsletter emailowy, w którym dzielę się co miesiąc wrażeniami dotyczącymi mojego nastawienia, wyścigów, treningu i życia;

- przykłady wystąpień motywacyjnych i informacje o możliwościach organizacji takiego wystąpienia;

- filmy instruktażowe na wiele tematów treningowych i startowych;

- szczegóły i cennik wsparcia trenerskiego;

- informacje dotyczące prywatnego doradztwa w wyborze studiów.

Naprawdę lubię dostawać wiadomości od czytelników. Możesz się ze mną skontaktować na www.travismacy.com albo @travismacy.

PODZIĘKOWANIA

Pisanie książki przypomina ultramaraton, rajd przygodowy albo 24-godzinny górski wyścig rowerowy. Po drodze czekają człowieka wzloty i upadki, a jedynym sposobem, żeby je przetrwać, jest uwierzyć w siebie, na bieżąco stawiać czoło niespodziewanym wyzwaniom i twardo trzymać się podjętego zobowiązania, choćby nie wiem co.

Start wytrzymałościowy, nawet indywidualny, zawsze jest wspólnym wysiłkiem całej grupy osób. Musisz prosić innych o pomoc: w treningach, w utrzymaniu motywacji oraz w takim ułożeniu życia i rozkładu zajęć, żebyś codziennie mógł wygospodarować kilka godzin na ćwiczenia. Podobnie nikt w pojedynkę nie pisze książki. Ta rozpoczęła się od przyrzeczenia, które złożyłem sobie, samotnie obozując pewnej nocy wysoko w Górach Skalistych w czerwcu 2013 roku. A potem zacząłem prosić o pomoc.

Nabrałem rozpędu dzięki Marshallowi i Heather Ulrichom, którzy podzielili się ze mną doświadczeniem z pisania doskonałej książki Marshalla Running on Empty (Bieganie na pustym baku). Również mój kolega z uczelnianej drużyny biegowej Matt McCue, autor An Honorable Run (Zaszczytny bieg), okazał się bardzo pomocny, udzielając wstępnych wskazówek. Kiedy nie miałem żadnych kontaktów w branży wydawniczej, doświadczony autor Steve Friedman zechciał odebrać ode mnie telefon, posłużył wartościową radą i skontaktował mnie ze wspaniałym agentem Danielem Greenbergiem z Levine Greenberg Rostan Literary Agency. Dziękuję wydawnictwu Da Capo Press, które podjęło ze mną współpracę; Dan Ambrosio wraz z zespołem byli dla mnie bardzo pomocni oraz wykazali się wielką wyrozumiałością wobec moich naiwnych pytań o biznesowe aspekty tworzenia książki. Dean Karnazes poświęcił mi swój cenny czas oraz wysiłek, pisząc doskonałą przedmowę, za którą jestem mu bardzo wdzięczny.

Chciałbym podziękować Johnowi Hankowi, który ze współautora przerodził się w przyjaciela i mentora. Jego profesjonalny ogląd zagadnień, kunszt pisarski, stosunek do pracy oraz cierpliwość były bezcenne.

Moi towarzysze z ekip rajdowych i partnerzy treningowi – zarówno z przeszłości, jak i teraźniejsi – nauczyli mnie o życiu więcej niż jakikolwiek podręcznik albo wykład. Książka ta nie mogłaby zaistnieć bez któregokolwiek z nich. To samo odnosi się do rozmaitych sponsorów, których miałem na przestrzeni lat (ostatnio – Vitargo oraz Hoka One One) i dzięki którym mogłem startować na całym świecie. Za każdą firmą stoją ludzie – wy wiecie, że to o was piszę – których wsparcie doceniam.. Jak widać na kartach tej książki, swoją wiedzą, czasem i energią hojnie wspomogło mnie też wielu sportowców i autorów zdjęć.

Mamo, Sandy, Amy – dziękuję wam za łatanie mojego chaotycznego grafiku zajęć w wielokierunkowej karierze przez serdeczną opiekę nad naszymi dziećmi w różnych sytuacjach, dzięki czemu mogłem wykonać wszystkie treningi biegowe i rowerowe. Większa część tej książki rodziła się (choćby tylko w mojej głowie) na szlaku – bez waszego udziału nie byłoby to możliwe.

Mamo i Tato – jesteście obecni na każdej karcie. Amy, Wyatt, Lila – to wy jesteście powodem każdego mojego przedsięwzięcia, pisarskiego czy innego. Ryan Haebe – wspólne biegi w górach wokół naszego miasteczka w trakcie twojej rekonwalescencji po urazie mózgu, w której miałem ci pomagać, znaczyły dla mnie więcej, niż możesz sobie wyobrazić. Dziękuję za przypomnienie, że powinienem wykorzystywać życie na robienie tego, na czym mi zależy oraz na służenie ludziom przez dzielenie się z nimi tym, czego nauczyłem się podczas startów.

DODATEK: ULTRANASTAWIENIE „W PIGUŁCE”

Zasada 1. Świetny trening dla psychiki

Ogromne znaczenie ma to, by postrzegać wyzwania jako pozytywne i nieodłączne elementy budowy zwycięskiego nastawienia. Kiedy robi się ciężko, mów sobie: „To świetny trening dla psychiki”, bo tak właśnie jest. Pamiętaj, że samokontrolę można wyćwiczyć tak samo jak mięśnie.

Zasada 2. Chciej być kimś

Staraj się być blisko ludzi, których pragniesz naśladować – wykorzystaj zjawisko „zaraźliwości celów”. Znajdując osoby, na których chciałbyś się wzorować pod pewnymi względami, możesz znaleźć również przykłady ludzi, którzy realizują cele podobne do twoich. Wykorzystajcie tę synergię i nakręcajcie się wzajemnie.

Zasada 3. Znajdź swoją marchewkę

Wykorzystuj motywację zewnętrzną – pieniądze, praktyczne cele, sławę, podziw ze strony innych ludzi – szczególnie gdy słabnie mięsień samokontroli. Wewnętrzna motywacja (robienie czegoś, ponieważ w bieżącej chwili sprawia ci to przyjemność) też jest ważna i koniecznie znajdź ją, jeśli chcesz osiągnąć coś znaczącego. Jednak w przypadku największych wyzwań warto mieć w myślach obraz „zewnętrznych marchewek”.

Zasada 4. Miej ego i korzystaj z niego – aż przyjdzie pora schować je do kieszeni

Realizacja wielkich zamierzeń wymaga wytrwałości, a ta z kolei wymaga wysokiego mniemania o sobie. Ultranastawienie często stawia nas przed koniecznością podjęcia wielkich wyzwań, którym – jak mogłoby się wydawać – nie mamy prawa ani szans sprostać. W takim przypadku wiara we własne możliwości pomaga dopiąć swego. Ale kiedy musisz skorzystać z czyjegoś wsparcia, nie pozwól, by ego stawało ci na drodze – proś o pomoc!

Zasada 5. Pomyśl o tym, jak myślisz: CO i DLACZEGO

Zaprogramuj się na myślenie o właściwych sprawach we właściwym czasie. Jeżeli coś wymaga poświęcenia szczególnej uwagi detalom (np. redagowanie służbowego pisma, tworzenie biznesplanu albo wspinaczka na stromą górę), myśl o tym, CO robisz, a zwiększysz skuteczność działania i unikniesz błędów. Kiedy zaś niemiłosiernie wlecze się piątkowe popołudnie w pracy albo biegniesz 39. kilometr maratonu, zastąp monotonne i bolesne myślenie o tym, CO robisz, skupieniem świadomości na tym, DLACZEGO to robisz.

Zasada 6. Zasada „wpół do piątej”. Wszystko jest możliwe, kiedy nie masz wyboru

Kiedy o wpół do piątej budzi cię alarm budzika, dosłownie lub w przenośni, wstawaj i działaj. Skoro poczyniłeś pewne zobowiązanie, wtedy to, czy w danej chwili chce ci się coś robić czy nie (czymkolwiek jest to „coś”), jest bez znaczenia, ponieważ masz realizować zamierzenia zgodne ze swoim nadrzędnym życiowym celem. Godzina „wpół do piątej” może wypaść u ciebie o dowolnej porze, a im gorliwiej będziesz wypełniać swoje zobowiązania w trudnych chwilach, tym łatwiej będzie ci to robić regularnie.

Zasada 7. Dobre i złe narracje: Tak dużo zależy od tego, co sobie opowiadasz

Dialog, który nieustannie toczy się w twojej głowie, można odpowiednio ukierunkować. Należy przeformułować negatywne opowieści i zwalczyć je lepszymi. Może to być po prostu pozytywna mantra: „Z każdym krokiem staję się silniejszy”, którą zapętlisz w myślach, żeby wyparła negatywną: „Nie mogę zrobić już ani kroku”. A kluczowym pierwszym krokiem jest zdanie sobie sprawy z tego, czym tak naprawdę są negatywne opowieści – to tylko słowa, nic więcej.

Zasada 8: Nigdy nie rezygnuj… chyba że najwyższy czas na to

Kiedy robisz coś, na czym ci zależy; coś, o czym wiesz, że stoi w zgodzie z twoim prawdziwym „ja” i twoim nadrzędnym życiowym celem, nie rezygnuj tylko dlatego, że obawiasz się, co będzie dalej. Strach pozostanie, tak to już jest – ale ty mimo wszystko idź do przodu. Z drugiej strony, kiedy robisz coś, co stoi w sprzeczności z tym, kim chcesz zostać i jak pragniesz żyć, może powinieneś z tego zrezygnować. Prawdziwa odwaga to przezwyciężenie strachu, po to aby żyć zgodnie z tym, w czego słuszność się wierzy.

O AUTORACH

TRAVIS MACY – uczestnik od startu do mety ponad stu ultramaratonów w szesnastu krajach – jest profesjonalnym zawodnikiem sportów wytrzymałościowych, który osiąga znakomite rezultaty, głównie dzięki wyjątkowemu nastawieniu mentalnemu. Jego wyczyny relacjonowano w takich pismach jak „New York Times”, „Runner’s World”, „Adventure Sports”, „Competitor”, „UltraRunning”, „Trail Runner” oraz „Breathe”. Jest rozchwytywanym mówcą motywacyjnym, a także trenuje zawodników dyscyplin wytrzymałościowych, pisze o swoich rajdach i podróżach oraz świadczy niezależne usługi doradcze dla młodzieży odnośnie wyboru studiów, w tym uczy pisania prac zaliczeniowych oraz przygotowuje do egzaminów w szkole średniej. Mieszka w Evergreen w stanie Kolorado razem z żoną i dwójką małych dzieci.

JOHN HANC – jest autorem tekstów, długoletnim współpracownikiem „Newsday”, gdzie prowadzi własną rubrykę, oraz redaktorem współpracującym z „Runner’s World”. Autor dwunastu książek, w tym obsypanych nagrodami wspomnień z udziału w maratonie na Antarktydzie The Coolest Race on Earth. Hanc, który na co dzień uczy dziennikarstwa w New York Institute of Technology w Old Westbury w stanie Nowy Jork, przebiegł w swej karierze 28 maratonów. Mieszka z żoną i synem w Farmingdale w stanie Nowy Jork.

Przypisy

1. Popularny kurort górski w USA (przyp. tłum.). ↩

2. Książka Chrisa McDougalla, opowiadająca o meksykańskim plemieniu Tarahumara, czyli tytułowych „urodzonych biegaczach” (przyp. tłum.). ↩

3. Słynny gracz futbolu amerykańskiego, zawodnik drużyny NFL Denver Broncos (przyp. tłum.). ↩

4. Szczytów mierzących przynajmniej 14 tysięcy stóp, tzn. 4267 metrów n.p.m. (przyp. tłum.). ↩

5. Czyli pumy, kuguara (przyp. tłum.). ↩

6. Słynni rewolwerowcy i ludowi bohaterowie Dzikiego Zachodu (przyp. tłum.). ↩

7. W Polsce program emitowany pod nazwą Ryzykanci, a polska edycja nosiła tytuł Wyprawa Robinson (przyp. tłum.). ↩

8. Polski czytelnik może nie kojarzyć dwóch ostatnich nazwisk – to gracze futbolu amerykańskiego i baseballa (przyp. tłum.). ↩

9. Miejscowość na Hawajach, gdzie rozgrywa się mistrzostwa świata na dystansie Ironman (przyp. tlum.). ↩

10. Z ang. finisher – zawodnik, który ukończył dany wyścig. Jest to zaszczytne miano w przypadku wielu górskich ultramaratonów, w których sam fakt dotarcia do mety w wymaganym czasie stanowi powód do dumy dla zawodnika (przyp. tłum.). ↩

11. Ekwipunek wspinaczkowy (przyp. tłum.). ↩

12. Występujący w oryginale physician assistant oznacza w USA pracownika medycznego, który przyjmuje pacjentów, wystawia recepty itd., nie jest jednak samodzielnym lekarzem, ale pracuje pod zwierzchnictwem lekarza medycyny (przyp. tłum.). ↩

13. Poczęstunek dla zawodników oraz okazja do miłej integracji. Nazwa wzięła się od tego, że często serwowane są na nim dania z makaronem (przyp. tłum.). ↩

14. Dotyczy bohaterskiej obrony misji Alamo przez jej nieliczną załogę przed znacznie liczniejszymi zastępami sił meksykańskich w czasie walk o wyzwolenie Teksasu w 1835 roku (przyp. tłum.). ↩

15. W wolnym przekładzie „Chrupki-Dupki” (przyp. tłum.). ↩

16. Ochraniacze na buty i kostki, zapobiegające przedostawaniu się kamieni, piachu, śniegu itd. do butów (przyp. tłum.). ↩

17. Pustynny pasjans: Czas na odludziu (albo Pustynna samotnia, gdybyśmy chcieli oddać grę słów, nawiązującą do francuskiego źródłosłowu solitaire) – przyp. tłum. ↩

18. Ang. Zion (przyp. tłum.). ↩

19. Inna nazwa: McKinley, 6194 metry n.p.m. Najwyższy szczyt Ameryki Północnej (przyp. tłum.). ↩

20. TED (Technology, Entertainment, Design) – serie konferencji organizowanych przez Sampling Foundation w USA w celu popularyzacji „idei wartych rozpowszechniania” (przyp. tłum.). ↩

21. Lead znaczy po angielsku „ołów” (przyp. tłum.). ↩

22. W wyścigu kolarskim jazda za kimś, czyli w jego tunelu aerodynamicznym, pozwala zaoszczędzić sporo sił w porównaniu z jazdą samotną (przyp. tłum.). ↩

23. Pacer to biegacz, który sam nie bierze udziału w zawodach, ale biegnie na fragmencie trasy z ich uczestnikiem, służąc mu wsparciem (przyp. tłum.). ↩

24. Nawiązanie do opowiadania Alana Sillitoe o takim tytule (przyp. tłum.).

Przedmowa

prolog ↩